Đổi mới tư duy, chiến lược thu hút FDI thế hệ mới

FDI "thế hệ mới" là dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài chất lượng cao, tập trung vào các dự án có công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, khả năng nghiên cứu và phát triển (R&D), quản trị hiện đại thay vì chỉ dựa vào vốn và lao động giá rẻ như trước. Qua đó hướng tới chuyển giao công nghệ, thúc đẩy sự liên kết, hợp tác giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp Việt Nam, giúp doanh nghiệp Việt tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu và phát triển bền vững.

Cần chuẩn bị những gì?

Nghị quyết 50-NQ/TW của Bộ Chính trị về định hướng hoàn thiện thể chế, chính sách nâng cao chất lượng, hiệu quả hợp tác đầu tư nước ngoài đến 2030 là một bước ngoặt chính sách lớn - đây là lần đầu tiên Bộ Chính trị ban hành một Nghị quyết riêng về FDI - điều này đã mở ra kỷ nguyên mới về hợp tác đầu tư nước ngoài chất lượng cao, tập trung vào công nghệ cao, công nghệ nguồn, có sức lan tỏa kinh tế - xã hội, hướng tới các tập đoàn FDI lớn. Sau gần 4 thập kỷ thành công thu hút FDI, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để đón đầu dòng vốn đầu tư nước ngoài chất lượng cao trong các lĩnh vực công nghệ cao, đổi mới sáng tạo...

Việt Nam cần chuẩn bị những gì để sẵn sàng đón đầu các FDI thế hệ mới một cách hiệu quả nhất, bà Nguyễn Phương Nga, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn CNCTech cho rằng, đầu tiên là hạ tầng khu công nghiệp (KCN) phải đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư. Bởi vì các tập đoàn đa quốc gia đều tìm kiếm những điểm đến có hệ sinh thái sản xuất ổn định, hạ tầng tin cậy và mức độ sẵn sàng cao, để bảo đảm tính linh hoạt của chuỗi cung ứng. Điều này đặt ra yêu cầu rất lớn đối với hạ tầng KCN tại các nước tiếp nhận dòng vốn mới như Việt Nam.

“Hạ tầng KCN không còn dừng lại ở việc cung cấp mặt bằng đã san lấp hay nhà xưởng đơn thuần. Các nhà đầu tư FDI thế hệ mới, đặc biệt trong ngành công nghệ cao, điện tử, cơ khí chính xác, đòi hỏi một hệ sinh thái toàn diện bao gồm: hạ tầng tiêu chuẩn quốc tế, logistics hiện đại, dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp đầy đủ, khả năng tích hợp công nghệ và đặc biệt là các tiêu chuẩn xanh, tiêu chuẩn ESG. Tiếp theo sau hạ tầng là nguồn nhân lực chất lượng cao cần được chú trọng, vì đây là vấn đề quan tâm hàng đầu của các tổ chức, doanh nghiệp FDI lớn”, bà Nga cho hay.

Để đón đầu các FDI thế hệ mới, hạ tầng KCN phải đáp ứng được yêu cầu của các nhà đầu tư

Trong bối cảnh thu hút nguồn vốn FDI thế hệ mới, các KCN của Việt Nam đang đứng trước sức ép phải chuyển mình, đó không chỉ là nơi cho thuê đất, mà còn phải trở thành hệ sinh thái dịch vụ, hạ tầng xanh và nền tảng số để đáp ứng yêu cầu khắt khe của nhà đầu tư FDI công nghệ cao, theo ông Bạch Ngọc Tùng, Giám đốc Công ty Cổ phần Công nghệ Xây dựng ACUD Việt Nam, hiện vẫn còn những điểm nghẽn cần tháo gỡ, đang cản trở quá trình chuyển đổi từ KCN truyền thống sang KCN sinh thái.

