EU ban hành hướng dẫn mới về EUDR: Doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động hoàn thiện hồ sơ truy xuất nguồn gốc

Tài liệu hướng dẫn mới của EU nhằm làm rõ cách hiểu và áp dụng thống nhất một số nội dung quan trọng của EUDR. (Ảnh minh họa)

Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển (kiêm nhiệm Đan Mạch, Na Uy, Iceland, và Latvia) cho biết, ngày 13/7/2026, Ủy ban châu Âu công bố phiên bản mới của Tài liệu hướng dẫn thực hiện Quy định (EU) 2023/1115 về các sản phẩm không gây mất rừng và suy thoái rừng - EUDR. Tài liệu nhằm làm rõ cách hiểu và áp dụng thống nhất một số nội dung quan trọng của EUDR, bao gồm phạm vi sản phẩm, trách nhiệm của các chủ thể trong chuỗi cung ứng, yêu cầu thẩm định, đánh giá rủi ro, tính hợp pháp của hoạt động sản xuất, truy xuất nguồn gốc và sử dụng đất nông nghiệp. 

EUDR áp dụng đối với bảy nhóm hàng hóa chính gồm gia súc, ca cao, cà phê, dầu cọ, cao su, đậu tương và gỗ, cùng các sản phẩm có liên quan được liệt kê theo mã hàng tại Phụ lục I của Quy định. Đối với Việt Nam, các ngành hàng có khả năng chịu tác động trực tiếp và đáng kể gồm cà phê, cao su, gỗ và sản phẩm gỗ, cùng một số sản phẩm chế biến có sử dụng nguyên liệu thuộc phạm vi điều chỉnh.

Làm rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi cung ứng

Tài liệu hướng dẫn phân biệt rõ ba hoạt động: đưa sản phẩm ra thị trường EU lần đầu; tiếp tục cung ứng sản phẩm trên thị trường EU; và xuất khẩu sản phẩm ra khỏi EU. Trên cơ sở đó, trách nhiệm được xác định cho từng chủ thể, gồm chủ thể kinh doanh đưa hàng hóa ra thị trường lần đầu, chủ thể kinh doanh ở các công đoạn tiếp theo trong chuỗi cung ứng và thương nhân.

Đối với sản phẩm được sản xuất ngoài EU, người nhập khẩu đứng tên trong tờ khai hải quan thường là chủ thể chịu trách nhiệm chính theo EUDR. Tuy nhiên, việc tuân thủ của nhà nhập khẩu phụ thuộc rất lớn vào thông tin, dữ liệu và hồ sơ do nhà sản xuất, nhà cung cấp và doanh nghiệp xuất khẩu tại nước sản xuất cung cấp.

Do đó, dù doanh nghiệp Việt Nam có thể không phải là chủ thể trực tiếp nộp tuyên bố thẩm định trên Hệ thống thông tin của EU, doanh nghiệp vẫn phải chuẩn bị đầy đủ dữ liệu để đối tác nhập khẩu thực hiện nghĩa vụ theo Quy định.

Ba điều kiện bắt buộc đối với sản phẩm

Theo EUDR, sản phẩm liên quan chỉ được đưa ra hoặc cung ứng trên thị trường EU, hoặc xuất khẩu từ EU, khi đồng thời đáp ứng ba điều kiện: Không gây mất rừng hoặc suy thoái rừng; được sản xuất phù hợp với pháp luật có liên quan của nước sản xuất; được bao quát bởi tuyên bố thẩm định hoặc tờ khai đơn giản hóa theo quy định. 

Hoạt động thẩm định về cơ bản gồm ba bước: thu thập thông tin, tài liệu và dữ liệu; đánh giá nguy cơ sản phẩm không tuân thủ; và áp dụng các biện pháp giảm thiểu rủi ro nếu kết quả đánh giá chưa cho thấy rủi ro ở mức không đáng kể. 

