Định hình thị trường tài sản mã hóa: Bước đi thận trọng cho một 'sân chơi' minh bạch

Cơ hội giữ lại dòng vốn trong nước

Để triển khai Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về việc triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam, Bộ Tài chính đã nhanh chóng cụ thể hóa bằng hàng loạt quy định, từng bước định hình khung khổ pháp lý cho một thị trường còn nhiều tiềm năng nhưng cũng không ít rủi ro. Đáng chú ý, tại Quyết định 96/QĐ-BTC ngày 20/1/2026, Bộ Tài chính đã công bố 3 thủ tục hành chính mới gồm cấp giấy phép, điều chỉnh giấy phép và thu hồi giấy phép đối với tổ chức cung cấp dịch vụ thị trường giao dịch tài sản mã hóa. Đồng thời, Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa cũng đã được thành lập, tạo đầu mối quản lý tập trung.

Mới đây nhất, Thông tư số 32/2026/TT-BTC tiếp tục hoàn thiện một cấu phần quan trọng của thị trường khi hướng dẫn cụ thể chính sách thuế đối với các hoạt động giao dịch, chuyển nhượng và kinh doanh tài sản mã hóa trong giai đoạn thí điểm. Thông tư đã làm rõ phạm vi điều chỉnh đối với thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân; đồng thời quy định chi tiết thời điểm xác định doanh thu, thu nhập phát sinh từ các giao dịch.

Phần lớn dòng tiền và giao dịch tài sản mã hóa của nhà đầu tư Việt Nam diễn ra trên các nền tảng nước ngoài. Ảnh: SHUTTERSTOCK

Một điểm đáng chú ý là chính sách thuế giá trị gia tăng được thiết kế theo hướng hỗ trợ thị trường trong giai đoạn đầu.

Theo đó, hoạt động chuyển nhượng và kinh doanh tài sản mã hóa thuộc diện không chịu thuế giá trị gia tăng, qua đó góp phần giảm chi phí giao dịch, thúc đẩy thanh khoản và tạo động lực thu hút dòng vốn. Theo các chuyên gia kinh tế, đây là quyết định mang tính chiến lược. Việc giảm chi phí giao dịch không chỉ hỗ trợ nhà đầu tư mà còn góp phần gia tăng tính hấp dẫn của thị trường trong giai đoạn thí điểm. Cách tiếp cận này thể hiện sự thận trọng nhưng linh hoạt của cơ quan quản lý trong việc vừa khuyến khích đổi mới, vừa kiểm soát rủi ro.

Ông Phan Đức Trung - Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam cho biết, thị trường tài sản mã hóa trong nước hiện chịu ảnh hưởng đáng kể từ các biến động kinh tế vĩ mô, khiến tâm lý nhà đầu tư trở nên thận trọng hơn, đặc biệt là đối với các vấn đề minh bạch và an toàn của sàn giao dịch.

Theo ông Trung, phát triển thị trường tài sản số không chỉ là cơ hội mà còn là thách thức lớn đối với cả cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà đầu tư. Tuy nhiên, nếu xây dựng được khuôn khổ phù hợp, đây sẽ là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế số, đồng thời củng cố niềm tin thị trường và định hướng phát triển dài hạn.

Thực tế cho thấy, phần lớn dòng tiền và hoạt động giao dịch tài sản mã hóa của nhà đầu tư Việt Nam thời gian qua diễn ra trên các nền tảng nước ngoài. Việc hình thành các sàn giao dịch trong nước đi kèm cơ chế quản lý rõ ràng được kỳ vọng sẽ giúp thị trường vận hành minh bạch hơn, đồng thời giữ lại dòng vốn trong nước.

Bài toán công nghệ và an toàn hệ thống

Một trong những yêu cầu kỹ thuật đáng chú ý trong chương trình thí điểm tài sản mã hóa là hệ thống công nghệ thông tin của các sàn phải đạt chuẩn an toàn cấp độ 4. Tiêu chuẩn này đòi hỏi kiểm soát rủi ro chặt chẽ hơn, từ vận hành liên tục, giám sát thường xuyên, kiểm thử định kỳ đến khả năng phản ứng nhanh trước các sự cố bảo mật.

