Đổi mới hoạt động kiểm toán, đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia

Nâng cao hiệu quả quản trị nguồn lực công

Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo các cơ quan trung ương, địa phương; 16 đoàn đại biểu cơ quan kiểm toán tối cao các nước; đại diện các cơ quan ngoại giao, tổ chức quốc tế, cùng các chuyên gia, nhà khoa học.

Phát biểu chào mừng hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nhấn mạnh vai trò của các cơ quan kiểm toán nhà nước (SAI) trong thúc đẩy công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình, giữ vững kỷ luật tài chính, phòng, chống tham nhũng, lãng phí và nâng cao chất lượng quản trị quốc gia.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng phát biểu tại hội thảo.

Trong bối cảnh mới, kiểm toán công không chỉ dừng ở việc kiểm tra tuân thủ mà còn cần đóng góp vào quá trình hoạch định chính sách, nhận diện sớm rủi ro mang tính hệ thống và nâng cao giá trị công.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, sự phát triển của AI, dữ liệu lớn, hệ thống thông tin địa lý, ảnh vệ tinh và các công nghệ số đang làm thay đổi phương thức tổ chức, thực hiện kiểm toán. Những lĩnh vực như tài sản số, cơ sở dữ liệu quốc gia, tài chính xanh, trái phiếu xanh và ứng phó biến đổi khí hậu đặt ra yêu cầu mở rộng năng lực chuyên môn, phương pháp và phạm vi kiểm toán phù hợp với quy định pháp luật.

Đối với Kiểm toán nhà nước (KTNN) Việt Nam, xây dựng Chiến lược phát triển đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045 và nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật KTNN là những nhiệm vụ quan trọng. Phó Chủ tịch Quốc hội tin tưởng hội thảo sẽ mang lại kinh nghiệm, khuyến nghị thiết thực, góp phần hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực kiến nghị kiểm toán, thúc đẩy chuyển đổi số, xây dựng KTNN Việt Nam chuyên nghiệp, hiện đại, có uy tín trong khu vực và quốc tế.

Phát biểu khai mạc, Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa khẳng định yêu cầu đổi mới đối với các SAI không chỉ nằm ở công nghệ hay quy trình nghiệp vụ, mà còn liên quan đến thể chế, tổ chức, phương thức quản trị và năng lực thực thi nhiệm vụ.

Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa phát biểu tại hội thảo.

Với KTNN Việt Nam, quá trình đổi mới toàn diện gắn với xây dựng chiến lược phát triển và sửa đổi, bổ sung Luật KTNN, nhằm tiếp tục củng cố vị thế pháp lý, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động kiểm toán, đáp ứng yêu cầu quản lý, sử dụng nguồn lực công trong giai đoạn phát triển mới.

Trong thông điệp chào mừng, Chủ tịch INTOSAI Mohamed el-Faisal Youssef khẳng định tính độc lập, địa vị pháp lý vững chắc, nhiệm vụ rõ ràng, quyền tiếp cận dữ liệu và cơ chế theo dõi thực hiện kiến nghị là những điều kiện quan trọng để các SAI phát huy vai trò. Kiểm toán cần tăng cường phân tích xu hướng, nhận diện nguồn phát sinh rủi ro và đưa ra cảnh báo sớm.

Chủ tịch ASOSAI, Tổng Kiểm toán và Kiểm soát Ấn Độ K. Sanjay Murthy nhấn mạnh tính độc lập là nền tảng, còn niềm tin của công chúng là mục tiêu quan trọng của hoạt động kiểm toán. Công nghệ giúp mở rộng khả năng tiếp cận thông tin, nhưng việc phân tích, đưa ra kết luận vẫn cần dựa trên xét đoán chuyên môn, tính chính trực và trách nhiệm nghề nghiệp của kiểm toán viên.

Chia sẻ kinh nghiệm Malaysia, Tổng Kiểm toán Dato Seri Wan Suraya Wan Mohd Radzi cho rằng hiệu quả của một SAI không chỉ thể hiện ở số lượng cuộc kiểm toán mà còn ở mức độ khắc phục sau kiểm toán, nguồn lực công được thu hồi và những cải thiện bền vững trong quản trị.

Chuyển kết quả kiểm toán thành cải thiện thực chất trong quản lý

Ở góc độ phản hồi chính sách, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, đặt ra yêu cầu nhìn nhận hiệu quả kiểm toán không chỉ qua số tiền kiến nghị xử lý hay số lượng sai phạm được phát hiện, mà còn qua khả năng nhận diện những hạn chế mang tính hệ thống và hỗ trợ tháo gỡ điểm nghẽn trong thực thi chính sách.

Toàn cảnh hội thảo.

Về chuyển đổi số, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Hà Thị Mỹ Dung nhấn mạnh định hướng tăng cường kiểm toán dựa trên rủi ro, kiểm toán từ xa, kiểm toán liên tục dựa trên dữ liệu và ứng dụng AI; mở rộng kiểm toán hoạt động, kiểm toán môi trường, kiểm toán công nghệ thông tin và các lĩnh vực mới.

Bế mạc hội thảo, Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa đánh giá các tham luận, ý kiến trao đổi đã làm rõ nhiều vấn đề về địa vị pháp lý, tính độc lập, nhiệm vụ, vai trò và xu hướng phát triển của các SAI; cơ chế bảo đảm hiệu lực, hiệu quả hoạt động; giá trị pháp lý của báo cáo và việc thực hiện kiến nghị kiểm toán.

Từ kết quả hội thảo, Tổng Kiểm toán nhà nước đúc kết năm vấn đề trọng tâm.

Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện thể chế, củng cố tính độc lập và uy tín của các SAI. Đổi mới khung khổ thể chế, chính sách và chuẩn mực kiểm toán cần gắn với bảo đảm tính độc lập, chuyên nghiệp, minh bạch và liêm chính.

Thứ hai, đổi mới phương pháp kiểm toán theo hướng dựa trên rủi ro và bằng chứng; đẩy mạnh kiểm toán từ xa, kiểm toán dựa trên dữ liệu và ứng dụng AI. Hoạt động kiểm toán cần làm rõ bản chất giao dịch, đánh giá tính kinh tế, hiệu lực, hiệu quả trong quản lý, sử dụng nguồn lực công.

Thứ ba, phát huy vai trò của kiểm toán trong hoạch định và giám sát chính sách, cung cấp thông tin, bằng chứng phục vụ giám sát, tư vấn và kiến nghị đối với chính sách vĩ mô, chương trình, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội.

Thứ tư, bảo đảm các kiến nghị kiểm toán được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả; hoàn thiện cơ chế công khai, minh bạch kết quả kiểm toán, cơ chế thực thi và xử lý hành vi không thực hiện kiến nghị theo quy định.

Thứ năm, đẩy nhanh chuyển đổi số gắn với phát triển nguồn nhân lực. AI có thể hỗ trợ nâng cao năng suất, giảm thời gian tìm kiếm, phân tích thông tin và đánh giá rủi ro, nhưng không thay thế xét đoán chuyên môn của kiểm toán viên dựa trên bằng chứng và căn cứ pháp lý đầy đủ.

Tổng Kiểm toán nhà nước bày tỏ mong muốn tiếp tục nhận được sự hợp tác, hỗ trợ của các tổ chức quốc tế, các SAI, các ban, bộ, ngành và địa phương, nhất là trong xây dựng Chiến lược phát triển KTNN đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045 và sửa đổi, bổ sung Luật KTNN.

Hoàng Yến