Đổi mới toàn diện tài chính công đoàn, chăm lo phúc lợi đoàn viên

Người lao động sẽ nhận được những giá trị gì khi trở thành đoàn viên công đoàn?

Phát biểu gợi mở thảo luận, ông Phan Văn Anh - Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho biết, qua quá trình chuẩn bị Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam, nhiều ý kiến từ các địa phương, ngành và đơn vị đều thống nhất rằng, nhiệm kỳ 2026 - 2031 cần tạo bước đột phá trong xây dựng nguồn lực tài chính công đoàn đủ mạnh để thực hiện tốt chức năng đại diện, chăm lo và bảo vệ người lao động; xây dựng nền tài chính minh bạch nhằm củng cố niềm tin của đoàn viên và xã hội; phát triển công cụ quản trị tài chính hiện đại dựa trên dữ liệu số; đồng thời hướng tới mục tiêu cuối cùng là phát triển đoàn viên và nâng cao chất lượng cuộc sống của người lao động.

Ông Phan Văn Anh - Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam chủ trì phiên thảo luận tại Trung tâm thảo luận số 3. Ảnh: Hải Nguyễn

Từ đó, ông Phan Văn Anh gợi mở 5 nhóm vấn đề trọng tâm để các đại biểu tập trung thảo luận gồm: tiếp tục hoàn thiện thể chế tài chính công đoàn; đổi mới công tác điều hành tài chính công đoàn; đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực tài chính công đoàn; xây dựng nguồn lực tài chính công đoàn đủ mạnh và bền vững; phát triển đoàn viên gắn với xây dựng hệ sinh thái phúc lợi công đoàn.

“Chúng ta cần trả lời một câu hỏi rất quan trọng: Người lao động sẽ nhận được những giá trị gì khi trở thành đoàn viên công đoàn?” - Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam Phan Văn Anh nêu vấn đề.

Tham gia thảo luận, bà Nguyễn Phương Nga - Phó Trưởng ban Công tác công đoàn, Kế toán trưởng Liên đoàn Lao động TP. Hà Nội cho biết, nhìn lại giai đoạn 2023 - 2025, công tác tài chính và hoạt động kinh tế của Liên đoàn Lao động TP. Hà Nội đã có nhiều chuyển biến rõ nét.

Bà Nguyễn Phương Nga - Phó Trưởng ban Công tác công đoàn, Kế toán trưởng Liên đoàn Lao động TP. Hà Nội phát biểu thảo luận. Ảnh: Đức Minh

Một trong những điểm nổi bật trong giai đoạn này là đẩy mạnh thu kinh phí công đoàn khu vực doanh nghiệp qua tài khoản tập trung của Công đoàn Việt Nam. Việc chuyển đổi từ phương thức thu thủ công, phân tán sang thu tập trung không chỉ là thay đổi về kỹ thuật, mà còn là bước tiến quan trọng trong quản trị tài chính theo hướng hiện đại, minh bạch. Kết quả, đã có khoảng 3.500 doanh nghiệp tham gia nộp kinh phí công đoàn qua tài khoản tập trung, tăng 250% so với đầu nhiệm kỳ.

Cùng với đó, công tác phân phối và sử dụng kinh phí tiếp tục được thực hiện đúng quy định, theo hướng ưu tiên cho cơ sở. Liên đoàn Lao động TP. Hà Nội luôn bảo đảm cấp đủ 75% kinh phí công đoàn cho công đoàn cơ sở, tạo điều kiện để các đơn vị trực tiếp chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho đoàn viên, người lao động thông qua các chương trình phúc lợi, hỗ trợ thiết thực…

Tuy nhiên, trong bối cảnh yêu cầu ngày càng cao của quá trình chuyển đổi số, sắp xếp tổ chức bộ máy và sự biến động nhanh của thị trường lao động, cũng phải thẳng thắn nhìn nhận, bên cạnh kết quả đạt được, công tác tài chính công đoàn ở Thủ đô vẫn còn những hạn chế, bất cập.

Công tác chi và sử dụng tài chính đã bám sát quy định và có định hướng ưu tiên cho cơ sở, tuy nhiên, ở một số nơi vẫn còn biểu hiện chi tiêu thiên về thủ tục hành chính, chưa thật sự linh hoạt theo nhu cầu thực tiễn của đoàn viên và người lao động.

