Độc đáo tục kết chạ kéo dài nghìn năm giữa hai làng Bắc bộ Vạn Phúc-Nga My

Suốt một thiên niên kỷ đi qua, tục kết chạ giữa hai làng Vạn Phúc và Nga My đã được lưu truyền như một biểu tượng đẹp của tinh thần đoàn kết, nghĩa tình của người Việt Nam. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Tục kết chạ (kết nghĩa) là một trong những phong tục lâu đời và giàu giá trị nhân văn của cư dân vùng đồng bằng Bắc Bộ. Hình thành từ nhu cầu gắn kết cộng đồng trong quá trình khai phá, trị thủy, phát triển sản xuất, bảo vệ cuộc sống trước thiên tai, địch họa, tục kết chạ đã trở thành sợi dây bền chặt kết nối các làng quê Việt qua nhiều thế kỷ.

Mối giao hảo giữa làng Vạn Phúc (thuộc xã Vạn Phúc, huyện Thanh Trì cũ, nay thuộc xã Nam Phù, Hà Nội) và làng Nga My (thuộc xã Thanh Mai, huyện Thanh Oai cũ, nay thuộc xã Thanh Oai, Hà Nội) được xem là một trường hợp đặc biệt bởi hai làng không ở cạnh mà cách nhau 30km.

Mối giao hảo kéo dài một thiên niên kỷ

Ngày 19/7, Lễ kỷ niệm 1.000 năm nghĩa tình giao hảo Vạn Phúc-Nga My cùng chương trình nghệ thuật "Vạn Phúc-Nga My: Làng cổ bao đời, sáng ngời sử tích" đã diễn ra tại Đình Chính Vạn Phúc với sự tham dự của hơn 2.000 người dân hai làng kết chạ.

Bà Trần Thị Vân (làng Vạn Phúc) cho hay dân làng đã chuẩn bị từ cả tháng nay để thực hiện các nghi lễ và đón tiếp “quan anh” Nga My.

Bà Trần Thị Vân (làng Vạn Phúc). (Ảnh: Minh Thu/Vietnam+)

Theo thần phả và các cụ kể lại, tục kết chạ của hai làng bắt nguồn từ thời vua Lý Thái Tổ, khi kinh thành Thăng Long mới được xây dựng. Cư dân hai làng đã cùng chung sức trị thủy, đắp đê bảo vệ vùng đất ven sông, vượt qua những trận lũ lớn. Từ ấy, hai cộng đồng kết nghĩa anh em, cùng nguyện gìn giữ tình giao hảo cho các thế hệ mai sau.

Theo bà Vân, điều đáng quý là sau gần hàng nghìn năm, lời giao ước ấy chưa bao giờ bị đứt đoạn. Người dân hai làng vẫn giữ những quy ước truyền thống như tôn nhau là "quan anh," trai gái hai làng không lấy nhau, coi nhau như người một nhà, duy trì nghi lễ thăm hỏi trong mỗi mùa lễ hội, cùng tham dự các sự kiện trọng đại của nhau.

Chính sự tiếp nối liên tục ấy đã biến tục kết chạ từ một câu chuyện lịch sử thành một di sản văn hóa phi vật thể đang hiện diện trong đời sống.

Ông Bùi Xuân Hiền (làng Nga My). (Ảnh: Minh Thu/Vietnam+)

Trò chuyện với phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus, ông Bùi Xuân Hiền (làng Nga My) tỏ rõ sự xúc động khi dự lễ hội tại làng Vạn Phúc hôm nay.

"Các tư liệu Hán Nôm còn lưu tại hai đình cho thấy: Cuối thế kỷ XIX, khi đình Vạn Phúc bị lũ sông Hồng làm hư hại, chính người Nga My đã quyên góp để chung tay tu sửa; ngược lại khi Nga My trùng tu đình, người Vạn Phúc cũng mang lễ vật sang chúc mừng. Lịch sử cho thấy tục kết chạ không phải hình thức, mà là sự tương trợ lẫn nhau, được kiểm chứng qua những lúc khó khăn nhất. Từ xa xưa, khoảng cách 30km không ngăn trở được cư dân hai làng vẫn đi bộ sang thăm hỏi, giúp đỡ lẫn nhau," ông Hiền nói.

Chương trình nghệ thuật “Vạn Phúc-Nga My: Làng cổ bao đời, sáng ngời sử tích” quy tụ nhiều ca sỹ: Sao Mai Tuấn Anh, Minh Thúy, Dương Đức, Hạ Lan, Trâm Anh, đông đảo diễn viên, nghệ sỹ múa chuyên nghiệp cùng sự tham gia của bà con hai làng Vạn Phúc-Nga My.

Từ câu chuyện về nghĩa tình giao hảo của hai làng cổ, chương trình kỳ vọng góp phần lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống, khơi dậy niềm tự hào về bản sắc dân tộc, đồng thời quảng bá hình ảnh Vạn Phúc như một điểm đến văn hóa-du lịch giàu tiềm năng của Thủ đô Hà Nội. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Theo Tổng đạo diễn-nhà báo Lục Hường, ý tưởng chủ đạo của chương trình được thể hiện qua hình tượng “dòng sông nghĩa tình.” Dù Vạn Phúc và Nga My không nằm chung trên một dòng chảy địa lý, nhưng sợi dây kết nối giữa hai làng chính là “dòng sông của lòng người'” – nơi những giá trị đạo nghĩa đã được bồi đắp, gìn giữ liên tục từ năm 1026 đến nay.