Truy xuất nguồn gốc là yêu cầu trọng tâm

Một trong những yêu cầu quan trọng nhất của EUDR là khả năng truy xuất hàng hóa đến khu vực sản xuất. Doanh nghiệp cần chuẩn bị và quản lý có hệ thống các thông tin như: Vị trí địa lý của thửa đất hoặc khu vực sản xuất; loại hàng hóa, số lượng, thời gian sản xuất hoặc thu hoạch; thông tin về nhà sản xuất, nhà cung cấp và các chủ thể tham gia chuỗi cung ứng; hồ sơ chứng minh quyền sử dụng đất và tính hợp pháp của hoạt động sản xuất; bằng chứng cho thấy khu vực sản xuất không liên quan đến mất rừng sau ngày 31/12/2020; tài liệu phục vụ việc kiểm tra tính nhất quán giữa nguồn nguyên liệu, khối lượng sản xuất, chế biến và xuất khẩu. 

Tài liệu hướng dẫn lưu ý rằng chuỗi cung ứng càng có nhiều khâu trung gian, nhiều vùng nguyên liệu, nhiều quốc gia sản xuất hoặc có sự pha trộn nguyên liệu từ nhiều nguồn thì mức độ phức tạp và nguy cơ không tuân thủ càng cao. Khi không thể xác định đầy đủ các công đoạn hoặc không truy xuất được nguyên liệu đến khu vực sản xuất, sản phẩm có thể bị đánh giá là có rủi ro vượt quá mức không đáng kể.

Chứng nhận không thay thế nghĩa vụ thẩm định

Các chứng nhận bền vững và cơ chế xác minh của bên thứ ba có thể được sử dụng như một nguồn thông tin hỗ trợ đánh giá và giảm thiểu rủi ro. Tuy nhiên, chứng nhận không tự động chứng minh sản phẩm tuân thủ EUDR và không thay thế trách nhiệm thẩm định của chủ thể có nghĩa vụ.

Doanh nghiệp cần kiểm tra phạm vi chứng nhận, tiêu chuẩn áp dụng, phương pháp kiểm toán, tính độc lập của tổ chức chứng nhận và khả năng truy xuất cụ thể đến vùng sản xuất. Những mô hình cho phép trộn lẫn nguyên liệu xác định được nguồn gốc với nguyên liệu không xác định được nguồn gốc có thể không đáp ứng yêu cầu truy xuất của EUDR.

Thời điểm áp dụng

Phần lớn các nghĩa vụ của EUDR được áp dụng từ ngày 30/12/2026. Đối với các chủ thể được thành lập dưới hình thức doanh nghiệp siêu nhỏ hoặc nhỏ trước ngày 31/12/2024, thời điểm áp dụng được lùi đến ngày 30/6/2027, ngoại trừ một số trường hợp liên quan đến gỗ và sản phẩm gỗ thuộc cơ chế chuyển tiếp riêng. 

Tài liệu cũng quy định các cơ chế chuyển tiếp đối với hàng hóa được sản xuất hoặc đưa ra thị trường trước thời điểm EUDR bắt đầu áp dụng. Riêng gỗ và sản phẩm gỗ thuộc phạm vi của Quy định Gỗ EU trước đây có các mốc chuyển tiếp và yêu cầu áp dụng riêng. 

Doanh nghiệp Việt Nam cần làm gì?

Trong thời gian còn lại trước khi Quy định được áp dụng đầy đủ, doanh nghiệp nên khẩn trương: (1) Rà soát mã HS và xác định sản phẩm có thuộc phạm vi EUDR hay không; (2) Lập bản đồ toàn bộ chuỗi cung ứng và các vùng nguyên liệu; (3) Chuẩn hóa dữ liệu vị trí địa lý và hồ sơ pháp lý của khu vực sản xuất; (4) Xây dựng cơ chế tách biệt, nhận diện và kiểm soát nguyên liệu từ các nguồn khác nhau; (5) Kiểm tra tính nhất quán giữa dữ liệu vùng nguyên liệu, sản lượng, thu mua, chế biến và xuất khẩu; (6) Thống nhất với khách hàng EU về định dạng, phương thức và thời điểm cung cấp dữ liệu; (7) Thiết lập quy trình lưu trữ hồ sơ và xử lý khi phát hiện thông tin có dấu hiệu không tuân thủ.

Việc chuẩn bị sớm không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của EUDR mà còn nâng cao tính minh bạch, khả năng truy xuất nguồn gốc và năng lực tham gia các chuỗi cung ứng bền vững tại thị trường EU.

Hoàng Phương