Nhu cầu tín dụng tăng mạnh, lãi suất huy động và cho vay 'nóng' trở lại

Áp lực thanh khoản đẩy lãi suất huy động tăng. (Ảnh: Vietnam+)

Trong bối cảnh nền kinh tế bước vào quý 2/2026 với nhu cầu vốn cao, tín dụng đã tăng nhanh hơn đáng kể so với huy động vốn ngay từ những tháng đầu năm, tạo sức ép rõ nét lên thanh khoản hệ thống ngân hàng và mặt bằng lãi suất. Dòng vốn tín dụng gần 399.000 tỷ đồng được bơm thêm vào nền kinh tế trong quý 1 không chỉ phản ánh nhu cầu vay vốn phục hồi, mà còn cho thấy áp lực cân đối nguồn vốn ngày càng lớn đối với các tổ chức tín dụng, kéo theo làn sóng tăng lãi suất huy động và lãi suất cho vay trên diện rộng.

Áp lực thanh khoản đẩy lãi suất huy động tăng nóng

Tính đến gần hết tháng 3/2026, tăng trưởng tín dụng của nền kinh tế đạt 2,15%, cao hơn đáng kể so với mức tăng huy động vốn chỉ 0,44%. Sự chênh lệch này đang tạo áp lực thanh khoản rõ rệt lên hệ thống ngân hàng, buộc nhiều nhà băng phải điều chỉnh lãi suất huy động liên tục để giữ chân tiền gửi. Diễn biến này không chỉ phản ánh nhu cầu vốn dồi dào từ doanh nghiệp và người dân mà còn đặt ra thách thức lớn đối với việc ổn định mặt bằng lãi suất và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững trong năm 2026.

Theo báo cáo tình hình kinh tế-xã hội quý 1/2026 của Tổng cục Thống kê, đến ngày 24/3/2026, tổng phương tiện thanh toán tăng 1,04% so với cuối năm 2025, thấp hơn mức 1,89% của cùng kỳ năm trước. Huy động vốn của các tổ chức tín dụng chỉ tăng 0,44%, giảm mạnh so với 1,23% cùng kỳ 2025. Ngược lại, tín dụng toàn nền kinh tế tăng 2,15%, gần bằng mức 2,28% của quý 1/2025. Với dư nợ tín dụng cuối năm 2025 đạt khoảng 18,58 triệu tỷ đồng, mức tăng 2,15% tương đương khoảng 399.000 tỷ đồng vốn mới đã được bơm vào nền kinh tế chỉ trong ba tháng đầu năm.

Sự gia tăng mạnh mẽ của tín dụng so với huy động vốn đã khiến thanh khoản hệ thống ngân hàng trở nên căng thẳng. Áp lực này nhanh chóng lan tỏa lên mặt bằng lãi suất huy động.

Chỉ từ đầu tháng 3 đến nay, đã có khoảng 20 ngân hàng thương mại điều chỉnh tăng lãi suất huy động, trong đó một số nhà băng tăng 2-4 lần. Đến cuối tháng Ba, lãi suất huy động cao nhất tại PVCombank lên tới 10%/năm, VikkiBank 9,2%/năm, GPBank 9%/năm. Nhóm ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân như NCB, VPBank, MSB cũng đưa lãi suất cao nhất về mức 8,9-8,95%/năm.

Ngay cả nhóm ngân hàng thương mại cổ phần quốc doanh (Vietcombank, VietinBank, BIDV, Agribank) cũng phải tăng lãi suất huy động để cạnh tranh nguồn vốn, khi khoảng cách lãi suất giữa nhóm ngân hàng nhà nước và tư nhân ngày càng lớn.

Trước tình hình đó, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành công văn yêu cầu các tổ chức tín dụng tập trung triển khai các giải pháp ổn định mặt bằng lãi suất, góp phần ổn định thị trường tiền tệ theo chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.

Cụ thể, Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các ngân hàng thực hiện nghiêm quy định về niêm yết lãi suất tiền gửi, lãi suất tiền gửi tối đa; tăng cường kiểm soát, kiểm tra nội bộ và xử lý nghiêm các vi phạm. Các tổ chức tín dụng phải cân đối nguồn vốn - sử dụng vốn hợp lý, đảm bảo thanh khoản và khả năng chi trả, không gây xáo trộn thị trường đồng thời hướng tín dụng vào các lĩnh vực sản xuất kinh doanh, lĩnh vực ưu tiên và các động lực tăng trưởng kinh tế.

Lãi suất cho vay cũng tăng nhanh

Cùng với lãi suất huy động, lãi suất cho vay cũng tăng nhanh chóng. Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Bất động sản Toàn Cầu cho biết trước đây doanh nghiệp vay với lãi suất 7%-7,5%/năm, nhưng từ đầu quý 2/2026 đã bị đẩy lên 11%-12%/năm. Lãi suất cho vay cá nhân mua nhà chạm ngưỡng 14%-15%/năm.

Không chỉ lãi suất cao, việc tiếp cận tín dụng cũng trở nên khó khăn hơn, khiến doanh nghiệp đối mặt rủi ro nợ xấu do dòng tiền bị tắc nghẽn.

