EU mở điều tra chatbot Grok của Elon Musk vì nguy cơ phát tán nội dung bất hợp pháp

Grok đã bị chỉ trích rộng rãi vì cho phép người dùng tạo ra các hình ảnh mang tính xúc phạm, hạ thấp phẩm giá của phụ nữ và trẻ em. Ảnh: Nicolas Tucat/AFP

Động thái này cho thấy EU đang gia tăng giám sát đối với các ứng dụng AI tạo sinh, trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh hơn khung pháp lý hiện hành.

Trong những năm gần đây, EU liên tục khẳng định lập trường cứng rắn trong quản lý các nền tảng công nghệ lớn và các hệ thống trí tuệ nhân tạo có ảnh hưởng sâu rộng đến xã hội. Việc mở điều tra Grok không chỉ là một vụ việc đơn lẻ, mà còn phản ánh xu hướng siết chặt trách nhiệm pháp lý đối với các “ông lớn” công nghệ khi triển khai sản phẩm tại thị trường châu Âu.

ĐIỀU TRA DƯỚI KHUÔN KHỔ ĐẠO LUẬT DỊCH VỤ KỸ THUẬT SỐ

Theo thông báo ngày 27/1, Ủy ban châu Âu cho biết cuộc điều tra đối với Grok được tiến hành dựa trên Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (Digital Services Act - DSA), một trong những trụ cột pháp lý quan trọng nhất của EU nhằm điều chỉnh hoạt động của các nền tảng số lớn.

DSA yêu cầu các doanh nghiệp công nghệ phải chủ động đánh giá và giảm thiểu rủi ro liên quan đến việc phát tán nội dung bất hợp pháp và có hại, đồng thời áp dụng các biện pháp bảo vệ người dùng, đặc biệt là các nhóm dễ bị tổn thương. Đối với các nền tảng có quy mô lớn như X, nghĩa vụ này càng nghiêm ngặt hơn, bao gồm yêu cầu đánh giá rủi ro định kỳ và minh bạch về cách thức kiểm soát nội dung.

Trong trường hợp Grok, EC sẽ xem xét liệu X đã thực hiện đầy đủ việc đánh giá và giảm thiểu rủi ro khi triển khai các tính năng của chatbot này tại EU hay chưa. Trọng tâm của cuộc điều tra là nguy cơ lan truyền các hình ảnh bị thao túng mang tính khiêu dâm, trong đó có những nội dung có thể cấu thành tài liệu lạm dụng tình dục trẻ em.

Ủy ban châu Âu nhấn mạnh rằng công dân EU đã bị phơi nhiễm trước những rủi ro này và phải chịu “tổn hại nghiêm trọng”. Theo EC, việc các công cụ AI tạo sinh có thể bị lạm dụng để tạo ra nội dung bất hợp pháp đặt ra thách thức lớn đối với an toàn không gian số và quyền con người.

QUYỀN CÔNG DÂN EU LÀ “LÀN RANH ĐỎ”

Phát biểu về cuộc điều tra, bà Henna Virkkunen, Ủy viên phụ trách công nghệ của EU, cho biết mục tiêu của EC là xác định liệu X có tuân thủ đầy đủ các nghĩa vụ pháp lý theo DSA hay không, hay đã đặt lợi ích thương mại và tốc độ triển khai sản phẩm lên trên quyền lợi của công dân châu Âu.

Theo bà Virkkunen, các hình ảnh mang tính khiêu dâm về phụ nữ và trẻ em được tạo ra mà không có sự đồng thuận là “một hình thức bạo lực và hạ thấp phẩm giá không thể chấp nhận được”. Bà nhấn mạnh rằng EU coi việc bảo vệ quyền của phụ nữ và trẻ em trong không gian số là “làn ranh đỏ” không thể thỏa hiệp.

Quan điểm này phản ánh cách tiếp cận đặc trưng của EU trong quản lý công nghệ: ưu tiên quyền con người, quyền riêng tư và an toàn xã hội, ngay cả khi điều đó có thể làm chậm tốc độ đổi mới hoặc gia tăng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Trong bối cảnh AI tạo sinh ngày càng phổ biến, các nhà hoạch định chính sách châu Âu lo ngại rằng nếu không có cơ chế kiểm soát chặt chẽ, các công cụ này có thể bị lợi dụng để khuếch đại hành vi xâm hại, thao túng hình ảnh và lan truyền thông tin độc hại trên quy mô lớn.

PHẢN ỨNG TỪ X VÀ NGUY CƠ CĂNG THẲNG EU - MỸ

Về phía mình, X dẫn lại tuyên bố ngày 14/1 cho biết công ty xAI đã thực hiện một số điều chỉnh đối với Grok, bao gồm việc hạn chế các tính năng chỉnh sửa hình ảnh và chặn người dùng tạo ra hình ảnh con người trong trang phục hở hang tại “những khu vực pháp lý nơi hành vi này là bất hợp pháp”.

Tuy nhiên, X không công bố cụ thể những quốc gia nào nằm trong phạm vi áp dụng các biện pháp này. Một quan chức cấp cao của Ủy ban châu Âu cho biết, dù EC ghi nhận những thay đổi từ phía xAI, các biện pháp đó vẫn chưa đủ để giải quyết toàn bộ các rủi ro mang tính hệ thống. Theo quan chức này, vẫn có cơ sở để cho rằng X đã không tiến hành đánh giá rủi ro bổ sung khi triển khai Grok tại châu Âu.

Động thái của EU có thể làm gia tăng căng thẳng với Mỹ, trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump nhiều lần chỉ trích các quy định công nghệ của EU là quá nghiêm ngặt và gây bất lợi cho các doanh nghiệp Mỹ. Washington cho rằng các biện pháp siết chặt quản lý của EU có thể ảnh hưởng đến nguồn thu từ hoạt động kỹ thuật số của các công ty Mỹ tại thị trường châu Âu.

Tuy nhiên, từ góc nhìn của EU, việc áp dụng các quy định như DSA không nhằm nhắm mục tiêu vào doanh nghiệp Mỹ, mà nhằm thiết lập “luật chơi chung” cho tất cả các nền tảng hoạt động trong không gian số của khối. Cuộc điều tra Grok vì vậy được xem là phép thử quan trọng đối với hiệu lực thực thi của DSA, cũng như quyết tâm của EU trong việc kiểm soát rủi ro từ trí tuệ nhân tạo.

Trong dài hạn, vụ việc này có thể tạo tiền lệ cho cách các cơ quan quản lý trên thế giới tiếp cận AI tạo sinh: không chỉ khuyến khích đổi mới, mà còn buộc các nhà phát triển phải chịu trách nhiệm rõ ràng đối với tác động xã hội của công nghệ mà họ tạo ra.

Trọng Hoàng