EU siết truy cập mạng xã hội với trẻ em theo độ tuổi

Ít nhất 10 quốc gia thành viên EU đã công bố kế hoạch cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội. Ảnh: Daisy-Daisy/Alamy

Từ giới hạn độ tuổi đến thay đổi cách quản trị

Động thái này được Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen công bố ngày 13/7, cùng báo cáo của hội đồng chuyên gia về bảo vệ trẻ em trên môi trường số.

Theo đó, trẻ dưới 13 tuổi chỉ nên được tiếp cận mạng xã hội trong thời gian giới hạn và dưới sự giám sát của cha mẹ, giáo viên hoặc người chăm sóc.

Theo Politico, điểm đáng chú ý là EU không xem đây đơn thuần là câu chuyện “trẻ em có được dùng mạng xã hội hay không”, mà đặt ra một câu hỏi ngược lại: Khi nào mạng xã hội mới được phép tiếp cận trẻ em?

“Chúng ta không giao chìa khóa ô tô cho trẻ trước khi các em có bằng lái, cũng không để trẻ mua rượu khi chưa đủ tuổi. Mạng xã hội cũng cần có ngưỡng tiếp cận tương tự”, bà Ursula von der Leyen so sánh.

Là bác sĩ trước khi bước vào chính trường, Chủ tịch Ủy ban châu Âu cho rằng trẻ dưới 3 tuổi không nên tiếp xúc với màn hình. Với trẻ lớn hơn, việc tiếp cận công nghệ cần diễn ra theo từng giai đoạn phù hợp với độ tuổi bởi “tuổi thơ không chờ đợi ai, và một khi đã qua đi thì không thể lấy lại”.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen. Ảnh: Thierry Monasse/Getty Images

Đây được xem là thay đổi đáng kể trong tư duy quản lý. Nếu trước đây nhiều quốc gia chủ yếu yêu cầu phụ huynh kiểm soát con cái hoặc cấm trẻ em mở tài khoản, EU muốn các doanh nghiệp công nghệ phải chủ động chứng minh sản phẩm của mình đủ an toàn trước khi được phép tiếp cận trẻ vị thành niên.

Báo cáo của hội đồng chuyên gia khuyến nghị, cho đến khi các nền tảng chứng minh được dịch vụ được thiết kế an toàn ngay từ đầu, trẻ dưới 13 tuổi tại EU cần bị hạn chế truy cập mạng xã hội. Với nhóm trên 13 tuổi, việc tiếp cận cũng nên được thực hiện theo lộ trình phù hợp với từng độ tuổi.

Khi trách nhiệm thuộc về các nền tảng công nghệ

Đề xuất mới xuất hiện trong bối cảnh ngày càng nhiều nghiên cứu chỉ ra tác động tiêu cực của mạng xã hội đối với sức khỏe tâm thần và sự phát triển não bộ của trẻ em. Một trong những mục tiêu mà EU đặc biệt nhắm tới là các tính năng gây nghiện như cuộn nội dung vô tận (infinite scrolling), thuật toán liên tục đề xuất video và cơ chế giữ chân người dùng trong thời gian dài.

Đây không phải là cảnh báo đầu tiên của EU đối với các “ông lớn” công nghệ. Chỉ vài ngày trước, Ủy ban châu Âu đã viện dẫn Đạo luật Dịch vụ số (Digital Services Act) để yêu cầu Meta vô hiệu hóa các thiết kế gây nghiện, nếu không sẽ đối mặt với các khoản phạt lớn.

Thực tế, giới hạn 13 tuổi không phải quy định mới. Instagram, TikTok và nhiều nền tảng khác từ lâu đã quy định người dùng dưới 13 tuổi không được đăng ký tài khoản. Tuy nhiên, các rào cản này chủ yếu dựa trên việc khai báo ngày sinh nên rất dễ bị vượt qua. Đây cũng là lý do EU cho rằng chỉ quy định trên giấy là chưa đủ.

Để khắc phục hạn chế này, EU đang phát triển một ứng dụng xác minh độ tuổi chung cho toàn khối. Công cụ này cho phép người dùng chứng minh đủ tuổi sử dụng dịch vụ nhưng vẫn bảo đảm quyền riêng tư, không cần tiết lộ danh tính.

Trong vài năm qua, nhiều quốc gia mạnh tay hơn với mạng xã hội. Theo Reuters, Úc thông qua luật cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng một số nền tảng mà không cần sự đồng ý của phụ huynh; Indonesia và Malaysia cũng tăng cường các biện pháp bảo vệ trẻ em trên môi trường số.

Tuy nhiên, cách tiếp cận của EU được đánh giá có phạm vi rộng hơn khi hướng tới việc xây dựng tiêu chuẩn chung cho toàn bộ 27 quốc gia thành viên và đặt trách nhiệm pháp lý nhiều hơn lên các công ty công nghệ. Nếu được các nước thành viên thông qua, đề xuất này có thể trở thành một trong những khung quản lý nghiêm ngặt nhất thế giới đối với mạng xã hội dành cho trẻ em.

Đề xuất của EU cho thấy cuộc tranh luận toàn cầu về trẻ em và mạng xã hội đang bước sang một giai đoạn mới. Trọng tâm không còn dừng ở việc trẻ em có nên sử dụng công nghệ hay không, mà chuyển sang yêu cầu công nghệ phải được thiết kế đủ an toàn trước khi tiếp cận trẻ em.

Đó cũng là dấu hiệu cho thấy quản trị số đang dịch chuyển từ mô hình đặt trách nhiệm lên người dùng sang mô hình buộc các nền tảng phải chịu trách nhiệm ngay từ chính sản phẩm mà họ tạo ra.

THƯ LÊ