Du lịch trải nghiệm ở Phú Quốc - Sản phẩm đa dạng, nhưng thiếu 'linh hồn' bản địa

Trong hơn một thập kỷ qua, Phú Quốc đã chuyển mình mạnh mẽ từ một hòn đảo chủ yếu khai thác du lịch nghỉ dưỡng sang điểm đến có hệ sinh thái dịch vụ đa dạng. Hàng loạt doanh nghiệp lớn đầu tư vào các khu vui chơi, bến du thuyền, cáp treo, công viên chủ đề và các dịch vụ trải nghiệm trên biển, giúp du khách có thêm nhiều lựa chọn ngoài việc tắm biển và nghỉ dưỡng.

SẢN PHẨM NHIỀU NHƯNG THIẾU CHÂN THỰC, LỢI ÍCH KINH TẾ CHƯA CAO

Như tất cả chúng ta đều biết, lợi thế lớn nhất của Phú Quốc là biển. Vì vậy, các sản phẩm du lịch trải nghiệm trên biển trong nhiều năm qua tiếp tục giữ vai trò chủ lực. Trong số đó, lặn ngắm san hô và Sea Walker (đi bộ dưới đáy biển) là những sản phẩm thu hút đông đảo du khách quốc tế. Với hệ sinh thái san hô phong phú ở quần đảo An Thới, người không biết bơi vẫn có thể khám phá thế giới dưới nước thông qua mũ dưỡng khí chuyên dụng. Đây là dịch vụ có giá trị cao, góp phần gia tăng doanh thu trên mỗi du khách.

Các hoạt động như chèo thuyền SUP - là chèo ván đứng, kayak (thuyền nhỏ và mỏng), mô tô nước, dù lượn hay tour khám phá các đảo nhỏ bằng canô cũng phát triển nhanh nhờ nhu cầu trải nghiệm của giới trẻ. Những hoạt động này tạo nên hình ảnh một Phú Quốc năng động, hiện đại và phù hợp với xu hướng du lịch thể thao ngoài trời.

Trong khi đó, tour câu mực đêm vẫn giữ được sức hút nhờ yếu tố bản địa. Không chỉ câu mực, du khách còn được thưởng thức hải sản ngay trên tàu và cảm nhận cuộc sống của ngư dân giữa biển đêm. Đây là một trong số ít sản phẩm kết hợp được yếu tố trải nghiệm với văn hóa địa phương.

Ông Trương Công Tâm - Chủ tịch Hội hướng dẫn viên du lịch Phú Quốc

Không chỉ có biển, Phú Quốc còn sở hữu Vườn quốc gia với hệ sinh thái rừng nguyên sinh rộng lớn. Các tour trekking, đạp xe xuyên rừng, khám phá suối và quan sát động thực vật đã được triển khai, nhưng quy mô còn nhỏ và chưa tạo thành thương hiệu nổi bật. Một nguyên nhân là sản phẩm còn đơn điệu, thiếu hướng dẫn viên chuyên sâu về sinh thái và thiếu các chương trình giáo dục môi trường.

Tương tự, các làng nghề truyền thống như sản xuất nước mắm, trồng hồ tiêu hay nuôi cấy ngọc trai mới chủ yếu dừng ở hình thức tham quan và mua sắm. Du khách được xem quy trình sản xuất nhưng ít có cơ hội trực tiếp tham gia, trải nghiệm hay giao lưu với nghệ nhân. Giá trị văn hóa vì thế chưa được khai thác hết.

Một trong những điểm sáng của Phú Quốc là sự xuất hiện của các công viên chủ đề, cáp treo vượt biển, công viên nước, các show diễn thực cảnh và trình diễn đa phương tiện. Những sản phẩm này giúp kéo dài thời gian lưu trú, đặc biệt với nhóm khách gia đình và khách quốc tế. Song, phần lớn các tổ hợp giải trí đều mang tính hiện đại, có thể xuất hiện ở nhiều quốc gia khác. Nếu thiếu sự lồng ghép văn hóa địa phương, trải nghiệm của du khách sẽ khó tạo được dấu ấn riêng.

Một chương trình biểu diễn sẽ hấp dẫn hơn nếu kể câu chuyện về lịch sử khai phá đảo Ngọc, nghề đánh bắt hải sản, nghề làm nước mắm hay văn hóa cư dân vùng biển. Chính yếu tố bản địa mới tạo nên sự khác biệt giữa Phú Quốc với Phuket, Bali hay Sentosa.

Điểm yếu lớn nhất của du lịch trải nghiệm tại Phú Quốc hiện nay là sự tham gia của cộng đồng địa phương còn hạn chế. Bởi phần lớn sản phẩm vẫn do doanh nghiệp lớn tổ chức, trong khi người dân chủ yếu tham gia với vai trò cung cấp dịch vụ hoặc lao động. Điều này khiến lợi ích kinh tế chưa lan tỏa rộng và sản phẩm cũng thiếu tính chân thực.

