Eo biển Hormuz: Iran tuyên bố 'chờ', Hải quân Mỹ có hộ tống tàu dầu?

Sau đòn đánh phủ đầu của Mỹ và Israel, Iran đáp trả quyết liệt Israel và tấn công các mục tiêu của Mỹ ở các nước vùng Vịnh. Về eo biển Hormuz, trả lời phỏng vấn NBC News hôm 5-3, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã làm rõ quan điểm rằng Iran "không có ý định" đóng cửa eo biển "vào lúc này", song sẽ xem xét mọi kịch bản nếu chiến tranh tiếp diễn. Theo ông Araghchi, các tàu thương mại đang tránh tuyến đường này vì sợ bị tấn công "bởi cả hai phía" và nói rằng các tàu chở dầu quốc tế không phải là mục tiêu của Iran.

Hiện tại, eo biển Hormuz vẫn mở nhưng đang chịu áp lực lớn, một huyết mạch quan trọng của nền kinh tế toàn cầu đang phải hoạt động trong bối cảnh chiến sự nghiêm trọng. Theo dữ liệu của MarineTraffic, từ ngày 2 đến ngày 6-3 chỉ có 9 tàu chở dầu, tàu chở hàng và tàu container đi qua eo biển Hormuz.

Ngay cả khi không có lệnh đóng cửa chính thức, sự sụt giảm đáng kể trong lưu lượng tàu thuyền đang gây áp lực thực sự lên thị trường toàn cầu và các nền kinh tế vùng Vịnh. Eo biển Hormuz vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thô và khoảng 1/5 lượng khí đốt tự nhiên hóa lỏng xuất khẩu toàn cầu, theo số liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ.

Sự gián đoạn dù tạm thời ở eo biển Hormuz cũng là mối lo ngại nghiêm trọng đối với thị trường năng lượng toàn cầu và các nhà sản xuất vùng Vịnh vốn phụ thuộc vào tuyến đường này để vận chuyển nguồn cung đến châu Á và châu Âu. Giá dầu đã tăng chóng mặt trong những ngày qua trong bối cảnh lo ngại rằng sự gián đoạn kéo dài có thể làm thắt chặt nguồn cung, đặc biệt là đối với người mua châu Á phụ thuộc vào hàng xuất khẩu từ vùng Vịnh.

Giá dầu thế giới ngày 8-3 đã tiến sát mức 110 USD/thùng. Lần gần nhất giá dầu vượt 100 USD/thùng là sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự ở Ukraine năm 2022.

Iran tuyên bố “chờ” tàu Mỹ ở eo biển Hormuz

Ngày 3-3, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Hải quân Mỹ sẽ hộ tống tàu dầu qua eo biển Hormuz nếu cần thiết và sẽ cung cấp bảo hiểm rủi ro cho các tàu dầu. Theo CNBC, giá dầu giảm nhẹ trong hai ngày 3 và 4-3 sau tuyên bố của ông Trump, song nhanh chóng quay đầu tăng khi Iran tuyên bố tấn công một tàu chở dầu bằng tên lửa và Hải quân Anh báo cáo vụ nổ lớn tại một tàu chở dầu đang neo đậu trong vùng biển thuộc lãnh thổ Iraq.

Tàu neo đậu sau khi Iran cảnh báo an ninh ở eo biển Hormuz. Ảnh: EPA

Sau phát ngôn của ông Trump, ngày 6-3 Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran đã thách thức Mỹ đưa tàu hải quân hộ tống các tàu dầu qua eo biển Hormuz, theo truyền thông nhà nước Iran.

"Iran hoan nghênh mạnh mẽ việc hộ tống các tàu chở dầu và sự hiện diện của lực lượng Mỹ trong quá trình vượt qua eo biển Hormuz. Và nhân tiện, chúng tôi đang chờ đợi sự hiện diện của họ. Chúng tôi khuyến nghị rằng, trước khi đưa ra bất kỳ quyết định nào, người Mỹ nên nhớ lại vụ cháy trên siêu tàu chở dầu Bridgeton của Mỹ năm 1987 và các tàu chở dầu bị nhắm mục tiêu gần đây" – người phát ngôn của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran, ông Alimohammad Naini cảnh báo.

Kể từ khi chiến sự bắt đầu đã có nhiều tàu bị trúng không kích ở khu vực eo biển Hormuz. Ngày 7-3 Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố hải quân nước này đã tấn công vào tàu chở dầu Louise P và Pirima treo cờ quần đảo Marshall ở Vịnh Ba Tư “với lý do tàu này thuộc sở hữu của Mỹ”.

Thách thức không nhỏ với Mỹ

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt hôm 4-3 nói rằng chính quyền Mỹ chưa có mốc thời gian cụ thể nào cho việc hộ tống tàu dầu qua eo biển Hormuz. Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright hôm 6-3 rằng Hải quân Mỹ có thể bắt đầu hộ tống các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz "ngay khi có thể". Một quan chức Mỹ nói với Fox News rằng lực lượng Mỹ hiện không có hoạt động hộ tống tàu thuyền qua eo biển Hormuz và “không suy đoán về các hoạt động trong tương lai”.

Marine Traffic quan sát giao thông hàng hải di chuyển qua eo biển Hormuz tuần qua. Ảnh: Kpler/Marine Traffic

Theo giới quan sát, không đơn giản để Mỹ thực hiện việc hộ tống tàu dầu di chuyển an toàn qua eo biển Hormuz.

Theo nhà phân tích dầu mỏ Matt Smith tại công ty tư vấn năng lượng Kpler, khoảng 100 tàu chở dầu và tàu chở hàng đi qua eo biển mỗi ngày trong điều kiện bình thường. Theo nhà phân tích vận tải cấp cao Matt Wright tại Kpler, “hiện vẫn còn hàng trăm, thậm chí hàng nghìn tàu thuyền ở vùng Vịnh Trung Đông” và Hải quân Mỹ sẽ mất “một lượng thời gian khổng lồ để hộ tống chúng”.

Chuyên gia Helima Croft, người đứng đầu chiến lược hàng hóa toàn cầu tại ngân hàng đầu tư toàn cầu RBC Capital Markets đặt câu hỏi “liệu Hải quân có đủ lực lượng để vừa hộ tống tàu chiến, vừa tiếp tục các hoạt động chống lại Iran hay không”.

Chưa hết, nhiệm vụ hộ tống sẽ đòi hỏi tàu chiến Mỹ phải hoạt động ở cự ly gần bờ biển Iran trong một tuyến đường thủy hẹp và bị giám sát chặt chẽ, làm tăng nguy cơ đối đầu trực tiếp.

Hải quân Mỹ từng hộ tống các tàu chở dầu qua eo biển Hormuz vào năm 1987 khi các tàu thương mại trở thành mục tiêu trong cuộc chiến tranh Iran-Iraq. Tuy nhiên theo chuyên gia Croft, tính chất sự việc có khác nhau vì quân đội Mỹ vào thời điểm đó không đồng thời tiến hành chiến tranh chống lại chế độ ở Tehran.

Vì các lý do trên, các nhà phân tích của tập đoàn phân tích năng lượng Rapidan Energy cho rằng các tàu hộ tống hải quân Mỹ nếu vào cuộc chỉ giúp được phần nào, bản thân các tàu Mỹ sẽ không thể mở lại được eo biển nếu Iran không suy yếu.

THIÊN ÂN