Gần 50 năm giữ lời hứa 'đưa đồng đội trở về' (3): Mẹ ngã khuỵu thấy con sau 7 năm nhận giấy báo tử

"Con còn sống trở về với mẹ đây"

Tháng 11/1976, sau ngày đất nước thống nhất, bác sĩ quân y Trần Văn Bản được đơn vị cho phép về quê thăm gia đình. Đó là lần đầu tiên ông trở về sau nhiều năm nhập ngũ.

Vừa đặt chân đến đầu làng, điều đầu tiên ông Bản nhận được không phải là niềm vui đoàn tụ, mà là những ánh mắt kinh ngạc của bà con.

"Trời ơi, thằng Bản - con bà Hán - người ta báo tử 7, 8 năm nay rồi, sao giờ lại về?" - một người trong làng thốt lên vì kinh ngạc.

Tiếng người này gọi người kia, cả cánh đồng đang làm việc cũng bỏ dở, kéo nhau chạy theo người lính trở về. Một đoàn người đông nghịt theo chân ông về đến tận nhà.

Hai người em vừa nhìn thấy ông đã òa khóc. Ông Bản ngạc nhiên hỏi: "Anh còn sống trở về sao các em lại khóc?". Hai em nói: "Anh ơi, người ta báo tử anh 7 năm rồi. Mẹ đã lập bàn thờ anh 7 năm nay rồi".

Nghe đến đó, ông chết lặng. Ông vội hỏi mẹ đâu? Các em cho biết mẹ đang chơi ở nhà người quen cách đó vài trăm mét. Người em rể lập tức chạy đi đón mẹ.

Khi nghe con rể báo: "Mẹ ơi, anh Bản còn sống, anh ấy về rồi" - bà cụ không tin. "Bản chết 7, 8 năm rồi, còn sống gì nữa" - mẹ ông Bản nén sóng dậy trong lòng, bình tĩnh nói.

Bác sĩ quân y Trần Văn Bản ứa lệ nhớ thời khắc trở về với mẹ. Ảnh: Hà Phương

Đến khi biết cả làng đang kéo đến nhà vì người con trai đã trở về thật, chân bà bỗng khuỵu xuống, không thể đi được. Người con rể phải cõng mẹ băng qua những bờ ruộng trơn trượt. Hai mẹ con liên tục ngã xuống bùn vì quá vội vàng và xúc động.

Về đến sân nhà, ông Bản chạy ra ôm lấy mẹ và nói: "Mẹ ơi, con còn sống trở về với mẹ đây". Nhưng mẹ ông chỉ đứng lặng. Bà không khóc, không nói, chỉ nhìn chằm chằm vào khuôn mặt người con trai. Ông dìu mẹ ngồi xuống chiếc ghế nhỏ trước hiên nhà. Lúc đó, hàng xóm đứng kín sân, ai cũng nói: "Bà ơi, nó còn sống về rồi, bà mừng quá sao không nói gì đi".

Thế nhưng bà vẫn im lặng. Suốt từ lúc con trai về nhà khoảng 5, 6 giờ chiều đến gần 10 giờ đêm, bà chỉ ngồi nhìn con trai, không nói lấy một lời.

Đêm xuống, khách khứa lần lượt ra về. Ông Bản khuyên mẹ vào nghỉ. Nằm được một lúc, bà lại lặng lẽ thức dậy, thắp nén nhang lên bàn thờ tổ tiên - nơi có cả bàn thờ dành cho chính ông. Bà khấn rất lâu, rồi vặn chiếc đèn dầu sáng hơn, cầm đèn bước đến giường con trai.

Bà đưa tay sờ từ mái tóc, khuôn mặt, cánh tay rồi đến đôi chân của ông. Không nói gì. Một lúc sau lại quay về. Khoảng gần một giờ sau, bà lại lặp lại y hệt như vậy…

Đến lần thứ ba, ông Bản bắt đầu lo lắng. Là người làm quân y, ông sợ mẹ bị cú sốc quá lớn đến mức ảnh hưởng tinh thần.

Ông ngồi dậy, ôm lấy mẹ. "Mẹ ơi, con là Bản đây. Con còn sống, con về với mẹ thật mà. Mẹ nói gì đi chứ, không con sợ lắm". Lúc ấy, bà mới ôm chặt lấy con trai, ghé sát vào tai ông và thì thầm một câu khiến ông nhớ suốt cuộc đời: "Tao cứ nghĩ mày hiện hồn về...".