Trong khi đó, nhiều địa phương như Hội An, Sa Pa hay Hà Giang đã chứng minh rằng chính người dân mới là "linh hồn" của du lịch trải nghiệm. Những bữa cơm gia đình, phiên chợ quê, chuyến ra khơi cùng ngư dân hay buổi học làm nghề truyền thống thường để lại ấn tượng sâu sắc hơn nhiều so với các chương trình được dàn dựng.

PHẢI LUÔN ĐẶT NGƯỜI DÂN VÀO VỊ TRÍ TRUNG TÂM

Trong rất nhiều năm, ngành du lịch thế giới phát triển dựa trên mô hình nghỉ dưỡng, du khách chỉ tìm đến các bãi biển đẹp, khách sạn sang trọng và những dịch vụ tiện nghi để thư giãn. Nhưng sau đại dịch Covid-19, xu hướng này đang thay đổi mạnh mẽ. Thay vì chỉ lưu trú tại resort hay chụp những bức ảnh check-in, du khách ngày càng mong muốn được hòa mình vào đời sống với người dân bản địa, khám phá thiên nhiên, tìm hiểu văn hóa và tham gia trực tiếp vào các hoạt động của điểm đến. Đó chính là sự dịch chuyển từ du lịch nghỉ dưỡng sang du lịch trải nghiệm – xu hướng đang định hình tương lai của ngành du lịch toàn cầu.

Kinh nghiệm làm du lịch ở một số nước trên thế giới cho thấy sức cạnh tranh của một điểm đến không nằm ở số lượng công trình hay quy mô đầu tư, mà ở khả năng tạo ra những trải nghiệm độc đáo, khó sao chép.

Điển hình như tại Nhật Bản, nhiều vùng nông thôn đã biến những hoạt động thường nhật thành sản phẩm du lịch hấp dẫn. Du khách được ở cùng người dân, tham gia trồng lúa, hái chè, thu hoạch trái cây, học nấu ăn, làm gốm, dệt vải hay tham dự các lễ hội truyền thống. Điều hấp dẫn không phải là sự hào nhoáng, mà là cảm giác được sống như một người dân bản địa. Nhờ đó nhiều vùng quê từng đối mặt với tình trạng già hóa dân số đã hồi sinh nhờ du lịch.

Trong khi đó New Zealand lại xây dựng thương hiệu quốc gia dựa trên thiên nhiên và các hoạt động ngoài trời. Trekking (đi bộ đường dài) là loại hình du lịch mạo hiểm dã ngoại ngoài trời, leo núi, chèo kayak, khám phá hang động, quan sát cá voi hay trải nghiệm văn hóa của người Maori đều được tổ chức theo hướng chuyên nghiệp, an toàn và gắn chặt với bảo tồn môi trường. Mỗi hành trình đều mang tính giáo dục, giúp du khách hiểu giá trị của thiên nhiên thay vì chỉ đơn thuần thưởng ngoạn.

Một trong những hình mẫu thành công nhất là Costa Rica. Dù có diện tích nhỏ, quốc gia này đã trở thành biểu tượng của du lịch sinh thái khi dành hơn một phần tư diện tích lãnh thổ cho các khu bảo tồn. Chính phủ kiểm soát chặt số lượng khách tại những khu vực nhạy cảm, đồng thời tái đầu tư nguồn thu từ du lịch vào bảo vệ rừng, phục hồi hệ sinh thái và phát triển cộng đồng địa phương. Mô hình này chứng minh rằng bảo tồn thiên nhiên không cản trở phát triển du lịch mà ngược lại còn tạo ra lợi thế cạnh tranh lâu dài.

Tại khu vực Đông Nam Á, Thái Lan cũng đã chuyển hướng mạnh từ khai thác đại trà sang phát triển các sản phẩm trải nghiệm. Nhiều làng chài, làng nghề và cộng đồng miền núi mở cửa đón khách đến lưu trú, học nấu các món ăn truyền thống, làm thủ công mỹ nghệ, tham gia lễ hội địa phương hay cùng ngư dân đánh bắt hải sản. Người dân trở thành chủ thể của sản phẩm du lịch và là những đại sứ quảng bá văn hóa bản địa. Chính điều này giúp Thái Lan duy trì sức hút dù phải cạnh tranh với nhiều điểm đến khác trong khu vực.

Ngay tại Việt Nam, ở nhiều tỉnh, thành cũng đã xuất hiện nhiều mô hình du lịch trải nghiệm đáng để Phú Quốc học hỏi. Cụ thể, ở Hội An không chỉ nổi tiếng bởi phố cổ mà còn thành công trong việc kết nối các làng nghề như Thanh Hà, Kim Bồng, làng rau Trà Quế hay rừng dừa Cẩm Thanh vào chuỗi sản phẩm du lịch. Du khách được trực tiếp trồng rau, làm gốm, chèo thuyền thúng, chế biến món ăn và giao lưu với người dân. Giá trị trải nghiệm vì thế vượt xa một chuyến tham quan đơn thuần.

Tỉnh Ninh Bình phát triển du lịch dựa trên sự kết hợp giữa di sản thiên nhiên và đời sống nông thôn. Những hành trình chèo thuyền xuyên hang động, đạp xe qua làng quê, khám phá di tích lịch sử hay trải nghiệm mùa lúa chín đã tạo nên sức hút đặc biệt. Đây là minh chứng cho việc không cần quá nhiều công trình hiện đại vẫn có thể xây dựng một thương hiệu du lịch đẳng cấp.

