Dinh dưỡng hợp lý và phòng chống thừa cân béo phì trong học đường

Thực trạng thừa cân béo phì trong học sinh hiện nay

Theo các chuyên gia Viện Dinh dưỡng, tỷ lệ học sinh thừa cân – béo phì có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây. Trẻ em ngày càng dễ tiếp cận với thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh, nước ngọt có đường, trong khi thời gian dành cho vận động thể lực lại giảm sút.

Tình trạng này không chỉ xuất hiện ở học sinh trung học mà đã bắt đầu được ghi nhận ở cả lứa tuổi tiểu học, thậm chí mầm non, cho thấy nguy cơ béo phì đang trẻ hóa.

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến thừa cân – béo phì là khẩu phần ăn dư thừa năng lượng nhưng thiếu cân đối về thành phần dinh dưỡng. Việc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm giàu chất béo, đường, muối trong khi thiếu rau xanh, trái cây và chất xơ làm tăng tích lũy mỡ trong cơ thể.

Thói quen ăn uống không điều độ, bỏ bữa chính nhưng lại ăn nhiều bữa phụ không lành mạnh, sử dụng thường xuyên đồ uống có đường cũng góp phần làm rối loạn cân bằng năng lượng của học sinh.

Dinh dưỡng hợp lý phòng chống béo phì và các bệnh khác.

Thừa cân – béo phì không chỉ ảnh hưởng đến ngoại hình mà còn tác động tiêu cực đến sức khỏe thể chất và tâm lý của học sinh. Trẻ béo phì có nguy cơ cao mắc các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa lipid, đái tháo đường type 2 ngay từ khi còn trẻ.

Bên cạnh đó, thừa cân – béo phì còn ảnh hưởng đến tâm lý, làm giảm sự tự tin, tăng nguy cơ stress và ảnh hưởng đến kết quả học tập của học sinh.

Dinh dưỡng hợp lý là giải pháp then chốt trong phòng chống thừa cân – béo phì học đường. Khẩu phần ăn cần được xây dựng cân đối, bảo đảm đủ năng lượng cho hoạt động và học tập nhưng không dư thừa.

Tăng cường rau xanh, trái cây, thực phẩm giàu chất xơ; lựa chọn nguồn đạm nạc; hạn chế thực phẩm chiên rán, đồ ăn nhanh và nước ngọt có đường là những nguyên tắc quan trọng cần được áp dụng trong bữa ăn học đường và bữa ăn gia đình.

Tổ chức bữa ăn học đường hỗ trợ phòng chống béo phì

Bữa ăn học đường, đặc biệt là bữa ăn bán trú, có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát khẩu phần và định hướng thói quen ăn uống cho học sinh. Nhà trường cần xây dựng thực đơn khoa học, kiểm soát lượng năng lượng cung cấp, hạn chế các món ăn nhiều dầu mỡ và đường.

Việc minh bạch thông tin về thực đơn, khẩu phần giúp phụ huynh phối hợp điều chỉnh bữa ăn tại gia đình, tránh tình trạng dư thừa năng lượng.

Phòng chống thừa cân – béo phì không thể tách rời việc tăng cường hoạt động thể lực. Bên cạnh chế độ ăn hợp lý, học sinh cần được khuyến khích tham gia các hoạt động thể dục thể thao, vận động ngoài trời phù hợp với lứa tuổi.

Nhà trường đóng vai trò quan trọng trong việc tạo môi trường vận động lành mạnh thông qua các giờ học thể dục, hoạt động ngoại khóa và xây dựng thói quen vận động hằng ngày cho học sinh.

Giáo dục dinh dưỡng giúp học sinh hiểu rõ mối liên hệ giữa ăn uống, vận động và sức khỏe. Khi được trang bị kiến thức đúng, học sinh sẽ chủ động lựa chọn thực phẩm lành mạnh, hạn chế các thói quen ăn uống có hại. Việc giáo dục này cần được thực hiện thường xuyên, lồng ghép trong các hoạt động học đường và có sự đồng hành của gia đình.

Gia đình giữ vai trò then chốt trong việc hình thành thói quen ăn uống và sinh hoạt của trẻ. Sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường sẽ giúp kiểm soát hiệu quả tình trạng thừa cân – béo phì, tạo môi trường sống lành mạnh cho học sinh.

Phòng chống thừa cân – béo phì trong học đường là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và đồng bộ. Khi dinh dưỡng hợp lý được kết hợp với lối sống năng động và giáo dục đúng cách, học sinh sẽ có nền tảng sức khỏe tốt, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai.

Can thiệp dinh dưỡng giúp tăng chiều cao và thể lực cho trẻ

Bữa ăn học đường là chương trình hợp tác trong năm học 2020–2021 giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo và Tập đoàn TH, nhằm nâng cao dinh dưỡng và thể lực cho trẻ em Việt Nam. Trong thời gian triển khai tại nhiều trường Mầm non và Tiểu học, dự án áp dụng thực đơn cân đối kết hợp sữa tươi và các hoạt động thể chất, giúp cải thiện chiều cao, cân nặng, giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng và nâng cao nhận thức về dinh dưỡng, vận động trong nhà trường.

Can thiệp dinh dưỡng giúp tăng chiều cao và thể lực cho trẻ.

Can thiệp dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc tăng trưởng chiều cao và phát triển thể lực cho trẻ, đặc biệt trong giai đoạn học đường. Dựa trên nhu cầu năng lượng và dưