Gadi Eisenkot - vị tướng thách thức quyền lực của Thủ tướng Netanyahu

Ông Gadi Eisenkot (giữa bên phải) khi còn giữ chức Tư lệnh quân đội Israel trong cuộc gặp với Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken (thứ 2, trái sang) tại Tel Aviv ngày 8/2/2024. Ảnh: AFP/TTXVN

Theo CNN, một trong những lợi thế lớn nhất của Gadi Eisenkot trong cuộc bầu cử là một thực tế không thể phủ nhận: Ông không phải Benjamin Netanyahu. Với nhiều cử tri Israel trong một cuộc bầu cử được đánh giá có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với lịch sử đất nước, điều đó có thể đã đủ để tạo nên khác biệt.

Trong nhiều năm, đông đảo cử tri Do Thái Mizrahi (có nguồn gốc từ Maroc) thường ủng hộ đảng Likud của ông Netanyahu. Eisenkot, 66 tuổi, là con của những người nhập cư từ Maroc, từng vươn lên trở thành vị tướng đứng đầu quân đội Israel. Ông lớn lên tại Tiberias và Eilat, những địa phương nằm ngoài các trung tâm quyền lực chính trị của đất nước. Xuất thân của ông tương phản rõ rệt với tuổi thơ của Netanyahu, người trưởng thành trong môi trường tinh hoa và các vòng tròn quyền lực tại Jerusalem.

Ông Eisenkot hiếm khi đề cập đến nguồn gốc sắc tộc của mình, nhưng các nhà phân tích cho rằng đây là một phần tạo nên sức hấp dẫn của ông đối với cử tri. Từng chỉ đạt tỷ lệ ủng hộ một chữ số trong các cuộc thăm dò cách đây một năm, ông hiện nổi lên là ứng cử viên hàng đầu của phe đối lập có khả năng đánh bại Thủ tướng Netanyahu trong cuộc bầu cử ngày 27/10. Israel chưa từng có thủ tướng thuộc cộng đồng Mizrahi. Nếu Eisenkot giành chiến thắng, đây sẽ là lần đầu tiên trong lịch sử.

Gadi Eisenkot là ai?

Ông Eisenkot là người con thứ hai trong gia đình có 9 người con và cũng là cha của 5 người con. Ông chỉ mới bước chân vào chính trường trong những năm gần đây, sau khi dành phần lớn cuộc đời phục vụ trong Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF).

Ông nhập ngũ năm 1978, phục vụ trong Lữ đoàn Golani và trải qua cuộc đời binh nghiệp kéo dài 40 năm, trước khi trở thành Tổng tham mưu trưởng IDF trong giai đoạn 2015-2019, dưới thời ông Netanyahu làm Thủ tướng.

Ông Eisenkot bước vào chính trường năm 2022, cùng một cựu Tổng tham mưu trưởng khác là Benny Gantz. Sau cuộc tấn công do Hamas dẫn đầu nhằm vào Israel ngày 7/10/2023, hai ông tham gia nội các thời chiến khẩn cấp do Netanyahu đứng đầu. Tuy nhiên, đến tháng 6/2024, cả hai rời nội các, viện dẫn việc chính phủ không có chiến lược rõ ràng cho giai đoạn hậu chiến.

Ông Gadi Eisenkot dự một cuộc họp tại Knesset, ở Jerusalem. Ảnh tư liệu: Times of Israel

Đến thời điểm đó, cuộc chiến đã gây tổn thất nặng nề cho gia đình ông Eisenkot. Người con trai út của ông, Gal, 25 tuổi, thiệt mạng khi chiến đấu tại Gaza vào tháng 12/2023, hai tháng sau khi xung đột bùng phát. Hai người cháu của ông cũng tử trận.

Trong bài viết đăng trên báo Yedioth Ahronoth tháng 4/2026, Eisenkot viết: “Bên mộ Gal, tôi đã thề rằng cái giá mà con trai tôi và những người bạn của nó phải trả, cả những người nó quen biết lẫn những người nó chưa từng gặp, sẽ không trở nên vô nghĩa”. Ông nhiều lần khẳng định lời thề đó là trọng tâm trong sứ mệnh chính trị của mình.

Điều gì có thể giúp Eisenkot giành chiến thắng?

Ông Eisenkot bước vào chặng nước rút của chiến dịch tranh cử với vị thế ứng cử viên mạnh nhất của phe đối lập.

Phần lớn các cuộc thăm dò dư luận gần đây dự báo đảng Yashar của ông có thể giành 20-23 ghế trong tổng số 120 ghế tại Quốc hội Israel (Knesset), nhiều hơn đảng Likud. Ông cũng dẫn trước Netanyahu trong các khảo sát về mức độ phù hợp để đảm nhiệm chức Thủ tướng.

Tuy nhiên, chiến thắng vẫn chưa được bảo đảm. Những con số thăm dò vốn có thể thiếu chính xác không quan trọng bằng phép tính liên minh chính trị tại Israel.

Theo hệ thống chính trị Israel, ngay cả khi đảng của Eisenkot giành nhiều ghế nhất, Tổng thống cũng không tự động giao cho ông nhiệm vụ thành lập chính phủ. Quyền này được trao cho nghị sĩ được đánh giá có khả năng tập hợp liên minh cầm quyền. Đây chính là lúc bài toán chính trị trở nên phức tạp.

Các cuộc thăm dò cho thấy cả khối của Netanyahu, gồm các đảng cực hữu và Do Thái Chính thống giáo, lẫn khối chống Netanyahu đều khó đạt được đa số 61 ghế cần thiết. Nguy cơ bế tắc chính trị vì thế hoàn toàn có thể xảy ra.

Con đường giành quyền lực của Eisenkot phụ thuộc vào sự ủng hộ của các đảng cánh tả, cánh hữu và trung dung, thậm chí có thể cần đến các đảng Arab trong một số kịch bản. Netanyahu đã dành nhiều năm tìm cách bác bỏ tính chính danh của việc hợp tác với các đảng Arab, trong khi một số lãnh đạo đối lập khác cũng tuyên bố không liên minh với những đảng này.

Ông Eisenkot tuyên bố sẽ tìm cách thành lập chính phủ ngay cả khi không có đủ 61 ghế, mở ra khả năng hình thành một chính phủ thiểu số được các đảng Arab ủng hộ từ bên ngoài. Tuy nhiên, các đảng cánh hữu mà ông cần để xây dựng liên minh có thể bác bỏ phương án đó.

Ông Eisenkot khác ông Netanyahu đến mức nào?

Là một nhà hoạch định quân sự, Eisenkot có tính cách, phong cách khác với Netanyahu. Các biển quảng cáo tranh cử mô tả ông là “một chiến binh, một nhà lãnh đạo, một người đoàn kết”.

Đảng của ông mang tên Yashar, có nghĩa là “thẳng thắn” trong tiếng Hebrew, lấy cảm hứng từ câu nói của cựu con tin Eli Sharabi sau vụ tấn công ngày 7/10: “Không phải cánh tả, cũng không phải cánh hữu, mà là thẳng thắn”.

Những cam kết trọng tâm trong chiến dịch tranh cử của Eisenkot tập trung vào các vấn đề trong nước và trách nhiệm giải trình. Ông cam kết thành lập một ủy ban điều tra cấp nhà nước về những thất bại dẫn đến cuộc tấn công ngày 7/10, điều mà Netanyahu đã phản đối kể từ khi chiến tranh bắt đầu.

Ông cũng đề xuất áp dụng nghĩa vụ quân sự hoặc phục vụ quốc gia bắt buộc đối với tất cả công dân. Đây là vấn đề gây tranh cãi bởi liên minh cầm quyền hiện tại của Netanyahu phụ thuộc vào sự ủng hộ của các đảng yêu cầu tiếp tục miễn nghĩa vụ quân sự trên diện rộng cho người Do Thái Chính thống giáo.

Tuy nhiên, về an ninh, Eisenkot là một chính trị gia có quan điểm cứng rắn và chia sẻ nhiều lập trường với Netanyahu. Giống như gần như tất cả các đối thủ của Thủ tướng, ông nhìn chung ủng hộ các chiến dịch quân sự của Israel tại Gaza, Liban và Iran.

Trong quân đội Israel, ông gắn liền với “học thuyết Dahiyeh”, chủ trương sử dụng sức mạnh áp đảo nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự để răn đe các cuộc tấn công trong tương lai của lực lượng vũ trang đối địch. Ông cũng gắn với chiến lược “chiến dịch giữa các cuộc chiến”, tức tiến hành những hoạt động bí mật và các chiến dịch cường độ thấp nhằm làm suy yếu năng lực của đối phương mà không kích hoạt một cuộc xung đột toàn diện.

Về Iran, ông chia sẻ các mục tiêu cốt lõi với ông Netanyahu, bao gồm ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân và làm suy yếu mạng lưới các lực lượng đồng minh của Iran trong khu vực. Tuy nhiên, Eisenkot chỉ trích việc thiếu chiến lược trong cuộc xung đột gần đây, đồng thời cho rằng những thành quả quân sự cần đi kèm với hoạt động ngoại giao.

Ông cũng nhiều lần công kích ông Netanyahu về cách điều hành cuộc chiến tại Gaza, cáo buộc Thủ tướng kéo dài xung đột và đặt con tin Israel vào tình thế nguy hiểm vì những toan tính chính trị. Đây là một trong những nguyên nhân khiến ông rời nội các thời chiến.

Chính sách của Eisenkot đối với người Palestine sẽ ra sao?

Xuất thân từ bộ máy an ninh Israel, Eisenkot nhiều khả năng sẽ phải hợp tác với một số đảng liên minh cánh hữu, vốn không chấp nhận những thay đổi căn bản trong định hướng chiến lược của Israel.

Đối với Gaza, ông cam kết chấm dứt sự kiểm soát của Hamas trong vòng 18 tháng, thông qua việc thực hiện kế hoạch ngừng bắn của Tổng thống Mỹ Donald Trump hoặc tiến hành những chiến dịch quân sự mà ông gọi là “sáng tạo”.

Trên thực tế, các mục tiêu mà Netanyahu công khai theo đuổi nhìn chung cũng tương tự. Trước khi bước vào chính trường, Eisenkot từng cảnh báo việc Israel tiếp tục kiểm soát người Palestine tại Bờ Tây bị chiếm đóng có nguy cơ dẫn đến sự hình thành một nhà nước lưỡng quốc gia, điều mà ông gọi là “sự kết thúc của tầm nhìn Zionist”.

Tuy nhiên, kể từ ngày 7/10/2023, ông đã bác bỏ giải pháp hai nhà nước. Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, ông tuyên bố những người vẫn ủng hộ giải pháp này là “ảo tưởng”, nhưng không đưa ra một tầm nhìn thay thế.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc