Bài 1: Hành trình tìm 'tia hy vọng' dưới lòng đất

Hơn nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, vẫn còn nhiều liệt sĩ đang yên nghỉ trong những phần mộ chưa xác định được danh tính. Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Lai Vung - Lấp Vò, việc khai quật 184 phần mộ để thu nhận mẫu hài cốt phục vụ giám định ADN đang được triển khai với sự cẩn trọng, nghiêm túc và trách nhiệm cao.

Các lực lượng làm nhiệm vụ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Lai Vung - Lấp Vò.

Hành trình tìm lại tên cho những người đã ngã xuống tại Nghĩa trang Liệt sĩ Lai Vung - Lấp Vò là một phần trong “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” do Chính phủ phát động, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27-7-1947 - 27-7-2027).

Chiến dịch huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị, các lực lượng vũ trang và toàn xã hội nhằm đẩy nhanh việc tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính các liệt sĩ còn chưa biết tên, để những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc được trở về với gia đình và tên tuổi của mình.

Công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn, mà còn là trách nhiệm chính trị đặc biệt thiêng liêng, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” của dân tộc.

Chính vì vậy, mỗi cuộc khai quật đều được thực hiện với sự cẩn trọng và trách nhiệm cao nhất. Mỗi mẫu hài cốt được thu nhận không chỉ mở ra hy vọng trả lại tên cho một người lính đã ngã xuống, mà còn có thể khép lại hành trình chờ đợi của một gia đình sau hơn nửa thế kỷ.

184 PHẦN MỘ CHƯA XÁC ĐỊNH ĐƯỢC DANH TÍNH

Ngay từ sáng sớm, không khí tại Nghĩa trang Liệt sĩ Lai Vung - Lấp Vò đã khẩn trương.

Mỗi thao tác tại phần mộ được cán bộ, chiến sĩ thực hiện chậm rãi nhằm bảo đảm giữ nguyên hiện trạng hài cốt liệt sĩ.

Trước 184 phần mộ chưa xác định được danh tính, các lực lượng nhanh chóng chia thành từng tổ thực hiện nhiệm vụ. Người ghi chép, số hóa thông tin; người cẩn trọng tháo từng lớp gạch ốp mộ; người đào bóc từng lớp đất, cát.

Sau nhiều thập kỷ, nhiều hài cốt đã không còn nguyên vẹn, có trường hợp chỉ còn những mảnh xương rất nhỏ lẫn trong bùn đất. Khi đào tới lớp huyệt mộ, cán bộ, chiến sĩ đều phải cẩn thận sàng lọc từng lớp bùn đất để thu nhận từng mảnh xương còn sót lại, không bỏ sót mẫu phẩm nào.

Mỗi thao tác đều được thực hiện chậm rãi. Sự cẩn trọng ấy không chỉ để bảo đảm đúng quy trình chuyên môn, mà còn để gìn giữ từng mẫu hài cốt phục vụ giám định ADN.

Bởi mỗi sai sót, cũng có thể làm mất đi cơ hội xác định danh tính của một liệt sĩ, đồng nghĩa với việc thêm một gia đình tiếp tục sống trong nỗi chờ đợi chưa có hồi kết.

Khác với nhiều nghĩa trang liệt sĩ khác, việc khai quật tại Nghĩa trang Liệt sĩ Lai Vung - Lấp Vò đối mặt với không ít thử thách. Các phần mộ nằm sâu hơn 3 mét dưới mặt đất. Trải qua nhiều lần tôn tạo, nghĩa trang hình thành 3 tầng mộ chồng lên nhau, khiến việc tiếp cận hài cốt liệt sĩ trở nên rất khó khăn.
Đào càng sâu, nước ngầm dâng lên càng nhiều. Những hố khai quật nhanh chóng bị nước tràn vào, buộc máy bơm phải hoạt động liên tục để tạo điều kiện cho lực lượng tiếp cận hài cốt.

Giữa cái nóng hầm hập của tháng bảy, bùn đất bám kín quần áo, đôi khi mồ hôi hòa lẫn nước mưa, nhưng không ai rời vị trí. Mọi người đều hiểu rằng chỉ cần một chút vội vàng cũng có thể làm ảnh hưởng đến những dấu tích cuối cùng còn sót lại của người đã khuất.

Không chỉ đối mặt với thời tiết hay kết cấu phức tạp của các ngôi mộ, mà còn là cuộc chạy đua với thời gian. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, nhiều bộ hài cốt đã chịu tác động của khí hậu, độ ẩm và điều kiện thổ nhưỡng nên không còn nguyên vẹn.

Có phần mộ chỉ còn vài mảnh xương nhỏ, những mảnh xương tuy rất nhỏ bé nhưng vẫn có thể lưu giữ thông tin di truyền, mở ra cơ hội xác định danh tính cho một người lính đã hy sinh.

Chính vì vậy, mỗi thao tác đều phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình chuyên môn. Từ việc mở phần mộ, thu nhận mẫu hài cốt đến bảo quản ban đầu đều được thực hiện cẩn trọng nhằm bảo đảm chất lượng mẫu phục vụ giám định, đồng thời hạn chế tối đa nguy cơ nhiễm chéo ADN.