Ông Nguyễn Lê Thành - Nhà sáng lập Verichains nhận định đây mới chỉ là "điều kiện cần nhưng chưa đủ". Nguyên nhân nằm ở đặc tính phi tập trung của blockchain, khi không tồn tại một trung gian kiểm soát toàn bộ dòng tài sản như trong hệ thống ngân hàng truyền thống. Trong khi đó, ngành ngân hàng đã tích lũy hàng trăm năm kinh nghiệm quản trị rủi ro với nhiều lớp kiểm soát nội bộ phức tạp. Đối với các sàn giao dịch tài sản mã hóa, những cơ chế này buộc phải được thiết kế lại từ đầu trong bối cảnh tính ẩn danh cao khiến việc truy vết danh tính gặp nhiều khó khăn, ngay cả khi dòng tiền trên chuỗi có thể theo dõi được.

Ở góc độ vận hành, bà Nguyễn Ngọc Sơn Quỳnh - Trưởng ban Chiến lược MEXC Việt Nam cho rằng giai đoạn đầu với thanh khoản thấp chính là "khoảng thời gian vàng" để hoàn thiện hệ thống. Bà lưu ý, trong kịch bản thị trường biến động mạnh, giá Bitcoin hoặc các tài sản lớn tăng đột biến, số lượng lệnh có thể tăng gấp 50 - 100 lần chỉ trong vài giờ. Nếu hệ thống không đủ năng lực chịu tải, các sự cố như treo lệnh, hủy lệnh hoặc thất lạc giao dịch hoàn toàn có thể xảy ra, gây thiệt hại tài sản và ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của sàn. Đáng lưu ý, trong bối cảnh nhà đầu tư đã quen với các nền tảng quốc tế, bất kỳ trục trặc nào cũng sẽ bị so sánh khắt khe.

Bà Đoàn Mai Hạnh - Tổng Giám đốc CTCP Sàn giao dịch Tài sản mã hóa Techcom (TCEX) chia sẻ rằng, thách thức lớn nhất trong giai đoạn chuẩn bị không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở yếu tố con người. "Thị trường hiện thiếu hụt nhân sự có khả năng kết hợp giữa kiến thức tài chính và công nghệ blockchain, trong khi đây lại là yêu cầu cốt lõi để đảm bảo vận hành an toàn và tuân thủ. TCEX hiện đang tích cực xây dựng một hệ thống nhân sự lõi lên tới hơn 50 người.

"Chúng tôi cũng đã chủ động làm chủ công nghệ sàn sau nhiều năm nghiên cứu; hoàn thiện quy trình vận hành, kiểm thử nội bộ và sẵn sàng triển khai ngay khi khung pháp lý cho phép. Hệ thống của TCEX có khả năng xử lý tối đa khoảng 100.000 giao dịch/giây, có thể mở rộng theo nhu cầu thị trường, đáp ứng yêu cầu an toàn thông tin cấp độ 4, đồng thời hợp tác với các đối tác uy tín cho các giải pháp lưu ký, bảo mật, phân tích giao dịch on-chain" - bà Hạnh cho biết.

Ông Nguyễn Lê Thành cho rằng, rủi ro gian lận nội bộ trong lĩnh vực tài sản mã hóa cao hơn đáng kể so với tài chính truyền thống. Nguyên nhân xuất phát từ tính ẩn danh và khả năng thực hiện giao dịch từ bất kỳ đâu, khiến việc truy tìm thủ phạm kể cả trong nội bộ trở nên phức tạp. Thực tế quốc tế cũng cho thấy, không ít sự cố lớn lại xuất phát từ bên trong tổ chức thay vì các cuộc tấn công bên ngoài. Vì vậy, khâu tuyển dụng và kiểm soát nội bộ ngay từ đầu cần được đặt ở mức độ nghiêm ngặt cao.

Tấn Minh