Gieo ý thức thượng tôn pháp luật từ những phiên tòa giả định

Phiên tòa giả, tình huống thật

Một cô gái trẻ tin vào lời hứa về một công việc tốt rồi rơi vào cạm bẫy mua bán người. Một người khác vì tò mò, thiếu hiểu biết mà vướng vào ma túy. Những tình huống ấy lần lượt được tái hiện trong phiên tòa giả định tại xã Thuận An vào ngày 23-8.

Hội Liên hiệp phụ nữ xã Thuận An tổ chức tuyên truyền pháp luật qua hình thức phiên tòa giả định. Ảnh: Vân Thư

Qua từng lời khai, tranh luận và phán quyết, những người tham dự không chỉ nhìn thấy sự nghiêm minh của pháp luật mà còn thấy phía sau một hành vi vi phạm là những tổn thương, mất mát và cái giá phải trả. Những điều luật vốn khô cứng vì thế trở thành câu chuyện cụ thể, gần gũi và dễ nhớ hơn.

Phiên tòa được xây dựng phỏng theo vụ án hình sự thực tế về các tội “Mua bán người dưới 16 tuổi” và “Tàng trữ trái phép chất ma túy”, với sự tham gia của đội ngũ cán bộ, kiểm sát viên thuộc Viện Kiểm sát nhân dân khu vực số 5, thành phố Hà Nội trong các vai: Thẩm phán, hội thẩm nhân dân, kiểm sát viên, thư ký phiên tòa, bị cáo, người đại diện hợp pháp của bị hại và trợ giúp viên pháp lý.

Điều đáng chú ý là phiên tòa không chỉ để người dân biết thêm một quy định pháp luật. Qua câu chuyện về sự nhẹ dạ, những lời mời gọi hấp dẫn hay một phút mất cảnh giác, người xem được đặt trước những câu hỏi rất đời thường: Làm gì khi nhận thấy một dấu hiệu bất thường? Làm thế nào để bảo vệ con em mình? Khi bạn bè có nguy cơ bị lôi kéo vào việc vi phạm pháp luật, cần ứng xử ra sao?

Với thanh thiếu nhi, cách tuyên truyền này càng có ý nghĩa. Thay vì chỉ ghi nhớ điều luật, các em được nhìn thấy hậu quả của hành vi vi phạm và hiểu rằng một lời rủ rê tưởng như vô hại, một lần tò mò cũng có thể dẫn đến những hệ lụy lâu dài.

Em Nguyễn Ngọc Minh (tổ dân phố số 3, xã Thuận An) cho biết: “Những tình huống được tái hiện giúp các quy định pháp luật dễ hiểu, dễ nhớ hơn. Quan trọng hơn, chúng em biết cần cảnh giác trước những lời dụ dỗ, biết tìm kiếm sự giúp đỡ và không im lặng khi bản thân hoặc bạn bè đứng trước nguy cơ bị xâm hại”.

Với bà Bùi Thị Đảm (thôn Tô Khê, xã Thuận An), bài học cũng bắt đầu từ những điều gần gũi: Quan tâm đến con em, chủ động tìm hiểu pháp luật, cảnh giác trước những lời mời gọi bất thường và kịp thời thông báo khi phát hiện dấu hiệu đáng ngờ.

Phiên tòa giả định thu hút đông đảo cán bộ, hội viên phụ nữ và thanh, thiếu niên và nhi đồng tham gia. Ảnh: Vân Thư

Sau phiên tòa, người tham dự còn được giao lưu, tìm hiểu pháp luật với chủ đề “Chung tay phòng, chống mua bán người và phòng, chống tội phạm ma túy - xây dựng môi trường sống an toàn cho phụ nữ, trẻ em”. Những câu hỏi và tình huống thực tế giúp người tham dự trực tiếp trao đổi, từ đó chuyển kiến thức pháp luật thành kỹ năng ứng xử trong cuộc sống.

Từ hiểu luật đến sống theo pháp luật

Phiên tòa giả định là hoạt động nằm trong chương trình tuyên truyền pháp luật về phòng, chống bạo lực giới, bạo lực gia đình, phòng, chống xâm hại phụ nữ, trẻ em; chuyên đề tuyên truyền pháp luật phòng, chống mua bán phụ nữ, trẻ em và tội phạm về ma túy do Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Thuận An tổ chức.

Theo Chủ tịch Hội Liên hiệp phụ nữ xã Thuận An Bùi Thị Lợi, phòng, chống mua bán người, phòng, chống ma túy, bạo lực gia đình hay xâm hại phụ nữ, trẻ em không thể chỉ là nhiệm vụ của cơ quan chức năng. Đó phải là trách nhiệm chung của gia đình, nhà trường, các tổ chức chính trị - xã hội và từng người dân.

Với Hội Liên hiệp phụ nữ, việc đưa pháp luật đến gần hội viên còn tạo thêm những “lá chắn” từ cơ sở. Một cán bộ, hội viên hiểu luật có thể tiếp tục chia sẻ kiến thức cho gia đình, hàng xóm; từ đó góp phần phát hiện sớm, phòng ngừa sớm những nguy cơ đối với phụ nữ và trẻ em.

Một bản án nghiêm minh có thể răn đe người vi phạm. Nhưng một cộng đồng hiểu luật, biết tự bảo vệ mình và không thờ ơ trước cái xấu mới tạo nên sức mạnh phòng ngừa bền vững.

Thành phố Hà Nội cũng đang chú trọng đổi mới, đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, hướng đến việc nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và xây dựng môi trường sống an toàn, văn minh. Với trẻ em, thành phố đặc biệt quan tâm đến việc trang bị kiến thức, kỹ năng tự bảo vệ và tham gia môi trường mạng an toàn.

Theo Kế hoạch số 69/KH-BTV ngày 30-6- 2026 của Ban Thường vụ Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố Hà Nội về tổ chức các hoạt động tuyên truyền pháp luật phòng, chống bạo lực giới, bạo lực gia đình, phòng, chống xâm hại phụ nữ, trẻ em năm 2026, mục tiêu không chỉ là phổ biến quy định pháp luật mà còn trang bị kiến thức, kỹ năng để phụ nữ, trẻ em chủ động nhận diện, phòng tránh và ứng phó trước nguy cơ bị xâm hại, mua bán hoặc lôi kéo vào tệ nạn xã hội.

Thiếu niên xã Thuận An giao lưu, tìm hiểu về kiến thức pháp luật. Ảnh: Vân Thư

Từ phiên tòa giả định được tổ chức tại xã Thuận An có thể thấy, khi pháp luật được kể bằng những câu chuyện cụ thể, người dân dễ tiếp nhận hơn và cũng dễ liên hệ với chính cuộc sống của mình. Tuyên truyền pháp luật không nên dừng ở việc giúp người dân “biết luật”. Điều quan trọng hơn là từ hiểu biết ấy hình thành sự tự giác: Biết tôn trọng giới hạn của pháp luật, biết chịu trách nhiệm với hành vi của mình và biết bảo vệ quyền lợi chính đáng của người khác.

Khi pháp luật trở thành nhận thức, rồi trở thành cách sống và cách ứng xử hằng ngày, văn hóa thượng tôn pháp luật sẽ được hình thành từ chính mỗi gia đình, ngõ xóm và cộng đồng. Đó cũng là nền tảng để xây dựng một xã hội an toàn, văn minh, nơi mỗi người không chỉ sống đúng pháp luật mà còn biết tôn trọng và bảo vệ những giá trị chung.

Nguyễn Dũng