Cùng với lãi suất huy động, lãi suất cho vay cũng tăng nhanh chóng. (Ảnh: Vietnam+)

“Mức lãi vay hiện nay khiến chi phí vốn trở thành bất khả thi đối với cả chủ đầu tư lẫn người mua nhà ở thực. Nếu không có các giải pháp can thiệp để hạ nhiệt lãi suất và khơi thông dòng vốn tín dụng, mục tiêu tăng trưởng vĩ mô sẽ gặp phải lực cản vô cùng lớn,” ông Hiệp lo ngại.

Cũng có ý kiến cho rằng, do căng thẳng tại Trung Đông đẩy giá dầu và USD Index tăng cao, khiến tỷ giá trong nước chịu áp lực (USD tự do đã vượt 28.000 đồng/USD). Vì vậy, việc duy trì lãi suất VND ở mức cao giúp tạo chênh lệch hợp lý với USD, giảm áp lực mất giá đồng nội tệ và giữ chân dòng vốn ngoại.

Tuy nhiên với tình hình hiện tại, mặt bằng lãi suất cao nhiều khả năng sẽ kéo dài ít nhất đến hết quý 2/2026.

Giải pháp dài hạn: Đa dạng hóa kênh dẫn vốn

Chuyên gia tài chính ngân hàng Cấn Văn Lực nhấn mạnh nếu nền kinh tế vẫn phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng mà không khơi thông được các kênh dẫn vốn khác, đặc biệt là thị trường trái phiếu doanh nghiệp thì áp lực lên lãi suất và tín dụng sẽ còn tiếp diễn.

Để duy trì lãi suất huy động ở mức hợp lý và bền vững, các tổ chức tín dụng cần chủ động từ “đầu vào” - nguồn vốn quyết định chi phí và dư địa điều chỉnh. Thực tế cho thấy, khi phụ thuộc quá nhiều vào tiền gửi có kỳ hạn lãi suất cao, ngân hàng sẽ chịu áp lực chi phí vốn lớn, khó giảm lãi suất cho vay. Do đó, việc gia tăng nguồn vốn chi phí thấp là hướng đi nền tảng.

(Ảnh: Vietnam+)

Trước hết là đẩy mạnh tiền gửi không kỳ hạn (CASA) - nguồn vốn chi phí thấp, ổn định và phản ánh mức độ gắn kết của khách hàng với ngân hàng. Khi CASA cải thiện, áp lực nâng lãi suất huy động để cạnh tranh sẽ giảm đáng kể. Bên cạnh đó, huy động nguồn vốn gắn với các dự án chuyển đổi xanh và phát triển bền vững cũng đang trở thành xu hướng rõ nét. Trên thị trường quốc tế, các nguồn vốn này thường có chi phí thấp hơn, đi kèm tiêu chuẩn minh bạch và quản trị rủi ro cao.

Tiến sỹ Nguyễn Quốc Việt, chuyên gia kinh tế, giảng viên Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) tán thành quan điểm trên và cho rằng cần thay đổi cấu trúc nguồn vốn, đặc biệt tăng tỷ trọng vốn trung và dài hạn.

“Tín dụng ngân hàng hiện vẫn chiếm tỷ trọng rất lớn. Do đó, cần chuyển dịch dòng vốn, từng bước giảm phụ thuộc chủ yếu vào vốn vay ngân hàng sang phát triển mạnh hơn các kênh thị trường vốn như trái phiếu và cổ phiếu,” ông Việt nhấn mạnh.

Để vừa duy trì tăng trưởng kinh tế vừa giảm gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp, việc ổn định hoặc hạ lãi suất cho vay là mục tiêu trọng tâm, ông Lưu Trung Thái - Chủ tịch Hội đồng quản trị Ngân hàng Quân đội (MB) đã chỉ ra 3 trọng tâm.

Đó là chi phí quản lý, tỷ lệ chi phí quản lý trên tổng doanh thu (CIR) hiện vẫn ở mức cao, trung bình khoảng 25% ở các ngân hàng quản trị tốt, có nơi lên tới 50%. Đây là dư địa lớn để tiết giảm.

Ngoài rông Thái cũng chỉ ra chi phí vốn đầu vào (lãi suất huy động), phụ thuộc trực tiếp vào thanh khoản và luân chuyển vốn trong nền kinh tế. Khi dòng vốn lưu thông thuận lợi, chi phí đầu vào sẽ giảm, tạo điều kiện hạ lãi suất cho vay.

Bên cạnh đó, chi phí rủi ro nợ xấu, hiện chiếm khoảng 18%-20% trong cơ cấu chi phí ngành. Ông Thái cho rằng các ngân hàng quản trị tốt đang tập trung nâng cao năng lực quản trị rủi ro và tăng cường ý thức tuân thủ của khách hàng vay. Khi cân bằng quyền lợi - trách nhiệm giữa bên vay và bên cho vay được đảm bảo, chi phí rủi ro sẽ giảm, mở ra không gian kéo lãi suất cho vay xuống mức thấp hơn./.

(Vietnam+)