PHÍA SAU MỖI MẪU HÀI CỐT LIỆT SĨ LÀ CƠ HỘI ĐOÀN TỤ CỦA MỘT GIA ĐÌNH

Thượng tá Nguyễn Tuấn Anh, Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đồng Tháp cho biết, đến ngày 10-7, lực lượng đã khai quật 128 trong tổng số 184 phần mộ chưa xác định danh tính tại Nghĩa trang Liệt sĩ Lai Vung - Lấp Vò và thu nhận được 97 mẫu hài cốt phục vụ giám định ADN.

Theo Thượng tá Nguyễn Tuấn Anh, trở ngại lớn nhất là đặc điểm kết cấu xây dựng của nghĩa trang.

Các phần mộ nằm rất sâu, ngập nước, trong khi kết cấu các ngôi mộ được tôn tạo nhiều lần khiến việc xác định vị trí hài cốt và khai quật mất rất nhiều thời gian.

Dù vậy, tất cả cán bộ, chiến sĩ đều xác định đây là nhiệm vụ thiêng liêng nên luôn nỗ lực tìm mọi giải pháp để hoàn thành với tinh thần trách nhiệm cao nhất.

“Từ đầu chiến dịch đến nay, có những ngày nắng như đổ lửa, cũng có những ngày mưa như trút nước. Dưới mái bạt dã chiến, anh em luôn động viên nhau hoàn thành nhiệm vụ với tinh thần trách nhiệm cao nhất.

Những thao tác tưởng như lặp đi lặp lại qua hàng trăm phần mộ nhưng chưa bao giờ chúng tôi cho phép mình chủ quan. Bởi phía sau mỗi mẫu hài cốt liệt sĩ là cơ hội đoàn tụ của một gia đình đã chờ đợi suốt nhiều thập kỷ”, Thượng tá Nguyễn Tuấn Anh chia sẻ.

Giữa hiện trường khai quật, nơi tiếng máy bơm nước hòa lẫn tiếng đào đất và những bước chân tất bật, có những con người lặng lẽ làm việc từ sáng đến chiều.

Anh Trần Anh Tuấn, thành viên Tổ chuyên trách số 1, chỉ cười hiền khi được hỏi về công việc của mình. “Làm quen rồi nên tôi cũng không thấy mệt nhiều.

Dù trời nắng hay mưa thì anh em vẫn làm. Điều khiến tôi tự hào nhất là mình có thể góp một phần nhỏ giúp các bác, các chú tìm lại danh tính”, anh Trần Anh Tuấn chia sẻ.

Lời nói ấy không dùng những mỹ từ lớn lao, nhưng đủ để nói lên ý nghĩa của công việc mà anh và đồng đội đang thực hiện. Không có những chiến công được nhắc đến mỗi ngày, cũng chẳng có những tràng pháo tay sau mỗi ca làm việc.

Họ chỉ lặng lẽ cúi mình giữa bùn đất, kiên nhẫn lặp đi lặp lại những thao tác đòi hỏi sự tỉ mỉ, cẩn thận, bằng tất cả lòng thành kính đối với những người đã hy sinh.

Ở nơi ấy, mỗi phần mộ không chỉ là một vị trí khai quật, mà còn là nơi yên nghỉ của một người con của quê hương đã gửi lại tuổi đôi mươi nơi chiến trường. Có người đã nằm lại hơn nửa thế kỷ mà vẫn chưa một lần được gọi đúng tên.

Có gia đình đến hôm nay vẫn chỉ biết người thân mình hy sinh, nhưng chưa bao giờ biết chính xác nơi người thân yên nghỉ. Có lẽ vì thế mà giữa cái nắng bỏng rát hay những cơn mưa bất chợt của tháng bảy, không ai bận tâm mình đã làm việc suốt bao nhiêu giờ.

Điều họ mong mỏi nhất là mỗi ngày khép lại sẽ có thêm một mẫu hài cốt đủ điều kiện lưu giữ vật liệu di truyền, thêm một cơ hội được giữ lại trước sự khắc nghiệt của thời gian.

Ở nơi ấy, từng nhát leng không chỉ mở lớp đất đã phủ kín hơn nửa thế kỷ, mà còn mở ra hy vọng cho những gia đình vẫn mòn mỏi chờ ngày biết người thân mình đang yên nghỉ ở đâu.

Mỗi phần mộ được khai quật là thêm một bước trên hành trình trả lại tên cho những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Thế nhưng, việc tìm thấy hài cốt mới chỉ là điểm khởi đầu.

Để những dấu tích còn sót lại sau hơn nửa thế kỷ có thể trở thành cơ sở xác định danh tính, từng mẫu hài cốt sẽ tiếp tục được các lực lượng chuyên môn cẩn trọng thu nhận, bảo quản và hoàn thiện hồ sơ theo quy trình nghiêm ngặt.

Đó là hành trình lặng lẽ tiếp theo, nơi từng mẫu phẫm được gìn giữ như một tia hy vọng.

VIỆT TIẾN(còn tiếp)