Đổi mới cơ chế tài chính, tạo động lực cho khoa học, công nghệ phát triển

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, kể từ khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW, Bộ đã chủ trì xây dựng, trình cấp có thẩm quyền ban hành 10 luật, 1 nghị quyết của Quốc hội, 40 nghị định, 12 nghị quyết của Chính phủ, 70 quyết định của Thủ tướng Chính phủ và 102 thông tư.

Theo Bộ trưởng, đây là khối lượng công việc rất lớn, chưa từng có trong một khoảng thời gian ngắn. Kết quả này có được nhờ sự quan tâm chỉ đạo của Chính phủ, sự đồng hành của Quốc hội và sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành, địa phương.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng việc xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật mới chỉ là bước đầu; thách thức lớn hơn là làm thế nào để các quy định được phổ biến và triển khai thống nhất trong thực tiễn. Đây cũng là lý do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội nghị nhằm trao đổi, làm rõ những điểm mới của các chính sách, pháp luật và tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện.

Bộ trưởng nhấn mạnh, đến nay, hệ thống thể chế về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cơ bản đã được hoàn thiện. Vấn đề đặt ra hiện nay không còn là xây dựng thêm cơ chế, chính sách mà là tổ chức thực hiện.

Tại Hội nghị, các đại biểu đã nghe 4 chuyên đề gồm: Thể chế cho công nghệ chiến lược; Cơ chế đầu tư, mua sắm và thử nghiệm trong chuyển đổi số; Đổi mới vai trò của các quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; Tháo gỡ vướng mắc trong lập, phân bổ và sử dụng nguồn lực ngân sách cho khoa học và công nghệ.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu tại Hội nghị

Làm rõ hơn về đổi mới cơ chế tài chính cho phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, ông Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED), cho biết hệ thống quỹ đang được chuyển từ mô hình "tài trợ nghiên cứu" sang "kiến tạo phát triển". Theo đó, quỹ không chỉ thực hiện chức năng cấp phát kinh phí mà còn đóng vai trò kết nối các chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đồng hành với nhà khoa học và doanh nghiệp từ nghiên cứu, phát triển đến hoàn thiện công nghệ.

Bên cạnh đó, cơ chế mới cho phép giao dự toán và phân bổ nguồn lực linh hoạt hơn, gắn với kết quả và tiến độ thực hiện nhiệm vụ thay vì quản lý chủ yếu theo đầu vào. Đồng thời, quỹ mở rộng cơ chế đồng tài trợ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và tổ chức khoa học - công nghệ, tăng cường chia sẻ rủi ro trong nghiên cứu, hỗ trợ kiểm chứng công nghệ, hoàn thiện nguyên mẫu và thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu, qua đó góp phần khơi thông nguồn lực cho đổi mới sáng tạo.

Quang cảnh Hội nghị

Trong khi đó, bà Hoàng Thị Phương Lựu, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về xử lý khó khăn, vướng mắc trong lập, phân bổ và giao dự toán chi sự nghiệp khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xây dựng nhằm tháo gỡ những bất cập phát sinh trong thực tiễn. Dự thảo đề xuất cơ chế linh hoạt hơn đối với nhiệm vụ mở mới, nhiệm vụ đặc biệt, cấp bách cũng như trường hợp các bộ, ngành, địa phương chưa thành lập quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, tạo cơ sở để việc bố trí và sử dụng kinh phí phù hợp hơn với yêu cầu triển khai nhiệm vụ.

Đối với nội dung liên quan đến nguồn lực cho chuyển đổi số, ông Lê Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, giới thiệu các quy định mới về quản lý đầu tư, mua sắm và thuê dịch vụ cho chuyển đổi số sử dụng ngân sách nhà nước. Theo ông, Nghị định số 224/2026/NĐ-CP đã bổ sung nhiều cơ chế đặc thù nhằm tháo gỡ các vướng mắc trong triển khai dự án chuyển đổi số. Trong đó, đáng chú ý là quy định hỗ trợ doanh nghiệp chi phí thử nghiệm từ nguồn ngân sách nhà nước với mức tối đa 30% chi phí thử nghiệm và không quá 15 tỷ đồng cho mỗi doanh nghiệp, mỗi nhiệm vụ thử nghiệm; đồng thời quy định rõ việc kiểm tra, giám sát để bảo đảm sử dụng kinh phí đúng mục đích.

Bên cạnh đó, Nghị định cũng bổ sung các cơ chế linh hoạt hơn trong quản lý dự án chuyển đổi số. Đối với một số dự án trọng điểm như cơ sở dữ liệu quốc gia, nền tảng số quốc gia hay các nền tảng phục vụ quản trị, điều hành của Chính phủ, cho phép áp dụng hình thức đặt hàng để một doanh nghiệp thực hiện trọn gói từ lập dự án, thiết kế đến xây dựng và triển khai. Đối với các dự án phần mềm nội bộ, việc thiết kế, triển khai và kiểm thử được thực hiện theo phương thức linh hoạt, "cuốn chiếu", góp phần rút ngắn thời gian triển khai và đáp ứng yêu cầu phát triển công nghệ nhanh. Cùng với đó, quy định mới cũng đổi mới phương thức xác định dự toán theo nguyên tắc công khai, minh bạch và cho phép chỉ định đơn vị đã xây dựng hệ thống tiếp tục thực hiện quản trị, vận hành, bảo trì nhằm bảo đảm tính đồng bộ, liên tục của các hệ thống số…

Hồng Sơn, ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