Đừng chủ quan với bệnh hen phế quản ở trẻ

Mặc dù có thể kiểm soát tốt nếu được điều trị đúng cách, hen phế quản vẫn tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện các cơn hen cấp nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng nếu cha mẹ chủ quan.

Cơn hen nguy kịch ở trẻ gây suy hô hấp nặng

Mới đây, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM đã tiếp nhận và điều trị thành công cho một bé trai 11 tuổi nhập viện trong tình trạng cơn hen phế quản nguy kịch dẫn đến suy hô hấp nặng.

Theo người nhà, trẻ được chẩn đoán mắc hen phế quản từ năm 2 tuổi và được điều trị dự phòng tại nhà. Tuy nhiên, khoảng một tháng trước khi nhập viện, trẻ xuất hiện nhiều cơn khó thở, cảm giác nặng ngực và phải sử dụng thuốc cắt cơn với tần suất ngày càng nhiều.

Những ngày trước khi vào viện, trẻ có biểu hiện ho, sổ mũi và khó thở nhẹ. Gia đình đã cho trẻ sử dụng thuốc cắt cơn tại nhà nhưng triệu chứng chỉ cải thiện tạm thời. Đến ngày thứ ba, khi đang ở trường, trẻ xuất hiện cơn khó thở dữ dội. Sau nhiều lần dùng thuốc nhưng tình trạng không thuyên giảm, trẻ được đưa đến bệnh viện cấp cứu.

Các bác sĩ nhanh chóng tiến hành phun khí dung liên tục nhưng đáp ứng điều trị kém. Bệnh nhi rơi vào tình trạng khó thở kéo dài, không thể nói thành câu, buộc phải đặt nội khí quản, thở máy và sử dụng các thuốc điều trị hen bậc cao để kiểm soát cơn hen ác tính.

Sau 3 ngày điều trị hồi sức tích cực, chức năng hô hấp của trẻ dần cải thiện. Bệnh nhi được cai máy thở thành công, tỉnh táo trở lại và xuất viện sau 8 ngày điều trị. Trường hợp trên là lời cảnh báo đối với các bậc phụ huynh không nên xem nhẹ bệnh hen phế quản ở trẻ, đặc biệt khi trẻ có dấu hiệu sử dụng thuốc cắt cơn ngày càng nhiều hoặc xuất hiện các đợt khó thở tái phát.

Tuân thủ điều trị giúp trẻ kiểm soát bệnh hen

Những yếu tố có thể khởi phát cơn hen ở trẻ

Cho đến nay, nguyên nhân chính xác gây hen phế quản ở trẻ em vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Tuy nhiên, nhiều yếu tố có thể làm khởi phát hoặc làm nặng thêm các triệu chứng của bệnh, bao gồm:

Nhiễm trùng đường hô hấp do virus hoặc vi khuẩn.
Tiếp xúc với các dị nguyên như bụi nhà, mạt bụi, phấn hoa, nấm mốc, lông chó mèo.
Hít phải khói thuốc lá, khói bụi ô nhiễm hoặc các hóa chất kích thích.
Thay đổi thời tiết, đặc biệt là không khí lạnh.
Hoạt động thể lực gắng sức hoặc cảm xúc quá mạnh như khóc, cười lớn.

Việc nhận biết và hạn chế tiếp xúc với các yếu tố khởi phát có vai trò quan trọng trong quá trình kiểm soát bệnh hen.

Dấu hiệu giúp cha mẹ nhận biết trẻ có thể mắc hen phế quản

Hen phế quản ở trẻ thường có biểu hiện không điển hình, dễ nhầm lẫn với các bệnh hô hấp thông thường. Cha mẹ cần chú ý khi trẻ xuất hiện các dấu hiệu sau:

Trẻ bị khò khè tái phát nhiều lần, đặc biệt khi không có dấu hiệu nhiễm khuẩn hô hấp.
Ho kéo dài hoặc ho nhiều về đêm, gần sáng.
Khó thở, thở nhanh, cảm giác nặng ngực.
Triệu chứng xuất hiện hoặc tăng lên khi vận động, cười, khóc, tiếp xúc với khói thuốc, lông thú nuôi hoặc không khí lạnh.
Trẻ có tiền sử mắc các bệnh dị ứng như viêm mũi dị ứng, chàm cơ địa.
Trong gia đình có người mắc hen phế quản hoặc các bệnh dị ứng.

Ngoài ra, khi thăm khám, bác sĩ có thể phát hiện tiếng ran rít, ran ngáy ở phổi và đánh giá đáp ứng của trẻ với thuốc giãn phế quản để hỗ trợ chẩn đoán.

Việc chẩn đoán hen phế quản không chỉ dựa trên triệu chứng lâm sàng mà còn cần kết hợp với tiền sử bệnh, khám thực thể, các xét nghiệm chức năng hô hấp phù hợp với độ tuổi và loại trừ các nguyên nhân khác gây khò khè như dị vật đường thở, dị tật bẩm sinh đường hô hấp, trào ngược dạ dày – thực quản, lao hoặc các bệnh lý tim mạch.

Hen phế quản là bệnh mạn tính, hiện chưa thể điều trị khỏi hoàn toàn. Mục tiêu điều trị là kiểm soát tốt triệu chứng, giúp trẻ có thể học tập, vui chơi và phát triển như những trẻ khỏe mạnh khác.

Tuân thủ điều trị giúp trẻ kiểm soát bệnh hen

Một sai lầm phổ biến của nhiều gia đình là tự ý ngưng thuốc dự phòng khi thấy trẻ đã hết triệu chứng. Thực tế, hen phế quản là tình trạng viêm mạn tính của đường thở, vì vậy việc ngừng thuốc không đúng chỉ định có thể khiến bệnh tái phát và làm tăng nguy cơ xuất hiện các cơn hen nặng.

Cha mẹ cần đưa trẻ tái khám định kỳ, tuân thủ hướng dẫn dùng thuốc của bác sĩ và xây dựng kế hoạch xử trí cơn hen tại nhà. Đồng thời, cần đảm bảo trẻ được tiêm chủng đầy đủ, đặc biệt là vaccine cúm hằng năm và vaccine phế cầu nhằm giảm nguy cơ nhiễm trùng hô hấp – một trong những tác nhân thường kích hoạt cơn hen cấp.

Hen phế quản có thể xuất hiện bất cứ lúc nào và ở bất kỳ đâu. Tuy nhiên, với sự theo dõi sát sao của gia đình, việc dùng thuốc đúng cách và kiểm soát tốt các yếu tố khởi phát, trẻ mắc hen vẫn có thể học tập, vui chơi và phát triển bình thường như những trẻ khác.

BS. Nguyễn Văn Sơn