Do đó, đại diện Liên đoàn Lao động TP. Hà Nội đề xuất một số giải pháp trọng tâm. Cụ thể là, tập trung hóa nguồn thu gắn với minh bạch dữ liệu số và quản trị theo thời gian thực. Đây được xác định là khâu then chốt, bởi chỉ khi kiểm soát tốt “đầu vào”, thì mới có thể bảo đảm bền vững nguồn lực. Hà Nội kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hạ tầng thu tập trung, mở rộng bắt buộc thu kinh phí công đoàn qua tài khoản tập trung đối với các doanh nghiệp; đồng thời, xây dựng hệ thống đối soát tự động dựa trên dữ liệu lớn, liên thông trực tiếp giữa cơ quan công đoàn với cơ quan thuế và bảo hiểm xã hội.

Bên cạnh đó, chuyển đổi tư duy sử dụng tài chính theo hướng “tài chính phục vụ phúc lợi đoàn viên”. Tài chính công đoàn không chỉ là nguồn lực, mà phải trở thành công cụ tạo ra giá trị thiết thực. Đây là sự thay đổi mang tính bản chất, trong đó, mỗi khoản chi cần được đánh giá dựa trên giá trị thực tế mà người lao động nhận được.

Vì vậy, theo đại diện Liên đoàn Lao động TP. Hà Nội, cần cơ cấu lại danh mục chi theo hướng giảm chi hành chính, ưu tiên các chương trình có khả năng tạo tác động trực tiếp và đo lường được như nhà ở công nhân, chăm sóc sức khỏe và các chương trình tài chính vi mô giúp người lao động cải thiện thu nhập và ổn định đời sống.

Mọi nguồn lực tài chính phải hướng về cơ sở, hướng về đoàn viên và người lao động

Ông Nguyễn Anh Tuân - Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP. Hải Phòng cho biết, sau khi hợp nhất Hải Phòng và Hải Dương, Liên đoàn Lao động TP. Hải Phòng quản lý 114 đơn vị hành chính, khoảng 3.000 công đoàn cơ sở với hơn 640.000 đoàn viên.

Để quản lý hiệu quả nguồn lực lớn này, Liên đoàn Lao động TP. Hải Phòng đã siết chặt kỷ cương tài chính ngay từ cơ sở. Ban Thường vụ Liên đoàn Lao động thành phố chỉ đạo kiên quyết thực hiện việc thu kinh phí, đoàn phí công đoàn thông qua tài khoản trung gian và thanh toán không dùng tiền mặt.

Ông Nguyễn Anh Tuân - Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP. Hải Phòng phát biểu thảo luận. Ảnh: Đức Minh

“Đến nay, gần như 100% nguồn thu kinh phí, đoàn phí công đoàn đã được thực hiện qua hệ thống tài khoản ngân hàng. Đây là cơ sở quan trọng để minh bạch hóa hoạt động tài chính và phục vụ công tác quyết toán” - ông Tuân cho biết.

Về công tác chăm lo đoàn viên, ông Nguyễn Anh Tuân khẳng định quan điểm xuyên suốt của Liên đoàn Lao động TP. Hải Phòng là mọi nguồn lực tài chính phải hướng về cơ sở, hướng về đoàn viên và người lao động. Các chương trình phúc lợi luôn được lựa chọn kỹ lưỡng nhằm bảo đảm chất lượng tốt nhất cho đoàn viên.

Ngoài các chương trình hỗ trợ khẩn cấp, Liên đoàn Lao động TP. Hải Phòng còn triển khai nhiều chính sách an sinh khác như hỗ trợ đoàn viên về quê đón Tết, trợ cấp gia đình chính sách, thân nhân liệt sĩ, hỗ trợ con đoàn viên có hoàn cảnh khó khăn hoặc đoàn viên không may qua đời.

TP. Hải Phòng đang đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý tài chính công đoàn. Hiện nay, toàn bộ quy trình ký duyệt, thanh toán tài chính đều được thực hiện bằng chữ ký số và các nền tảng điện tử, giúp giảm đáng kể thủ tục hành chính, nâng cao tính minh bạch và bảo đảm an toàn trong quản lý nguồn lực.

Từ thực tiễn của địa phương, Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP. Hải Phòng đề nghị Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam sớm xây dựng hệ thống phần mềm quản lý tài chính thống nhất trong toàn hệ thống công đoàn, kết nối dữ liệu với cơ quan thuế, bảo hiểm xã hội và các cơ sở dữ liệu liên quan.

Ông Trần Đăng Ninh - đại diện Đoàn đại biểu TP. Đồng Nai phát biểu thảo luận. Ảnh: Đức Minh

Theo quan điểm của ông Trần Đăng Ninh - đại diện Đoàn đại biểu TP. Đồng Nai, một số mức hỗ trợ hiện hành không còn phù hợp với mặt bằng giá cả và nhu cầu thực tế của người lao động. Đại biểu đề nghị nghiên cứu điều chỉnh mức hỗ trợ đối với đoàn viên mắc bệnh hiểm nghèo; đồng thời xem xét lại chế độ phụ cấp đối với cán bộ công đoàn cơ sở, nhất là tại các doanh nghiệp.

