Đồng bạc trắng lưu giữ dấu ấn thời gian

Trong căn nhà thân thuộc ở xã Nguyên Bình, bà Nông Thị Mới cẩn thận mở chiếc hộp gỗ nhỏ, lấy ra vài đồng bạc trắng được bọc trong lớp vải cũ. Dù bề mặt đã xỉn màu theo thời gian, những họa tiết tinh xảo cùng dòng chữ khắc trên đồng bạc vẫn còn khá rõ nét.

Bà Mới nâng niu từng đồng bạc như nâng niu một phần ký ức của gia đình. Bà kể: Những đồng bạc trắng này được ông bà để lại từ nhiều năm trước. Trải qua bao lần chuyển nhà, gia đình vẫn luôn gìn giữ cẩn thận. Bây giờ đồng bạc không còn dùng để mua bán nữa nhưng với gia đình tôi, đó là kỷ niệm. Mỗi lần cầm lên lại nhớ đến những câu chuyện người xưa kể về cuộc sống ngày trước, khi đồng bạc có giá trị rất lớn, phải tích góp mãi mới có được một đồng.

Những đồng bạc trắng được nhiều người dân lưu giữ qua nhiều thế hệ, trở thành kỷ vật mang giá trị lịch sử và văn hóa.

Không chỉ gắn với những câu chuyện trong mỗi gia đình, đồng bạc trắng còn là dấu tích của một giai đoạn lịch sử đặc biệt. Cuối thế kỷ XIX, chính quyền Pháp thành lập Ngân hàng Đông Dương (Banque de l'Indochine) và phát hành đồng bạc Đông Dương (Piastre de Commerce) làm đơn vị tiền tệ thống nhất trên toàn Liên bang Đông Dương gồm: Việt Nam, Lào và Campuchia. Ban đầu, đồng tiền chủ yếu được đúc bằng bạc với nhiều mệnh giá khác nhau, về sau phát hành thêm tiền giấy nhằm đáp ứng nhu cầu lưu thông ngày càng lớn.

Trên mặt đồng bạc nổi bật hình tượng nữ thần Tự do (Liberté) ngồi tựa bó lúa, tay cầm Fasces(bó gậy quyền lực). Không chỉ phản ánh vai trò của một phương tiện thanh toán, những họa tiết và dòng chữ trên đồng bạc còn cho thấy dấu ấn của bối cảnh lịch sử, kinh tế và chính trị của một thời kỳ thuộc địa, trở thành tư liệu quý giúp thế hệ hôm nay hiểu hơn về quá khứ.

Tại Cao Bằng, trước đây không ít gia đình người Tày, Nùng, Dao coi đồng bạc là của hồi môn quý giá. Những đồng bạc được cất giữ kỹ trong hòm gỗ, bọc bằng vải hoặc xâu thành chuỗi để tránh thất lạc. Khi con cháu lập gia đình, một số người còn trao lại vài đồng bạc như lời chúc về cuộc sống đủ đầy, sung túc.

Không chỉ mang giá trị vật chất, đồng bạc trắng còn gắn bó với nhiều tập quán trong đời sống thường nhật. Người cao tuổi ở nhiều địa phương vẫn nhớ hình ảnh mỗi khi bị cảm lạnh, đau đầu hay mệt mỏi sau những ngày lao động nặng nhọc, người thân thường lấy đồng bạc kết hợp với gừng nướng giã nhỏ, tóc rối và lòng trắng trứng gà để đánh gió.

Theo quan niệm dân gian, đồng bạc có tính mát và được làm từ bạc nguyên chất nên việc dùng để cạo gió giúp cơ thể lưu thông khí huyết, giảm cảm giác mệt mỏi. Sau mỗi lần sử dụng, đồng bạc được rửa sạch với tro bếp rồi cất đi để dùng cho những lần sau. Dù đến nay phương pháp này không còn phổ biến như trước và không thay thế cho việc khám, điều trị y tế khi cần thiết, nhưng trong ký ức của nhiều người, hình ảnh đồng bạc Đông Dương dùng để đánh gió vẫn gợi nhớ một thời thiếu thốn nhưng đong đầy sự yêu thương và chăm sóc của gia đình.

Ngày nay, cùng với sự phát triển của đời sống, đồng bạc Đông Dương không còn xuất hiện trong các giao dịch thường nhật. Tuy nhiên, giá trị lịch sử và văn hóa của những đồng bạc ấy vẫn được nhiều người quan tâm. Không ít nhà sưu tầm tìm kiếm, nghiên cứu để hiểu thêm về lịch sử tiền tệ, kỹ thuật đúc tiền cũng như những câu chuyện gắn với từng giai đoạn phát triển của đất nước.

Người dân tìm hiểu, trao đổi về những đồng bạc trắng tại cửa hàng bạc truyền thống tại chợ phiên xã Nguyên Bình.

Đối với nhiều gia đình ở Cao Bằng, đồng bạc trắng không đơn thuần là món đồ cổ. Mỗi đồng bạc là một lát cắt ký ức, gắn với hình ảnh ông bà, cha mẹ tảo tần chắt chiu, là minh chứng cho một thời kỳ nhiều biến động của lịch sử. Những vết xước, lớp màu thời gian trên bề mặt đồng bạc dường như càng làm cho giá trị tinh thần của chúng thêm sâu sắc.

Những đồng bạc nhỏ bé đã đi qua hơn một thế kỷ, chứng kiến biết bao đổi thay của xã hội. Từ vật ngang giá trong trao đổi hàng hóa đến kỷ vật truyền đời, từ món tài sản quý giá đến vật dụng dùng để đánh gió mỗi khi trái gió trở trời, đồng bạc trắng vẫn âm thầm lưu giữ dấu ấn của thời gian. Với nhiều người dân Cao Bằng hôm nay, mỗi khi cầm trên tay đồng bạc cũ, đó không chỉ là chạm vào một hiện vật lịch sử mà còn chạm vào những ký ức bình dị, thân thương của một thời đã xa.

Thanh Tú