Đổi mới mô hình quản trị, đưa doanh nghiệp Nhà nước trở thành lực lượng kiến tạo phát triển

Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục có nhiều biến động và sự cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia ngày càng trở nên gay gắt, yêu cầu xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng đang đặt ra những đòi hỏi mới cho mọi thành phần kinh tế. Đặc biệt, khu vực doanh nghiệp nhà nước được xác định là lực lượng nòng cốt trong việc bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế và triển khai nhiều dự án chiến lược quốc gia…

Ảnh minh họa do AI thực hiện.

Sự ra đời của Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đã chính thức mở ra một tư duy phát triển mới. Nghị quyết yêu cầu doanh nghiệp nhà nước không chỉ tồn tại như một thành phần kinh tế đơn thuần mà phải trở thành lực lượng tiên phong trong đổi mới sáng tạo, làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh và dẫn dắt sự phát triển của đất nước.

Tiếp nối định hướng đó, Kết luận số 18-KL/TW về Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2026-2030 tiếp tục nhấn mạnh vai trò của khu vực DNNN trong việc tạo ra động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.

NHỮNG QUYẾT SÁCH CHIẾN LƯỢC

Chia sẻ tại tọa đàm trực tuyến “Đổi mới mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước trong bối cảnh mới”, bà Vũ Thị Ánh Hồng, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Kinh tế – Tài chính, cho biết theo báo cáo của Bộ Tài chính tại Hội nghị Thường trực Chính phủ tháng 7/2026, khu vực kinh tế nhà nước hiện đang sở hữu 695 doanh nghiệp, nắm giữ rất nhiều nguồn lực trọng yếu như năng lượng, hạ tầng, viễn thông, tài chính, vận tải, khai khoáng và quốc phòng, an ninh.

Tính đến năm 2025, khu vực này có tổng tài sản lên tới khoảng 4,5 triệu tỷ đồng, vốn chủ sở hữu 2,02 triệu tỷ đồng, doanh thu gần 2,9 triệu tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế đạt khoảng 261 nghìn tỷ đồng. Vì vậy, việc đổi mới mô hình quản trị hiện nay không còn là câu chuyện nội bộ của từng doanh nghiệp mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp nhà nước hoàn thành sứ mệnh dẫn dắt tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Cùng chung nhận định, bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính) nhấn mạnh rằng Nghị quyết số 79-NQ/TW đã giao phó sứ mệnh mới cho doanh nghiệp nhà nước: vừa giữ vai trò chủ lực, vừa phải tiên phong dẫn dắt và tạo động lực thúc đẩy các thành phần kinh tế khác cùng phát triển. Đáng chú ý, Nghị quyết yêu cầu các tập đoàn, tổng công ty nhà nước phải đổi mới căn bản về quản trị doanh nghiệp, phấn đấu đến năm 2030 tiệm cận các nguyên tắc quản trị công ty của tổ chức OECD.

Bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính), chia sẻ tại sự kiện. Ảnh: BTC.

Đứng từ góc độ chuyên gia, TS. Lê Duy Bình, Giám đốc điều hành Economica Việt Nam, cho rằng Nghị quyết số 79-NQ/TW đã đánh dấu sự thay đổi mạnh mẽ về tư duy đối với khu vực kinh tế nhà nước. "Nếu như trước đây, doanh nghiệp nhà nước chủ yếu được nhìn nhận với vai trò giữ ổn định kinh tế vĩ mô, thì nay họ phải chủ động trở thành lực lượng kiến tạo tăng trưởng và kiến tạo phát triển", chuyên gia Lê Duy Bình phân tích.

Việc áp dụng các nguyên tắc quản trị theo chuẩn mực OECD sẽ tháo gỡ nhiều “nút thắt”, giúp phân định rõ vai trò của cơ quan đại diện chủ sở hữu với vai trò điều hành. Điều này giảm thiểu sự can thiệp bằng mệnh lệnh hành chính, tạo không gian để doanh nghiệp chủ động trong các quyết định sản xuất, kinh doanh. Đặc biệt là định hướng đặt doanh nghiệp nhà nước vào môi trường cạnh tranh trực tiếp, bình đẳng hơn với các khu vực kinh tế tư nhân và vốn nước ngoài.

“Chính áp lực và kỷ luật từ thị trường sẽ là “phép thử” để các doanh nghiệp nhà nước hoạt động hiệu quả hơn, hướng tới mục tiêu lọt vào nhóm doanh nghiệp hàng đầu châu Á – Thái Bình Dương hoặc ASEAN”, TS. Lê Duy Bình nhấn mạnh.

CHUYỂN BIẾN TỪ THỰC TIỄN CÁC DOANH NGHIỆP

Từ phía doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Sơn Bình, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ khách hàng doanh nghiệp (Tổng Công ty Viễn thông Viettel), cho biết sau nửa năm đi vào cuộc sống, Nghị quyết 79-NQ/TW đã mang lại một luồng sinh khí vô cùng tích cực.

Bà Nguyễn Thị Sơn Bình, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ khách hàng doanh nghiệp (Tổng Công ty Viễn thông Viettel), cho biết doanh nghiệp đang vận dụng Nghị quyết theo phương châm “vừa làm mẫu, vừa làm tiên phong”. Ảnh: BTC.

Trong đó, 3 giá trị cốt lõi mà Nghị quyết mang lại, bao gồm: cởi “nút thắt” về cơ chế tự chủ trong kinh doanh và đầu tư; thúc đẩy quản trị lấy hiệu quả làm thước đo (chuyển sang đánh giá qua các chỉ số KPIs); và tạo cơ chế bảo vệ cán bộ đổi mới sáng tạo, xem đây là “bảo hiểm tinh thần” để các lãnh đạo mạnh dạn thực hiện chuyển đổi số, chuyển đổi xanh.

Từ thực tiễn tại Viettel Telecom, doanh nghiệp này đang vận dụng Nghị quyết theo phương châm “vừa làm mẫu, vừa làm tiên phong”. Viettel đã chủ động dịch chuyển sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu (Data-driven), tối ưu hóa mọi quyết định vận hành và chăm sóc khách hàng bằng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data). Hơn thế, Viettel Telecom đang dần lột xác từ một nhà cung cấp dịch vụ viễn thông truyền thống (Telco) sang nhà cung cấp dịch vụ số (Techco), đóng vai trò “hạt nhân” để lan tỏa, cung cấp hạ tầng và giải pháp số cho các cơ quan, doanh nghiệp khác.

Nhìn chung, theo đại diện của Viettel, Nghị quyết số 79-NQ/TW đã tạo ra nền tảng tư duy đủ mạnh để định hình lại tương lai của doanh nghiệp nhà nước. Vấn đề quan trọng lúc này là các cấp quản lý và cộng đồng doanh nghiệp cần nhanh chóng chuyển hóa những tư duy đổi mới đó thành hành động thực tiễn, nhằm xây dựng một khu vực kinh tế nhà nước có sức cạnh tranh, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển kinh tế của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Ngân Hà