Doanh nhân trong Quốc hội - Động lực thực tiễn nâng cao chất lượng lập pháp

Trong tiến trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường và xây dựng môi trường đầu tư cạnh tranh, chất lượng lập pháp ngày càng được nhìn nhận là yếu tố then chốt của năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, việc bảo đảm tính khả thi của luật pháp trở thành điều kiện nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Sự tham gia của các đại biểu xuất thân từ doanh nhân tại nghị trường Quốc hội vì vậy không chỉ là một yếu tố cơ cấu, mà phản ánh nhu cầu gắn kết giữa chính sách và thực tiễn thị trường.

Phóng viên PetroTimes đã có cuộc trao đổi với Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm về vai trò của đại biểu doanh nhân trong nâng cao chất lượng lập pháp và thúc đẩy cải cách thể chế trong giai đoạn mới.

Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm.

PV: Thưa luật sư, ông đánh giá thế nào về vai trò của các đại biểu Quốc hội xuất thân từ doanh nhân trong việc nâng cao chất lượng lập pháp tại Việt Nam hiện nay?

Luật sư Trương Anh Tú: Theo tôi, sự tham gia của các đại biểu xuất thân từ doanh nhân mang lại giá trị thực chất cho hoạt động lập pháp, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang vận hành theo cơ chế thị trường đầy đủ hơn và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Chất lượng luật không chỉ phụ thuộc vào kỹ thuật soạn thảo hay sự chặt chẽ về cấu trúc pháp lý. Điều quan trọng không kém là luật phải phản ánh đúng thực tiễn vận hành của nền kinh tế. Doanh nhân là những người trực tiếp tổ chức sản xuất kinh doanh, tiếp xúc hằng ngày với thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, chi phí tuân thủ, rủi ro pháp lý, biến động tỷ giá, lạm phát, lãi suất và cạnh tranh thị trường.

Họ không nhìn thị trường qua báo cáo, mà qua các quyết định cụ thể: đầu tư hay dừng lại, mở rộng hay thu hẹp, tuyển dụng hay cắt giảm. Mỗi quyết định đó đều chịu tác động trực tiếp từ chính sách.

Chính vì vậy, khi tham gia nghị trường, họ mang theo “dữ liệu sống” về môi trường đầu tư, giúp quá trình xây dựng luật không xa rời thực tiễn và hạn chế tình trạng quy định hợp lý trên giấy tờ nhưng khó vận hành trong thực tế.

PV: Thưa ông, việc duy trì tỷ lệ đại biểu hoạt động trong lĩnh vực doanh nghiệp trong cơ cấu đại biểu Quốc hội phản ánh yêu cầu gì của nền kinh tế thị trường?

Luật sư Trương Anh Tú: Điều đó phản ánh một yêu cầu khách quan: chính sách phải được kiểm chứng bằng thực tiễn thị trường.

Trong nền kinh tế thị trường, doanh nghiệp là chủ thể tạo ra của cải, việc làm và động lực đổi mới sáng tạo. Họ là lực lượng chuyển hóa nguồn lực thành tăng trưởng cụ thể. Vì vậy, nếu quá trình lập pháp thiếu tiếng nói từ khu vực sản xuất kinh doanh, chính sách rất dễ rơi vào tình trạng hợp lý về mặt lý thuyết nhưng thiếu khả năng triển khai.

Cần nhấn mạnh rằng, sự hiện diện của đại biểu doanh nhân không phải để bảo vệ lợi ích cục bộ, mà để bảo đảm góc nhìn vận hành thực tế được đặt song hành cùng các góc nhìn quản lý, xã hội và pháp lý. Một đạo luật kinh tế tốt phải đứng được trong môi trường cạnh tranh thực sự, nơi doanh nghiệp chịu áp lực thanh khoản, áp lực vốn, áp lực thị trường quốc tế và biến động chuỗi cung ứng.

Doanh nhân hiểu rõ chi phí cơ hội của từng quy định. Họ biết một thủ tục kéo dài thêm vài tháng có thể làm lỡ nhịp đầu tư. Họ cũng hiểu rằng một quy định thiếu tính dự báo có thể khiến dòng vốn "chùn bước".

Việc duy trì tỷ lệ đại biểu có nền tảng doanh nghiệp vì vậy bảo đảm tính cân bằng thực tiễn trong hoạch định chính sách, qua đó góp phần nâng cao chất lượng lập pháp.

PV: Từ thực tiễn tư vấn doanh nghiệp tại TAT Law Firm, ông nhận thấy những đóng góp cụ thể nào của các đại biểu doanh nhân trong quá trình sửa đổi các luật nền tảng?

Luật sư Trương Anh Tú: Từ góc độ thực tiễn hành nghề, tôi nhận thấy khá rõ dấu ấn của kinh nghiệm thị trường trong quá trình hoàn thiện nhiều đạo luật quan trọng.

Thứ nhất là việc rà soát và cắt giảm điều kiện kinh doanh không cần thiết. Nhiều ý kiến từ đại biểu có nền tảng doanh nghiệp tập trung vào loại bỏ những điều kiện mang tính hình thức hoặc trùng lặp, đồng thời yêu cầu tiêu chí rõ ràng, minh bạch. Điều này giúp giảm chi phí tuân thủ và tăng khả năng dự báo cho doanh nghiệp.

