Đồng minh rạn nứt nội bộ

Bước sang tuần thứ 2, lần chiến sự thứ 2 giữa Mỹ, Israel và Iran đã bộc lộ nhiều hậu quả và hệ lụy tác động lâu dài. Một trong số ấy là rạn nứt trong nội bộ liên minh giữa Mỹ với các quốc gia khác, đặc biệt ở châu Âu mà điển hình là với Anh và Tây Ban Nha.

Thủ tướng Anh Keir Starmer và Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez bị Tổng thống Mỹ Donald Trump chỉ trích rất nặng nề. Nguyên do là hai người này không cho Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự của Mỹ trên lãnh thổ Anh và Tây Ban Nha để tấn công Iran.

Trong khi ông Starmer không chịu nổi áp lực từ phía Washington nên đã chịu khuất phục thì ông Sanchez vẫn rất kiên định quan điểm phản đối Mỹ và Israel tấn công Iran và không cho phép sử dụng 2 căn cứ Mỹ trên lãnh thổ nước này vào cuộc chiến. Ông Donald Trump hậm hực đến mức vẫn tiếp tục chì chiết ông Sanchez và chỉ thị thuộc cấp cắt đứt toàn bộ quan hệ thương mại của Mỹ với Tây Ban Nha.

Các đồng minh của Mỹ trong NATO và khối phương Tây tuy quan hệ căng thẳng với Iran nhưng về cơ bản không tán đồng việc Mỹ và Israel tấn công Iran, cả lần này cũng như hồi tháng 6-2025. Trong thâm tâm, các nước này biết rõ hành động của Mỹ và Israel đều bất chấp và trái ngược với luật pháp quốc tế, làm rạn vỡ trật tự thế giới dựa trên quy tắc, chuẩn mực chung và luật pháp quốc tế.

Tuy nhiên, chỉ có ông Sanchez hiện công khai và thẳng thắn phản bác Mỹ. Những đồng minh và đối tác khác đều không có đủ bản lĩnh để công khai bất đồng với Mỹ. Nhưng tình trạng ấy không có nghĩa là nội bộ những đồng minh này vẫn yên ổn. Trái lại, sóng ngầm đã rất mạnh dưới mặt nước bề ngoài phẳng lặng.

Ba chiếc tàu khu trục lớp Arleigh Burke của Mỹ tại căn cứ hải quân Rota ở tỉnh Cadiz, miền Nam Tây Ban Nha năm 2025. Ảnh: BỘ QUỐC PHÒNG MỸ

Mối bất hòa hiện tại giữa Mỹ với Anh và Tây Ban Nha phản ánh sự gia tăng mức độ trầm trọng của khủng hoảng nội bộ trong phương Tây khi Mỹ lạm dụng tối đa sự lệ thuộc của các đồng minh và chủ trương kinh tế hóa toàn bộ mối quan hệ đồng minh.

Không ủng hộ Mỹ tấn công Iran và không tham gia cuộc xung đột này cùng Mỹ, các đồng minh của Washington khó tránh khỏi nguy cơ bị nước này trừng phạt, đặc biệt khi chiến sự kéo dài khiến Mỹ bị sa lầy về chính trị, an ninh, quân sự và tài chính. Nhưng nếu ủng hộ và tham chiến cùng Mỹ thì các đồng minh này chẳng khác gì tự bộc lộ là lá mặt, lá trái trong chính trị thế giới và quan hệ quốc tế.

Từ đó có thể thấy chiến sự tại Trung Đông làm gia tăng bất đồng quan điểm trong nội bộ phương Tây và sa sút vai trò, ảnh hưởng của khối này trên thế giới. Mỹ và Israel càng thêm tách biệt với thế giới. Chiến sự có thể có lợi cho những toan tính quyền lực riêng của ông Donald Trump ở Mỹ và Thủ tướng Benjamin Netanyahu ở Israel nhưng không thể giúp hai người này tăng cường uy tín quốc tế cho Mỹ và Israel.

Ông Donald Trump còn sử dụng cuộc xung đột để xác định lại cách thức Mỹ đối xử với đồng minh của Mỹ chứ không chỉ nhằm khuất phục Tehran và thay đổi chính thể nhà nước chính trị ở Iran. Mỹ sẽ dùng cách đối xử mới để quy phục đồng minh vào hàng ngũ hoặc loại bỏ đồng minh ra khỏi hàng ngũ do Washington sắp đặt.

NGẢI SA