El Niño mạnh chưa từng thấy, châu Á nóng bất thường giữa thu

Những kỷ lục nhiệt độ liên tiếp xuất hiện giữa mùa thu, từ Việt Nam đến Hong Kong và UAE, cho thấy nắng nóng bất thường vẫn bao trùm nhiều khu vực. Đáng lo ngại, El Nino được dự báo mạnh chưa từng thấy, có thể đẩy nhiệt độ toàn cầu lên cao hơn và làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Thời tiết giữa thu nhưng vẫn rất nắng nóng. Ảnh: Straits Times.

Nhiều nơi nắng nóng trái mùa

Nửa đầu tháng 10, có 59 trạm khí tượng trên cả nước ghi nhận nhiệt độ cao nhất ngày đạt hoặc vượt giá trị lịch sử cùng thời kỳ, nối tiếp 48 kỷ lục được xác lập trong tháng 9.

Nắng nóng không chỉ xuất hiện ở miền Bắc mà còn lan rộng khắp cả nước. Tại Yên Châu (Sơn La), trời nóng như giữa mùa hè, trong khi Hà Nội cũng ghi nhận mức nhiệt cao bất thường. Ở Hải Phòng, nhiệt độ đầu tháng 10 lên tới 37,2 độ C, vượt xa kỷ lục cũ của cùng ngày năm 2014.

Tình trạng tương tự xuất hiện ở miền Trung và miền Nam. Trạm Tuyên Hóa (Quảng Trị) ghi nhận 37 độ C ngày 4/10, vượt mức cao nhất từng ghi nhận trong cùng ngày suốt hơn 20 năm. Biên Hòa (Đồng Nai) và Nhà Bè (TP.HCM) cũng nóng hầm hập, với nhiệt độ ngoài trời vượt 35 độ C.

Nhiệt độ tại Hong Kong được dự báo cao hơn mức trung bình trong suốt mùa đông. Ảnh: SCMP.

Không chỉ tại Việt Nam, ngày 21/10, Đài Thiên văn Hong Kong (Trung Quốc) phát cảnh báo thời tiết rất nóng khi nhiệt độ khu vực đô thị tiến sát 33 độ C. Đây có thể là thời điểm muộn nhất trong năm cơ quan này phát cảnh báo, vượt mốc 19/10/2024. Nếu nhiệt độ đạt ít nhất 33 độ C ngày 23/10, Hong Kong cũng có thể phá kỷ lục nóng trong tiết khí Sương giáng.

Theo giáo sư Amos Tai Pui-kuen thuộc Đại học Trung Văn Hong Kong, đợt nóng bắt nguồn từ ba yếu tố: hoàn lưu khí quyển liên quan đến siêu bão Champi, El Nino làm suy yếu gió mùa đông bắc và tình trạng nóng lên toàn cầu. Không khí hạ xuống, ít mây và gió yếu khiến nhiệt tích tụ, trong khi nền nhiệt toàn cầu tăng làm thời tiết nóng hơn.

Tại UAE, nhiệt độ cao nhất gần đây dao động 37-43 độ C, có nơi cao hơn mức thông thường tới 4 độ C. Ngày 17/10, Sweihan ghi nhận 41,6 độ C, dù một số khu vực khác có mưa, Gulf News cho biết.

UAE vẫn nóng tới 43 độ C giữa mùa thu. Ảnh: Gulf News.

Các nhà khoa học lưu ý El Nino chỉ là một phần nguyên nhân gây nóng tại UAE. Nhiệt độ nước biển khu vực, hoàn lưu khí quyển và biến đổi khí hậu cũng góp phần định hình thời tiết.

Đáng chú ý, UAE vẫn ghi nhận mưa lớn và mưa đá tại một số địa phương, đi kèm cảnh báo lũ quét, gió mạnh và giảm tầm nhìn. Trung tâm Khí tượng quốc gia nước này dự báo thời tiết biến động có thể kéo dài đến tháng 3/2027.

Nhiệt độ đại dương cao kỷ lục

Hiện tượng El Nino có thể khiến nhiệt độ nước biển tại khu vực trung tâm Thái Bình Dương tăng cao chưa từng thấy, đồng thời làm gia tăng nguy cơ nắng nóng cực đoan, hạn hán và lũ lụt trên toàn cầu, các quan chức Liên Hợp Quốc cảnh báo ngày 21/10.

Theo dự báo khí hậu theo mùa mới nhất của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), El Nino có thể phát triển thành một đợt đặc biệt mạnh. Nhiệt độ nước biển tại khu vực trung tâm Thái Bình Dương được dự báo cao hơn mức trung bình khoảng 3,8 độ C trong giai đoạn từ tháng 11 đến tháng 1, với cường độ đạt đỉnh vào khoảng tháng 12.

“Trong các hồ sơ quan trắc của chúng tôi, chưa từng ghi nhận mức tăng 3,8 độ C. Những đợt El Nino mạnh nhất trước đây từng ghi nhận mức tăng khoảng 3 độ C và gây ra những tác động rất lớn trên toàn cầu. Vì vậy, mức dự báo lần này đã vượt ngưỡng đó”, bà Celeste Saulo, Tổng thư ký WMO, cho biết.

El Nino là pha nóng của chu kỳ Dao động Nam El Nino (ENSO), một hiện tượng khí hậu tự nhiên có ảnh hưởng đến thời tiết trên khắp thế giới.

Hiện tượng này thường khiến nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng lên, đồng thời làm xáo trộn quy luật mưa trên diện rộng. Hệ quả là một số khu vực phải đối mặt với hạn hán, trong khi những nơi khác hứng chịu mưa lớn và lũ lụt.

El Nino là hiện tượng khí hậu tự nhiên, không phải hệ quả trực tiếp của biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, tình trạng nóng lên toàn cầu có thể khiến các đợt El Nino trở nên mạnh hơn.

Nhiệt độ nước biển trung tâm Thái Bình Dương có thể cao hơn trung bình 3,8 độ C vào cuối năm do hiện tượng El Nino. Ảnh: Reuters.

Theo WMO, những hiện tượng thời tiết cực đoan liên quan đến El Nino có thể làm gia tăng áp lực lên hệ thống nhà ở, cấp nước, vệ sinh và dịch vụ y tế. Từ tháng 11, nguy cơ lũ lụt tại khu vực miền nam châu Phi được dự báo tăng cao.

Tại Đông Nam Á, thời tiết nóng hơn và lượng mưa thiếu hụt có thể ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp cũng như nguồn cung nước. Trong khi đó, một số khu vực ở Mỹ Latin có khả năng ghi nhận lượng mưa gia tăng.

Trước nguy cơ này, WMO cùng ông Tom Fletcher, Phó tổng thư ký Liên Hợp Quốc phụ trách các vấn đề nhân đạo kiêm Điều phối viên cứu trợ khẩn cấp, kêu gọi các quốc gia khẩn trương chuẩn bị phương án ứng phó.

“Đợt El Nino này có quy mô khổng lồ, như một quả cầu phá hủy. Nó sẽ quét qua Mỹ Latin, Đông và Nam châu Phi, châu Á cùng khu vực Thái Bình Dương, kéo theo nắng nóng cực đoan, hạn hán và lũ lụt”, ông Fletcher cảnh báo, đồng thời nhấn mạnh nguy cơ gây ra những hậu quả nhân đạo nghiêm trọng.

Theo ông, khoảng 50 triệu người có thể phải đối mặt với tình trạng thiếu lương thực nghiêm trọng hơn.

Phương Linh