Thứ hai là cải cách thủ tục hành chính. Doanh nhân rất nhạy cảm với yếu tố thời gian và chi phí cơ hội. Vì vậy, nhiều đề xuất đã hướng tới đơn giản hóa hồ sơ, rút ngắn thời hạn xử lý, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong những lĩnh vực phù hợp. Đây là thay đổi mang tính kỹ thuật, nhưng có tác động lớn đến môi trường đầu tư.

Thứ ba là các vấn đề liên quan đến đất đai và triển khai dự án. Kinh nghiệm thực tiễn giúp các đại biểu xuất thân từ doanh nhân nhận diện rõ hơn những điểm dễ phát sinh vướng mắc trong giao đất, cho thuê đất, xác định giá đất và bồi thường. Khi luật được thiết kế dựa trên hiểu biết này, nguy cơ đình trệ đầu tư và tranh chấp sẽ giảm đáng kể.

Điều quan trọng là, doanh nhân không chỉ thực thi luật, mà còn trực tiếp chịu tác động từ hệ quả của luật. Trải nghiệm đó giúp tiếng nói của họ mang tính cảnh báo sớm đối với những quy định có thể tạo ra rủi ro chính sách.

Sự tham gia của các đại biểu Quốc hội xuất thân từ doanh nhân mang lại giá trị thực chất cho hoạt động lập pháp (Ảnh minh họa)

PV: Ở góc độ kỹ thuật lập pháp, tiếng nói của người trực tiếp điều hành doanh nghiệp có giúp nâng cao tính khả thi của luật hay không, thưa ông?

Luật sư Trương Anh Tú: Tôi cho rằng có, và ở mức độ đáng kể.

Tính khả thi của một đạo luật không chỉ nằm ở sự đúng đắn về nguyên tắc, mà ở khả năng vận hành trong môi trường kinh tế động. Trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, tốc độ thay đổi của thị trường ngày càng nhanh. Nếu chính sách chậm hơn quá xa so với thực tiễn, khoảng cách đó sẽ trở thành chi phí phát triển.

Doanh nhân là những người nhận diện sớm nhất những tín hiệu này. Họ nhìn rõ quy định nào chồng chéo, quy định nào tạo ra khoảng trống diễn giải hoặc rủi ro áp dụng tùy tiện. Khi tiếng nói đó được tiếp thu khách quan, luật sẽ rõ ràng hơn, tiêu chí cụ thể hơn và giảm nguy cơ phát sinh tranh chấp.

Điều này góp phần củng cố tính ổn định của môi trường đầu tư, kinh doanh - một yếu tố cốt lõi của cải cách thể chế.

PV: Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, ông nhìn nhận vai trò của đại biểu doanh nhân trong dài hạn như thế nào?

Luật sư Trương Anh Tú: Về dài hạn, vai trò của đại biểu doanh nhân cần được nhìn nhận trong tổng thể tiến trình thiết kế thể chế phục vụ phát triển.

Khi nền kinh tế chuyển từ tăng trưởng dựa trên nguồn lực sang tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo, yêu cầu đặt ra không chỉ là mở rộng thị trường, mà phải tạo ra môi trường pháp lý ổn định, có khả năng dự báo và khuyến khích đầu tư dài hạn. Điều này đòi hỏi luật pháp phải theo kịp sự vận động của mô hình kinh doanh mới, công nghệ mới và chuỗi giá trị toàn cầu.

Doanh nhân là lực lượng trực tiếp thử nghiệm các mô hình mới, tiếp cận thị trường quốc tế, gọi vốn, ứng dụng công nghệ... Họ hiểu rủi ro khi quy định không rõ ràng, đồng thời nhận thức sâu sắc giá trị của sự ổn định chính sách. Khi kinh nghiệm này được phản ánh một cách minh bạch vào quá trình lập pháp, chất lượng luật sẽ tiệm cận hơn với yêu cầu phát triển thực tế.

Tất nhiên, một nền lập pháp bền vững cần sự cân bằng giữa nhiều góc nhìn. Doanh nhân mang lại góc nhìn vận hành thực tế; các đại biểu từ lĩnh vực quản lý, xã hội, học thuật mang lại góc nhìn chuẩn mực và dài hạn. Sự kết hợp đó tạo nên nền tảng thể chế vững chắc.

Trong "kỷ nguyên vươn mình của dân tộc", khi cạnh tranh không chỉ diễn ra giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp, mà còn giữa các quốc gia về môi trường đầu tư và chất lượng chính sách, việc lắng nghe tiếng nói từ thị trường trở thành yêu cầu tất yếu.

Một nền lập pháp mạnh không chỉ cần kỹ thuật soạn thảo tốt, mà cần sự hiện diện của những người đã từng ra quyết định trong môi trường cạnh tranh thực sự. Khi kinh nghiệm thương trường được tích hợp một cách minh bạch và cân bằng vào quá trình xây dựng luật, cải cách thể chế sẽ đi nhanh hơn, nhưng vẫn giữ được sự ổn định cần thiết cho phát triển dài hạn.

PV: Xin cảm ơn ông!

Mạnh Tưởng (thực hiện)