Đổi mới giáo dục pháp luật: Từ tiếp nhận một chiều đến trải nghiệm thực tiễn

Đưa tình huống thực tế vào học đường

Hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam 9-11, Trường THPT Nguyễn Gia Thiều tổ chức chương trình tuyên truyền pháp luật theo hình thức phiên tòa giả định, dựa trên một vụ án có thật về tội "Gây rối trật tự công cộng". Phiên tòa được tổ chức với đầy đủ các thành phần tham gia tố tụng, trình tự phiên tòa từ phần xét hỏi, tranh tụng cho đến tuyên án được thực hiện đúng quy định pháp luật.

Phiên tòa giả định xét xử nhóm bị cáo đang là học sinh đã có hành vi tụ tập bạn bè, mang theo hung khí nguy hiểm, điều khiển xe máy với tốc độ cao, lạng lách, đánh võng, la hét trên các tuyến đường vào buổi tối gây ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội.

Thông qua các phần xét hỏi, tranh luận và tuyên án, chương trình mang đến cho học sinh những trải nghiệm trực quan, sinh động và thiết thực khi được tìm hiểu việc áp dụng pháp luật trong thực tiễn, nhận diện hành vi vi phạm, từ đó nâng cao ý thức tự giác chấp hành pháp luật.

Ngoài diễn án, các luật sư tham gia chương trình đã trao đổi, giải đáp nhiều tình huống pháp luật mà lứa tuổi học sinh thường gặp, giúp các em có cách ứng xử phù hợp khi bạn bè lôi kéo đánh nhau, gây rối trật tự công cộng, khi xảy ra va chạm trên đường hoặc trên mạng xã hội…

Học sinh Trường THPT Nguyễn Gia Thiều tham gia phiên toà giả định. Ảnh: PV

Với lợi thế gần Tòa án nhân dân Tối cao, Trường THPT Việt Đức đã tổ chức cho học sinh tham quan, đóng vai trong các phiên tòa giả định. Cùng với đó, nhà trường tổ chức nhiều hoạt động như thi hùng biện, tranh luận giữa các chi đoàn, lớp về các chủ đề tâm sinh lý lứa tuổi, bạo lực học đường, phòng chống ma túy với sự tham gia của các chuyên gia.

Nhà giáo Nguyễn Bội Quỳnh, Hiệu trưởng Trường THPT Việt Đức cho rằng, để giáo dục pháp luật thực sự đi vào đời sống, học sinh cần được tạo điều kiện trở thành chủ thể của quá trình giáo dục, chứ không chỉ là người tiếp nhận kiến thức.

Trong môi trường học đường, ảnh hưởng tích cực từ bạn bè có sức thuyết phục rất lớn. Khi mỗi học sinh đều có ý thức nhắc nhở, hỗ trợ và cùng nhau xây dựng văn hóa ứng xử văn minh, các hành vi lệch chuẩn sẽ được phát hiện sớm, ngăn chặn từ sớm và giảm nguy cơ phát sinh vi phạm.

Đặc biệt, cần tạo điều kiện để học sinh tham gia xây dựng quy tắc ứng xử của lớp học và nhà trường. Khi được đóng góp ý kiến và cùng thống nhất các nguyên tắc ứng xử, các em sẽ có ý thức tôn trọng, tự giác thực hiện cao hơn so với việc chỉ tiếp nhận những quy định áp đặt…

Trang bị kỹ năng nhận diện, phòng ngừa rủi ro pháp lý

Một hình thức tuyên truyền pháp luật về giao thông hiệu quả đang được nhiều trường học áp dụng là phối hợp với lực lượng cảnh sát giao thông. Trường Tiểu học và THCS Chương Dương (phường Hồng Hà) tổ chức tuyên truyền và ký cam kết với sự tham gia của cán bộ Đội Cảnh sát giao thông số 1 - Công an thành phố Hà Nội, Công an phường Hồng Hà, Ban đại diện cha mẹ học sinh.

Cán bộ Phòng Cảnh sát giao thông, Công an thành phố Hà Nội phối hợp với Trường Tiểu học và THCS Chương Dương tuyên truyền pháp luật giao thông cho học sinh. Ảnh: PV

Thay vì những nội dung tuyên truyền một chiều, cán bộ Phòng Cảnh sát giao thông, Công an thành phố Hà Nội đã trao đổi với học sinh về những quy định và kỹ năng cần thiết khi tham gia giao thông, sát với những tình huống các em thường gặp hằng ngày như đi bộ, sang đường, đi xe đạp, xe đạp điện; đội mũ bảo hiểm đúng cách; chấp hành tín hiệu đèn giao thông; lựa chọn vị trí an toàn khi tham gia giao thông và nhận diện những hành vi có nguy cơ gây tai nạn.

Từ những câu hỏi và tình huống được nêu ra, các em học sinh đã trả lời, chủ động chia sẻ những tình huống mình từng gặp trên đường đến trường, đồng thời đưa ra cách xử lý theo hiểu biết của bản thân. Các nội dung tuyên truyền không chỉ yêu cầu học sinh chấp hành quy định mà còn hướng tới khả năng nhận biết nguy cơ, biết tự bảo vệ mình, tôn trọng người khác và chịu trách nhiệm đối với hành vi của bản thân.

Cùng với tuyên truyền về giao thông, chương trình còn có hoạt động tương tác “Em với hành trang học đường”, với 10 câu hỏi, tình huống về phòng, chống thuốc lá điện tử; cách ứng xử khi chứng kiến bạn bị bắt nạt; giữ gìn tài sản công; xử lý khi nhặt được đồ của người khác; bảo vệ mật khẩu, mã OTP, thông tin cá nhân và tôn trọng quyền riêng tư khi đăng tải hình ảnh của bạn bè trên mạng xã hội…

Từ thực tiễn hành nghề, Tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho rằng, kiến thức pháp luật và kỹ năng sống cần được hình thành, bồi đắp từ gia đình, nhà trường, các phương tiện truyền thông và hoạt động xã hội. Tuy nhiên, giáo dục pháp luật hiện đại không chỉ dừng ở việc truyền đạt các quy định mà phải hướng tới hình thành kỹ năng ứng xử đúng pháp luật.

Mỗi học sinh cần được trang bị ít nhất năm kỹ năng: Nhận diện rủi ro pháp lý; kiểm soát cảm xúc; biết từ chối trước sự lôi kéo; thu thập, lưu giữ chứng cứ và tìm kiếm sự hỗ trợ từ gia đình, nhà trường, luật sư hoặc cơ quan chức năng. Đây là những kỹ năng giúp các em vừa bảo vệ bản thân, vừa tránh vi phạm pháp luật.

Thực tế cho thấy, đổi mới phương thức giáo dục pháp luật theo hướng tăng tính tương tác, gắn kiến thức với tình huống thực tế là cách giúp học sinh hiểu đúng, nhớ lâu và biết vận dụng vào cuộc sống. Khi gia đình, nhà trường và các cơ quan chức năng cùng phối hợp, chú trọng trang bị cả kiến thức lẫn kỹ năng, sẽ giúp các em có thêm khả năng tự bảo vệ mình, chủ động phòng ngừa rủi ro và hình thành thói quen ứng xử có trách nhiệm, tôn trọng pháp luật.

Phương Thảo