Nghe mẹ cất được tiếng nói, ông mới thở phào. Hai mẹ con ôm nhau khóc. Đêm ấy, không ai ngủ. Hai mẹ con ngồi bên nhau cho đến khi trời sáng.

Rất nhiều mong ngóng

Sáng hôm sau, những người mẹ có con cùng nhập ngũ với ông năm 1967 lần lượt tìm đến.

Đợt nhập ngũ năm ấy, xã của ông có 29 thanh niên lên đường. Khi đó, riêng ông đã được báo tử suốt 7 năm. Các bà mẹ ôm lấy ông, vừa khóc vừa hỏi: "Bản ơi, con có giấy báo tử mà còn trở về được với mẹ. Con của bác không nhận giấy báo tử, chắc nó vẫn còn sống phải không? Không biết giờ nó đang công tác ở đâu mà chưa về thăm nhà...".

Mỗi lần nghe những câu hỏi ấy, lòng ông đau như cắt. Ông biết rõ phần lớn những người đồng đội ấy đã hy sinh. Nhưng trước niềm hy vọng mong manh của những người mẹ, ông không nỡ nói sự thật. Ông chỉ biết động viên: "Các anh ấy còn nhiều công việc trong đó lắm. Rồi từ từ sẽ về thăm mẹ".

Cùng với hài cốt, những kỷ vật mà bác sĩ quân y Trần Văn Bản gìn giữ suốt hàng chục năm cũng được ông gửi lại cho gia đình các liệt sĩ. Ảnh: Hà Phương

Đến ngày thứ ba ở quê, ông quyết định viết một bản xác nhận. Trong đó ghi rõ họ tên mình, đơn vị công tác và danh sách những đồng đội đã hy sinh mà ông trực tiếp biết.

Bản xác nhận được gửi lên xã, rồi lên huyện, lên tỉnh và chuyển về Bộ Tư lệnh 350 để làm thủ tục cấp giấy báo tử cho các gia đình.

Một năm sau đó, ông lại trở về quê nhưng lần trở về ấy là một khung cảnh hoàn toàn khác.

"Năm trước các mẹ gặp tôi thì ai cũng cười. Các mẹ bảo: "Con có giấy báo tử mà còn sống trở về được, vậy con mẹ không nhận giấy báo tử chắc chắn còn sống. Rồi nó sẽ về thôi".

Thế nhưng chỉ một năm sau, khi giấy báo tử lần lượt được gửi về các gia đình, những nụ cười hy vọng ấy không còn nữa. Các bà mẹ lưng còng, chân bước thấp bước cao, cầm trên tay giấy báo tử, tìm đến ôm lấy ông mà khóc.

"Bản ơi, con còn sống trở về rồi. Thế bây giờ con của mẹ nằm ở đâu? Con có thể đưa xương cốt nó về cho mẹ được không? Để mẹ còn nhìn thấy con của mẹ lần cuối, rồi sau này mẹ nhắm mắt cũng yên lòng". Mỗi lần nghe những lời ấy, nước mắt ông trào ra.

"Lần trước về, các mẹ còn cười mà trong lòng tôi đau. Lần này thì tôi đau khắp người" - ông ứa lệ chia sẻ.

Trong số những người khiến ông day dứt nhất là hai người bạn cùng quê với ông (Nguyễn Bá Hòa, Nguyễn Văn Kiên). Ông và hai người bạn này có rất nhiều điểm chung: Cùng quê, cùng mồ côi cha từ nhỏ, cùng học một trường, cùng một lớp, cùng nhập ngũ một ngày và sau đó lại được biên chế vào cùng một tổ ba người trong quân đội.

"Khi tôi có giấy báo tử, mẹ anh Hòa ngày nào cũng sang ôm mẹ tôi động viên: 'Thôi bà ạ, thằng Bản không may mất rồi, nhưng bà vẫn còn thằng Hòa. Hai đứa mình vẫn còn một đứa con".

Đến khi chính mẹ anh Hòa nhận giấy báo tử của con, bà lại ôm lấy ông khóc: "Bản ơi, con còn sống về rồi. Vậy thằng Hòa của mẹ nằm ở đâu? Con cố gắng đưa nó về với mẹ nghe con". Những lời khẩn cầu ấy cùng lời hứa năm xưa với đồng đội trở thành món nợ mà ông không thể quên.

"Ngay lúc ấy tôi nghĩ, mình phải đi tìm đồng đội" - ông Bản nghẹn ngào...

(Còn tiếp)

Hà Phương