Đứt mạch dầu Biển Đỏ: Cú sốc mới với kinh tế thế giới

Việc xung đột Iran lan sang Biển Đỏ đã tạo thêm một cú sốc nguy hiểm cho thị trường dầu mỏ, làm gián đoạn quá trình phục hồi vốn đã mong manh của dòng chảy năng lượng. Nếu căng thẳng tiếp tục leo thang, kinh tế toàn cầu có thể sẽ tăng trưởng chậm lại. (Ảnh minh họa)

Nhu cầu dầu toàn cầu trong quý II/2026 giảm gần 5% so với cùng kỳ năm trước, còn 99,1 triệu thùng/ngày.

Việc xung đột Iran lan sang Biển Đỏ đã tạo thêm một cú sốc nguy hiểm cho thị trường dầu mỏ, làm gián đoạn quá trình phục hồi vốn đã mong manh của dòng chảy năng lượng. Nếu căng thẳng tiếp tục leo thang, kinh tế toàn cầu có thể sẽ tăng trưởng chậm lại.

Gần hai tuần sau khi xung đột Mỹ - Iran bùng phát trở lại, tình hình Trung Đông trở nên căng thẳng hơn khi lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn tuyên bố phong tỏa các tàu của Ả Rập Xê-út đi qua eo biển Bab el-Mandeb, cửa ngõ phía nam Biển Đỏ.

Động thái này khiến hoạt động vận chuyển dầu toàn cầu thêm rối ren, trong bối cảnh eo biển Hormuz - tuyến đường chiến lược dẫn vào vịnh Ba Tư - vẫn đang bị gián đoạn.

Cảng xuất khẩu Yanbu ở bờ tây Ả Rập Xê-út, vốn phụ thuộc vào Bab el-Mandeb để vận chuyển dầu sang châu Á (thị trường lớn nhất), đã trở thành cửa ngõ xuất khẩu chính của nước này sau khi eo biển Hormuz - nơi từng vận chuyển khoảng 20% năng lượng toàn cầu - gần như bị phong tỏa kể từ khi xung đột nổ ra ngày 28/2.

Từ tháng 3, Ả Rập Xê-út đã xuất khoảng 5 triệu thùng dầu/ngày từ bờ tây, cao hơn gấp đôi so với trước xung đột. Khoảng 80% lượng dầu này đi qua eo biển Bab el-Mandeb, theo dữ liệu của Kpler.

Tuy nhiên, tuyến đường từng được xem là giải pháp thay thế hiệu quả nay lại trở thành mục tiêu tấn công. Lệnh phong tỏa của Houthi buộc các tuyến vận chuyển dầu toàn cầu phải thay đổi một lần nữa. Nhiều tàu chở dầu Saudi sang châu Á không còn đi qua Bab el-Mandeb mà chuyển sang đi qua kênh đào Suez vào Địa Trung Hải rồi vòng xuống mũi Hảo Vọng ở châu Phi.

Khó khăn chưa dừng lại ở đó. Các tàu chở dầu cỡ lớn không thể đi qua kênh đào Suez khi chở đầy hàng do giới hạn độ sâu. Chúng phải bơm bớt dầu vào đường ống phía nam kênh, sau đó nhận lại dầu gần Alexandria trước khi tiếp tục hành trình.

Tổng cộng, việc tránh Bab el-Mandeb làm mỗi chuyến tàu kéo dài thêm ít nhất 4 tuần, tức hơn gấp đôi thời gian vận chuyển thông thường, đồng thời khiến chi phí vận tải và bảo hiểm tăng mạnh.

Đà phục hồi bị chững lại

Sự gián đoạn nguồn cung dầu thô là đòn giáng mạnh vào ngành lọc dầu toàn cầu - mắt xích đang chịu nhiều áp lực nhất của hệ thống năng lượng thế giới.

Sản lượng lọc dầu tại châu Á đã lao dốc trong thời kỳ khủng hoảng và chỉ mới bắt đầu phục hồi nhờ xuất khẩu dầu từ vùng Vịnh tăng lên sau khi Mỹ và Iran ký thỏa thuận ngừng bắn tạm thời ngày 17/6.

Tại Trung Quốc, sản lượng lọc dầu tháng 6 giảm 18% so với cùng kỳ năm 2025, xuống mức thấp nhất kể từ giai đoạn đầu đại dịch COVID-19 vào tháng 3/2020. Quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới đã cắt giảm mạnh nhập khẩu dầu thô và xuất khẩu nhiên liệu nhằm đảm bảo nguồn cung trong nước và hạn chế ảnh hưởng của giá năng lượng tăng cao.

Tuy nhiên, đà phục hồi mong manh của ngành lọc dầu Trung Quốc nhiều khả năng sẽ chững lại do nguồn cung tiếp tục bị gián đoạn và giá dầu đã vượt 90 USD/thùng, mức cao nhất trong hơn một tháng.