“Có 5 điểm nghẽn, đó là, rào cản tài chính, chi phí đầu tư ban đầu cho hạ tầng xanh và công nghệ xử lý hiện đại cao hơn từ 15%-20% so với KCN truyền thống, việc tiếp cận các nguồn vốn tín dụng xanh, trái phiếu xanh còn hạn chế. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nước thiếu vốn và năng lực công nghệ, R&D để tham gia vào việc biến chất thải thành tài nguyên. Thiếu thông tin và dữ liệu - đây là điểm nghẽn nghiêm trọng, các doanh nghiệp trong cùng KCN thường không biết doanh nghiệp bên cạnh thải ra gì và cần nguyên liệu gì, việc này làm đứt gãy các cơ hội cộng sinh tiềm năng. Sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước chưa thực sự nhịp nhàng trong việc cấp phép cho các dự án thí điểm mô hình mới. Nhận thức doanh nghiệp chưa cao, nhiều doanh nghiệp vẫn coi bảo vệ môi trường là chi phí thay vì cơ hội đầu tư, dẫn đến tâm lý đối phó”, ông Tùng nói.

Thay đổi chiến lược thu hút FDI

Để thành công thu hút FDI thế hệ mới, Việt Nam cần chuyển đổi từ chiến lược "thu hút bằng ưu đãi thuế" sang "thu hút bằng chất lượng hạ tầng - môi trường đầu tư - nguồn nhân lực chất lượng cao - thể chế minh bạch", ông Phan Hữu Thắng, nguyên Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), Chủ tịch Liên Chi hội Tài chính Khu công nghiệp kiến nghị, Chính phủ cần sớm ban hành Chiến lược thu hút FDI thế hệ mới giai đoạn 2025 - 2035; phê duyệt Bộ tiêu chí quốc gia về FDI thế hệ mới phù hợp với từng địa phương, từng vùng; xây dựng gói đặc biệt ưu đãi cho công nghệ cao và bán dẫn.

“Bộ Tài chính cần hoàn thiện khung pháp luật về KCN xanh, KCN sinh thái; thiết lập cơ chế dữ liệu quốc gia về FDI; xác định mức ưu đãi về thuế cho R&D, đổi mới sáng tạo. Hiện nay, trong số các doanh nghiệp FDI đang đầu tư tại Việt Nam, có đến 70% là doanh nghiệp có 100% vốn đầu tư nước ngoài, trong khi đó trình độ, năng lực của các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam rất hạn chế - do đó, dù doanh nghiệp FDI có mong muốn liên doanh cũng khó khăn trong việc tìm kiếm đối tác kết nối, chuyển giao công nghệ, tri thức. Vì vậy, cần tập trung đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho thế hệ trẻ, để có lực lượng lao động sẵn sàng tham gia chuỗi; giao việc đào tạo, dạy nghề về các địa phương, nhằm đáp ứng nhu cầu lao động của từng vùng và của doanh nghiệp”, ông Thắng nêu quan điểm.

Để thành công thu hút FDI thế hệ mới, Việt Nam cần tháo gỡ những điểm nghẽn và thay đổi chiến lược thu hút đầu tư

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tính đến hết 31/12/2025, tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam đạt 38,42 tỷ USD, tăng nhẹ 0,5% so với năm 2024. Điểm sáng là giải ngân FDI cả năm 2025 đạt khoảng 27,62 tỷ USD, tăng 9% so với cùng kỳ - cao nhất giai đoạn 2021-2025. Bộ Tài chính đang xây dựng Đề án thu hút FDI thế hệ mới, với những định hướng, giải pháp, chiến lược cạnh tranh riêng, nhằm thu hút FDI phục vụ cho mục tiêu phát triển bền vững, trong đó có xu hướng chuyển dịch trọng tâm thu hút đầu tư sang các lĩnh vực: công nghệ cao, công nghệ lõi, bán dẫn, AI, R&D, đổi mới sáng tạo.

Đề án được kỳ vọng sẽ là kim chỉ nam cho quá trình hợp tác đầu tư nước ngoài trong giai đoạn tới, khi đất nước bước vào kỷ nguyên mới, cần nguồn vốn lớn để tăng tốc phát triển. Tuy nhiên, để Việt Nam trở thành “ngôi nhà thứ hai” của các nhà đầu tư nước ngoài, nhất là các FDI lớn, vẫn còn rất nhiều vấn đề cần được tiếp tục cải cách, trong đó có thể chế, môi trường đầu tư kinh doanh, để làm sao bảo đảm dòng vốn FDI vào Việt Nam thực sự trở thành “cú hích” đổi mới sáng tạo mạnh mẽ, giúp doanh nghiệp Việt vươn tầm trong chuỗi giá trị.

Lê Thanh/VOV.VN