“Điều khiến tôi tự hào nhất trong chương trình này chính là sự cộng hưởng của cộng đồng. Tôi đã kết hợp những nghệ sỹ chuyên nghiệp cùng với chính nhân dân của Vạn Phúc và Nga My, từ các cụ cao niên đến các thế hệ học sinh. Tại đây, ranh giới giữa diễn viên và khán giả hoàn toàn xóa bỏ. Sự mộc mạc của nhân dân, hòa cùng sự chuyên nghiệp của đội ngũ biểu diễn, dưới ánh sáng ban ngày chân thực, tạo nên một bức tranh đại đoàn kết vô cùng sống động,” Tổng đạo diễn Lục Hường chia sẻ.

Việc để những chủ thể thực sự của di sản cùng đứng trên sân khấu trong lễ kỷ niệm 1.000 năm kết chạ chính là cách truyền trao giá trị tốt đẹp nhất.

Mảnh ghép lớn trong bức tranh đại đoàn kết dân tộc

Theo nhà sử học Lê Văn Lan, nếu nhìn trong không gian văn hóa làng xã Việt Nam, tục kết chạ giữa Vạn Phúc và Nga My có nhiều điểm đặc biệt mà rất ít nơi còn giữ được.

Nhà sử học Lê Văn Lan đến làng Vạn Phúc. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Thông thường những làng kết chạ thường ở gần nhau, thậm chí chỉ cách nhau một dòng sông để việc qua lại, giúp đỡ trở nên thuận tiện. Trong khi đó, Vạn Phúc và Nga My lại cách nhau khoảng 30km.

Ngày nay quãng đường ấy không xa, nhưng cách đây cả nghìn năm, đó là một hành trình đầy sông ngòi, bãi bồi và những trở ngại về giao thông. Vậy mà người dân hai làng vẫn đều đặn tìm đến với nhau, gìn giữ mối giao hảo qua biết bao biến động của lịch sử.

Điểm đặc biệt thứ hai nằm ở chiều dài thời gian. Phần lớn các tục kết chạ ở vùng đồng bằng Bắc Bộ hình thành từ khoảng thế kỷ XVIII hoặc XIX, có lịch sử vài trăm năm. Riêng Vạn Phúc và Nga My đã duy trì mối giao hảo suốt một thiên niên kỷ và sẽ còn tiếp nối trong tương lai.

Tục kết chạ giữa Vạn Phúc và Nga My có nhiều điểm đặc biệt mà rất ít nơi còn giữ được. (Ảnh: Minh Thu/Vietnam+)

Những nhận định ấy cũng lý giải vì sao tục kết chạ Vạn Phúc-Nga My không chỉ là một di sản của riêng hai địa phương mà còn là một minh chứng sinh động cho sức sống của văn hóa làng Việt.

Theo nhà sử học Lê Văn Lan, trong bối cảnh nhiều phong tục truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, việc một cộng đồng vẫn duy trì được mối giao hảo suốt gần một nghìn năm là điều hiếm có. Không chỉ bảo tồn những nghi thức cổ truyền, người dân còn gìn giữ cả tinh thần của tục kết chạ: Coi trọng nghĩa tình, đề cao sự sẻ chia, lấy cộng đồng làm nền tảng để xây dựng cuộc sống. Đó cũng là những giá trị mà xã hội hiện đại vẫn luôn cần được nuôi dưỡng.

Ở góc độ địa phương, ông Nguyễn Yên, nguyên Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Vạn Phúc cho rằng tục kết chạ là sự kết tinh những giá trị cốt lõi của văn hóa Việt Nam như tinh thần đoàn kết, trọng nghĩa tình, đề cao lễ nghĩa, sự hy sinh và tương trợ lẫn nhau.

Chương trình không chỉ là lời tri ân quá khứ, mà còn là lời cam kết mạnh mẽ của người dân Vạn Phúc và Nga My hôm nay trong việc tiếp nối và phát huy mạch nguồn văn hóa truyền thống, để tình giao hảo ấy sẽ mãi mãi trường tồn như dòng sông của lòng người. (Ảnh: Minh Thu/Vietnam+)

Hưởng ứng tinh thần Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới cũng như chủ trương về đại đoàn kết dân tộc, xây dựng hệ giá trị con người Việt Nam, người dân Nga My-Vạn Phúc sẽ tiến hành ba việc: Một là bảo tồn, số hóa tư liệu thần phả, sắc phong, Hán Nôm tại hai đình; hai là đưa câu chuyện kết chạ vào giáo dục truyền thống cho học sinh hai làng; ba là phát huy giá trị di sản gắn với du lịch văn hóa tâm linh, mà chương trình nghệ thuật "Làng cổ bao đời, sáng ngời sử tích" hôm nay chính là một bước đi cụ thể.

Tục kết chạ Vạn Phúc-Nga My không chỉ là câu chuyện của hai ngôi làng hay của một vùng quê Bắc Bộ. Đó là một mảnh ghép trong bức tranh lớn về chủ quyền văn hóa Việt Nam. Mỗi phong tục được gìn giữ, mỗi di sản được trao truyền, mỗi câu chuyện lịch sử được kể lại bằng ngôn ngữ của thời đại hôm nay đều góp phần làm giàu thêm sức mạnh mềm quốc gia./.

(Vietnam+)