Cùng quan điểm, nhiều ý kiến cho rằng, việc sử dụng nguồn lực tài chính công đoàn cần tập trung nhiều hơn cho các hoạt động chăm lo đoàn viên, người lao động, từ đó kiến nghị việc đánh giá hiệu quả chi tiêu không chỉ dựa trên các chỉ tiêu tài chính, mà cần căn cứ vào giá trị thực tế người lao động nhận được từ các chương trình phúc lợi.

Bà Bùi Thị Ngọc Oanh - cán bộ bộ phận tài chính Liên đoàn Lao động TP. Hồ Chí Minh phát biểu thảo luận. Ảnh: Đức Minh

Bà Bùi Thị Ngọc Oanh - cán bộ bộ phận tài chính Liên đoàn Lao động TP. Hồ Chí Minh cho biết, ứng dụng điều hành công đoàn đã giúp rút ngắn đáng kể thời gian giải quyết thủ tục tài chính. Nếu trước đây việc cấp trả kinh phí cho công đoàn cơ sở có thể kéo dài 1 - 2 tháng, thì hiện nay chỉ còn khoảng 7 - 10 ngày khi hồ sơ đầy đủ, chính xác.

TP. Hồ Chí Minh cũng đang thực hiện số hóa dữ liệu tài chính, tài sản công đoàn và tích hợp mã định danh đoàn viên nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, chăm lo người lao động.

Nhiều tham luận của các địa phương như Bắc Ninh, Hưng Yên, Quảng Ninh, Đắk Lắk… cũng đề cập yêu cầu tăng hiệu quả thu kinh phí công đoàn, chống thất thu và bảo đảm nguồn lực phục vụ trực tiếp đoàn viên, người lao động.

Bên cạnh việc tăng nguồn lực cho phúc lợi, các đại biểu cũng quan tâm đến hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính công đoàn trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và sắp xếp tổ chức bộ máy. Đại diện các địa phương đề nghị tiếp tục phân cấp hợp lý, hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý tài chính.

Nghiên cứu hoàn thiện cơ chế tài chính công đoàn

Trên cơ sở các ý kiến đóng góp của đại biểu, Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam Phan Văn Anh cho biết sẽ tiếp thu đầy đủ để báo cáo Đoàn Chủ tịch và Đại hội, từ đó hoàn thiện Nghị quyết Đại hội cũng như đề ra các giải pháp phù hợp nhằm phát huy những kết quả đã đạt được, đồng thời khắc phục những hạn chế, tồn tại trong công tác tài chính công đoàn.

Phiên thảo luận tại Trung tâm thảo luận số 3. Ảnh: Đức Minh

Theo ông Phan Văn Anh, việc điều chỉnh các định mức chi tài chính công đoàn hiện nay không hoàn toàn do Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam quyết định như trước, mà phải thực hiện theo các quy định mới của pháp luật.

“Theo quy định hiện hành, nhiều nội dung chi tài chính công đoàn phải thống nhất với Chính phủ và các cơ quan liên quan” - ông Phan Văn Anh nói.

Ông Phan Văn Anh cũng cho biết thêm, qua trao đổi với các cơ quan chức năng, việc điều chỉnh tăng các mức chi sẽ gặp không ít khó khăn. Tuy nhiên, mục tiêu xuyên suốt vẫn là ưu tiên nguồn lực cho đoàn viên, người lao động và nâng cao hiệu quả sử dụng tài chính công đoàn.

Theo lãnh đạo Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, cùng với hoàn thiện các quy định về tài chính, hệ thống công đoàn đang đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng các phần mềm quản lý đồng bộ nhằm nâng cao tính công khai, minh bạch và giảm thủ tục hành chính. Đây là nền tảng quan trọng để quản lý hiệu quả nguồn lực công đoàn, dành nhiều nguồn lực hơn cho các hoạt động chăm lo, bảo vệ quyền lợi đoàn viên trong thời gian tới.

Tại phiên thảo luận, các đại biểu đề nghị thực hiện nghiêm kỷ luật tài chính, tập trung hóa nguồn thu gắn với minh bạch dữ liệu số; chuyển đổi tư duy sử dụng tài chính theo hướng “tài chính phục vụ phúc lợi đoàn viên”; điều chỉnh chính sách tài chính công đoàn theo hướng tăng nguồn lực chăm lo phúc lợi cho đoàn viên, người lao động; sớm xây dựng hệ thống phần mềm quản lý tài chính thống nhất trong toàn hệ thống công đoàn; kết nối dữ liệu với cơ quan thuế, bảo hiểm xã hội và các cơ sở dữ liệu liên quan...

Đức Minh