Đòn bẩy khoa học, công nghệ

Các công ty khoa học và công nghệ trưng bày sản phẩm tại Khu công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh.

Thành phố Hồ Chí Minh đã và đang là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng, đổi mới và hội nhập quốc gia qua nhiều thập kỷ, đóng vai trò đầu tàu tạo động lực lan tỏa phát triển cho cả nước.

Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang bùng nổ trên toàn cầu, thành phố không thể tiếp tục phát triển theo lối mòn cũ mà phải chủ động đổi mới sâu sắc, khác biệt, có chiều sâu, tầm nhìn dài hạn và bền vững hơn.

Thành phố bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng đến năm 2030 trở thành trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo mang tầm quốc tế, tạo động lực lan tỏa cho cả nước, khát vọng này gắn chặt với khát vọng chung của quốc gia đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Cả nước đặt kỳ vọng đặc biệt vào thành phố: Không chỉ tăng trưởng nhanh mà phải khác biệt, đi trước mở đường, là nơi thử nghiệm các cơ chế, chính sách mới, hội tụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, là hình mẫu quản trị đô thị hiện đại.

Khi chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trong một không gian phát triển mới (hợp nhất với 2 tỉnh Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu), địa phương này đã chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực then chốt.

Thực tiễn cho thấy, các động lực tăng trưởng truyền thống đã tới hạn. Để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số (10-11%/năm) và tránh bẫy thu nhập trung bình, thành phố buộc phải chuyển đổi sang mô hình phát triển dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng GRDP năm 2025 đạt 59%, trong đó tỷ trọng đóng góp của khoa học, công nghệ vào tăng trưởng TFP chiếm tới 74%. Kinh tế số của thành phố đang phát triển với tốc độ trung bình 20%/năm.

Các lĩnh vực đóng góp lớn nhất vào kinh tế số của thành phố như thương mại điện tử, công nghiệp công nghệ thông tin... cho thấy, sự dịch chuyển từ thâm dụng tài nguyên, lao động phổ thông sang thâm dụng tri thức đã bắt đầu có kết quả thực chất.

Vì vậy, chuyển đổi mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu để thành phố vượt qua giới hạn tăng trưởng dựa vào vốn, đất đai, lao động giá rẻ và đáp ứng vai trò kiến trúc sư trưởng trong liên kết vùng, điều phối và lan tỏa giá trị gia tăng hài hòa.

Tuy nhiên, thành phố cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật nhằm đồng bộ hóa thể chế, tạo ra một môi trường pháp lý thống nhất, cho phép thí điểm các mô hình mới; thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thông qua việc xây dựng và triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các dịch vụ số như chuỗi khối (blockchain), tài chính phi tập trung, tài sản số và các mô hình kinh doanh mới chưa được pháp luật quy định cụ thể; ưu tiên phân bổ ngân sách và khuyến khích đầu tư công-tư (PPP) cho các dự án hạ tầng số liên vùng và các chương trình hỗ trợ chuyển đổi số cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Thành phố cần đẩy mạnh nghiên cứu, xây dựng chính sách ưu đãi riêng biệt cho từng cụm ngành: Chính sách hỗ trợ từ ngân sách thành phố đối với các dự án sản xuất sản phẩm công nghệ số trọng điểm, dự án công nghiệp chip bán dẫn, dự án xây dựng trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo, cũng như chính sách hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực cho khoa học, công nghệ...

Bài và ảnh: KHÁNH TRÌNH