Tại Sa Pa và Hà Giang, chính văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số trở thành tài sản quý giá nhất. Các mô hình homestay, trekking, chợ phiên, nghề thủ công truyền thống, lễ hội và ẩm thực bản địa giúp du khách có những trải nghiệm chân thực. Nguồn thu từ du lịch cũng quay trở lại cộng đồng, tạo động lực để người dân bảo tồn văn hóa thay vì từ bỏ những giá trị truyền thống.

Từ những bài học trên có thể thấy, điểm chung của các mô hình thành công là luôn đặt người dân địa phương vào vị trí trung tâm. Trải nghiệm không phải là những chương trình được dàn dựng cầu kỳ mà là sự kết nối giữa du khách với thiên nhiên, văn hóa và cộng đồng.

CẦN HÌNH THÀNH HỆ SINH THÁI LIÊN KẾT

Từ những phân tích nói trên có thể thấy, điều Phú Quốc cần lúc này không chỉ là thêm nhiều điểm check-in. Để nâng tầm du lịch trải nghiệm, trước hết Phú Quốc cần xây dựng chiến lược phát triển theo hướng ít nhưng chất lượng, ưu tiên giá trị thay vì số lượng khách.

Bên cạnh đó là phải đa dạng hóa sản phẩm dựa trên tài nguyên bản địa như trải nghiệm đánh bắt hải sản, bảo tồn rùa biển, nghiên cứu san hô, khám phá rừng nguyên sinh, du lịch nông nghiệp, chăm sóc sức khỏe.

Để những sản phẩm đó thành công, mang lại nhiều giá trị về văn hóa cũng như kinh tế, Phú Quốc cần trao nhiều cơ hội hơn cho cộng đồng cư dân địa phương tham gia chuỗi giá trị du lịch thông qua đào tạo kỹ năng, hỗ trợ khởi nghiệp và phát triển các mô hình du lịch cộng đồng.

Địa phương cần tăng cường ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong quản lý điểm đến, cá nhân hóa hành trình của du khách, kiểm soát lượng khách tại các khu vực nhạy cảm về môi trường. Xây dựng bộ tiêu chuẩn phát triển du lịch bền vững, yêu cầu các doanh nghiệp cam kết bảo vệ môi trường biển, giảm rác thải nhựa và sử dụng năng lượng xanh.

Đặc biệt, cần hình thành hệ sinh thái liên kết giữa chính quyền, doanh nghiệp, người dân và các tổ chức bảo tồn để phát triển những sản phẩm mang tính khác biệt, có chiều sâu và đủ sức cạnh tranh với các điểm đến hàng đầu trong khu vực.

Thực tế Phú Quốc sở hữu gần như đầy đủ điều kiện để trở thành trung tâm du lịch trải nghiệm của Việt Nam và Đông Nam Á như thiên nhiên đặc sắc, hạ tầng hiện đại, hệ sinh thái dịch vụ phong phú và thương hiệu đã được khẳng định.

Tuy nhiên, trong bối cảnh du khách ngày càng tìm kiếm những giá trị chân thực và bền vững thì lợi thế về cảnh quan sẽ không còn là yếu tố quyết định. Điều giữ chân du khách không phải là những bức ảnh đẹp trên mạng xã hội, mà là những ký ức không thể sao chép sau mỗi hành trình.

Khi Phú Quốc biết kể câu chuyện về biển, về rừng, về con người và văn hóa địa phương thông qua những trải nghiệm sống động, đảo Ngọc sẽ không chỉ là nơi để nghỉ dưỡng, mà còn trở thành điểm đến khiến du khách muốn quay trở lại nhiều lần. Đó cũng là con đường để du lịch Phú Quốc phát triển bền vững, nâng cao giá trị gia tăng và khẳng định vị thế trên bản đồ du lịch quốc tế.

Trong những năm gần đây, Phú Quốc liên tục duy trì đà tăng trưởng mạnh mẽ, trở thành đầu tàu của du lịch biển đảo Việt Nam. Theo số liệu mới nhất, chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026 đặc khu Phú Quốc đã đón gần 5,8 triệu lượt khách, tăng hơn 30% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, khách quốc tế đạt khoảng 1,3 triệu lượt, tăng trên 50% phản ánh sức hấp dẫn ngày càng lớn của điểm đến này đối với thị trường nước ngoài. Tổng thu từ du lịch đạt khoảng 31.507 tỷ đồng, tăng 46% so với cùng kỳ. Nếu nhìn lại năm 2025, bức tranh tăng trưởng càng rõ nét hơn. Năm 2025 Phú Quốc đón khoảng 8,3 triệu lượt khách, trong đó gần 1,9 triệu lượt khách quốc tế, trở thành địa phương dẫn đầu cả nước về tốc độ phục hồi du lịch quốc tế sau đại dịch.

Trương Công Tâm
Chủ tịch Hội hướng dẫn viên du lịch Phú Quốc

TGO