Đưa nội dung về phân cấp, phân quyền vào các hướng dẫn và mục tiêu kiểm toán ngân sách nhà nước

Quang cảnh Tọa đàm. Ảnh: N.Ly

Sáng 30/7, Ban Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ “Vai trò của Kiểm toán nhà nước trong việc quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính gắn với thực hiện cơ chế phân cấp, phân quyền” tổ chức Tọa đàm trao đổi chuyên môn, xin ý kiến các chuyên gia trong và ngoài Ngành để hoàn thiện Đề tài (Tọa đàm thứ 2).

Tham dự Tọa đàm có: TS. Hoàng Văn Lương - Vụ trưởng Vụ Tổng hợp; TS. Nguyễn Minh Tân - Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội; TS. Nguyễn Hữu Hiểu - Trường Đào tạo và Bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm toán, Chủ nhiệm Đề tài; TS. Lê Quang Thuận - Viện Chiến lược và Chính sách Kinh tế - Tài chính (Bộ Tài chính), Thành viên Ban Đề tài, cùng đại diện Phòng Khoa học - Trường Đào tạo và Bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm toán.

Theo TS. Nguyễn Hữu Hiểu, KTNN vừa là công cụ kiểm toán công tác quản lý, phân bổ và sử dụng tài chính công, vừa là thiết chế góp phần bảo đảm cho quá trình phân cấp, phân quyền giữa các cấp chính quyền, các cơ quan, tổ chức, đơn vị được thực hiện hiệu quả, minh bạch và bền vững.

TS. Nguyễn Hữu Hiểu trình bày kết quả nghiên cứu. Ảnh: N.Ly

Thực tế cho thấy, những yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến vai trò của KTNN đối với thực hiện cơ chế phân cấp, phân quyền trong quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính công gồm:

Khung thể chế, pháp lý: Hệ thống pháp luật đã quy định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của KTNN đối với kiểm toán việc quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính công gắn với thực hiện cơ chế phân cấp, phân quyền ở tất cả các cấp chính quyền, đơn vị quản lý, sử dụng tài chính công. Tuy nhiên, cần có quy định cụ thể hơn về việc cung cấp, chia sẻ và sử dụng thông tin, dữ liệu phục vụ cho hoạt động kiểm tra và đánh giá, bảo đảm tính bắt buộc phải thực hiện đối với đơn vị được kiểm toán về những sai phạm được phát hiện trong hoạt động kiểm toán liên quan đến việc quản lý, phân bổ và sử dụng tài chính công gắn với cơ chế phân cấp, phân quyền.

Tính độc lập và tổ chức bộ máy của KTNN: Đây là điều kiên tiên quyết bảo đảm sự khách quan, trung thực và độ tin cậy của kết quả đánh giá theo các tiêu chí đã xây dựng Bộ máy tổ chức của KTNN cần tinh gọn, chuyên nghiệp, bảo đảm hoạt động độc lập với các cơ quan quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính công. Bên cạnh đó, việc phân định rõ chức năng, nhiệm vụ giữa KTNN với các cơ quan chuyên môn (thanh tra, kiểm tra, giám sát); sự tăng cường năng lực kiểm toán đối với chính quyền địa phương và các lĩnh vực được phân cấp cũng là điều kiện quan trọng để triển khai hiệu quả các tiêu chí đánh giá vai trò của KTNN trong bối cảnh phân cấp, phân quyền ngày càng sâu rộng.

Chất lượng nguồn nhân lực: Đội ngũ kiểm toán viên cần được trang bị đầy đủ kiến thức về quản lý, phân bổ và sử dụng tài chính công gắn với phân cấp, phân quyền, cũng như các phương pháp kiểm toán hiện đại, kiểm toán trong môi trường số và dữ liệu lớn. Cùng với đó, cần có cơ chế đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên; xây dựng đội ngũ kiểm toán viên có khả năng phân tích, tổng hợp và đánh giá tác động của kiểm toán đối với quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính công.

Kết quả kiểm toán không dừng lại ở việc phát hiện sai phạm tài chính mà quan trọng là chỉ ra những bất cập, hạn chế của cơ chế, chính sách phân cấp, phân quyền trong quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính công; tư vấn, kiến nghị với các cơ quan nhà nước thẩm quyền sửa đổi, bổ sung chính sách công.