Một cuộc xung đột lớn khác cũng đang gây áp lực lên ngành lọc dầu. Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng Nga trong những tháng gần đây đã làm giảm đáng kể công suất lọc dầu, buộc Moskva phải cấm xuất khẩu dầu diesel, khiến thị trường toàn cầu mất thêm một nguồn cung quan trọng.

Do công suất lọc dầu bị thắt chặt, nguồn cung nhiên liệu đang chịu áp lực lớn hơn nhiều so với dầu thô.

Kể từ khi xung đột Iran bùng phát, giá dầu diesel chuẩn tại châu Âu và giá xăng tại Mỹ đã tăng khoảng 65%, trong khi giá dầu Brent chỉ tăng khoảng 30%. Biên lợi nhuận lọc dầu diesel cũng đã lên mức kỷ lục, phản ánh sự mất cân đối ngày càng lớn giữa nguồn cung dầu thô và nguồn cung các sản phẩm dầu đã qua chế biến.

Nhu cầu tiêu thụ suy giảm

Giá nhiên liệu tăng vọt đang bắt đầu ảnh hưởng rõ rệt đến nhu cầu tiêu dùng.

Theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhu cầu dầu toàn cầu trong quý II/2026 giảm gần 5% so với cùng kỳ năm trước, xuống còn 99,1 triệu thùng/ngày. Mức giảm không đồng đều giữa các khu vực và chủ yếu tập trung ở châu Á và châu Âu.

Tại Trung Quốc, tiêu thụ dầu diesel trong tháng 5 giảm khoảng 10%, nhu cầu xăng giảm 5%, còn lượng dầu dùng làm nguyên liệu cho ngành hóa dầu giảm mạnh 17% so với cùng kỳ năm trước.

Tại châu Âu, tiêu thụ dầu diesel trong tháng 5 giảm 5,7%, còn 4,5 triệu thùng/ngày, theo số liệu sơ bộ của IEA.

Việc tiêu thụ nhiên liệu giảm thường phản ánh hoạt động kinh tế chậm lại. Dù về lâu dài các nền kinh tế có thể chuyển sang các nguồn năng lượng khác, phản ứng tức thời trước giá nhiên liệu tăng mạnh là nhu cầu bị triệt tiêu.

Phản ánh rủi ro này, Kinh tế trưởng Ngân hàng Thế giới Indermit Gill cho biết xung đột tại Iran có thể khiến tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 chỉ còn 1,3%, giảm mạnh so với mức 2,9% của năm trước.

Dĩ nhiên vẫn có một số giải pháp tạm thời để giảm ảnh hưởng. Chẳng hạn, Ấn Độ đang có dấu hiệu tăng công suất lọc dầu từ nguồn dầu thô của Nga.

Tuy nhiên, càng nhiều tuyến vận chuyển dầu bị cắt đứt, dòng chảy năng lượng càng phải chuyển hướng và thời gian gián đoạn càng kéo dài, thì thiệt hại đối với kinh tế toàn cầu sẽ càng nghiêm trọng.

Bước sang giai đoạn nguy hiểm mới

Một yếu tố khác đe dọa kinh tế toàn cầu là lượng dự trữ dầu thế giới đang giảm dần.

Trong giai đoạn đầu của xung đột Iran, các kho dự trữ chiến lược và thương mại đã giúp bù đắp sự thiếu hụt nguồn cung từ Trung Đông. Tuy nhiên, sau nhiều tháng gián đoạn, các nguồn dự trữ này đã bị tiêu hao đáng kể.

Điều đó đồng nghĩa với việc thế giới hiện có ít "tấm đệm" chống sốc hơn nhiều so với thời điểm tháng 2.

Vì vậy, căng thẳng mới tại Biển Đỏ không chỉ đơn thuần là thêm một sự cố hàng hải. Nó còn đe dọa tuyến vận chuyển thay thế duy nhất giúp dầu Trung Đông tiếp tục lưu thông sau khi eo biển Hormuz bị phong tỏa, qua đó cho thấy quá trình phục hồi của thị trường dầu mỏ thực chất vẫn rất mong manh.

Trong nhiều tháng qua, thị trường dầu đã liên tục thích nghi với các cú sốc địa chính trị. Tuy nhiên, nếu cả eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb cùng bị gián đoạn, khả năng thích ứng đó có thể chạm tới giới hạn.

Khi tình trạng thiếu nhiên liệu ngày càng nghiêm trọng và nhu cầu tiếp tục suy giảm, cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu có nguy cơ bước sang một giai đoạn mới, gây thiệt hại lớn hơn và đau đớn hơn cho nền kinh tế thế giới, theo Reuters.

Nh.Thạch

AFP