TS. Hoàng Văn Lương cho rằng, cần bổ sung nội dung về phân cấp, phân quyền vào hướng dẫn, mục tiêu kiểm toán ngân sách các Bộ, ngành, địa phương. Ảnh: N.Ly

Hệ thống thông tin, dữ liệu và công nghệ: Chất lượng kiểm toán phụ thuộc nhiều vào cơ sở dữ liệu thống nhất. Hệ thống thông tin, dữ liệu càng đầy đủ, chính xác (về phạm vi, quy mô), phong phú (về loại thông tin, chiều sâu dữ liệu), càng giúp KTNN gia tăng mức độ bao phủ của hoạt động kiểm toán; rút ngắn thời gian kiểm toán và thực hiện kiểm toán từ xa, kiểm toán theo thời gian thực.

Từ kết quả nghiên cứu, TS. Nguyễn Hữu Hiểu và nhóm nghiên cứu đề xuất 8 giải pháp căn bản nhăm nâng cao vai trò của KTNN đối với thực hiện cơ chế phân cấp, phân quyền trong quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính công. Trong đó tập trung vào hoàn thiện khung pháp lý, hướng dẫn kiểm toán, bộ tiêu chí đánh giá liên quan đến vai trò của KTNN đối với thực hiện cơ chế phân cấp, phân quyền trong quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính công; tăng cường sự phối kết hợp giữa KTNN với Quốc hội, Chính phủ, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và các cơ quan chức năng khác; đảm bảo việc chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan với KTNN; tăng cường phối hợp trong theo dõi, đôn đốc và thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán; ứng dụng công nghệ trong hoạt động kiểm toán nhà nước…

Gợi mở một số nội dung cho Ban đề tài, TS. Hoàng Văn Lương cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, KTNN cần thể hiện rõ nét vai trò tư vấn dựa trên kết quả kiểm toán, đánh giá việc phân cấp hiện nay đã đúng, đủ hay chưa, còn những khó khăn, vướng mắc và điểm nghẽn ở khâu nào, cấp nào.

Từ các khó khăn, vướng mắc trong quá trình kiểm toán đã được nhận diện, nhóm nghiên cứu làm rõ giải pháp, cách thức triển khai kiểm toán trong thời gian tới, chẳng hạn như: Sửa đổi, bổ sung hướng dẫn, mục tiêu kiểm toán để khi kiểm toán ngân sách các Bộ, ngành, địa phương bao phủ được nội dung về phân cấp, phân quyền…; bổ sung hướng dẫn kiểm toán chuyên ngành, đặc biệt trong các lĩnh vực có tính đặc thù cao như quản lý tài nguyên đất đai, tài nguyên khoáng sản, và vay trả nợ công; chuyển từ việc chỉ kiểm toán tuân thủ sang kiểm toán hoạt động và kiểm toán hiệu quả, gắn liền với đánh giá mức độ tuân thủ nguyên tắc phân cấp, phân quyền tại các Bộ, ngành và địa phương.

Các chuyên gia góp ý, gợi mở nhiều nội dung cho Ban đề tài. Ảnh: N.Ly

Bên cạnh đó, Ban đề tài cần bổ sung, cập nhật hệ thống các Nghị định được Chính phủ thông qua nhằm quy định việc phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương hai cấp và đẩy mạnh phân quyền, phân cấp trên mọi lĩnh vực quản lý nhà nước. Đặc biệt là chủ trương “6 rõ” trong phân cấp, phân quyền, gồm: Rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm (thẩm quyền), rõ quy trình, rõ thời gian, và rõ sản phẩm/kết quả. Đây là nội dung mới mang tính thời sự, đồng thời là cơ sở pháp lý quan trọng để các giải pháp đưa ra mang tính thực tiễn cao.

Theo TS. Nguyễn Minh Tân, Ban đề tài cần làm rõ vấn đề cốt lõi: Vai trò của KTNN trong việc quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính gắn với thực hiện cơ chế phân cấp, phân quyền đang tăng lên, thể hiện rõ nét qua chức năng, nhiệm vụ và kết quả hoạt động kiểm toán trong 5 -10 năm qua. Đồng thời, đề cao tính thực thi và hiệu lực của các kiến nghị kiểm toán (kiến nghị sửa đổi cơ chế, luật pháp, chính sách, chỉ thị quyết định), từ đó nhấn mạnh các kết luận, kiến nghị kiểm toán phải được thực hiện kịp thời, đầy đủ và có chế tài xử lý rõ ràng.

Ghi nhận và nhất trí cao với các ý kiến tại Tọa đàm, Ban Chủ nhiệm đề tài cam kết sẽ tiếp thu tối đa các nội dung đã thảo luận để hoàn thiện Đề tài, đảm bảo chất lượng, khoa học, tính thực tiễn, đáp ứng yêu cầu cao của một đề tài do Lãnh đạo KTNN đặt hàng nghiên cứu.

NGUYỄN LY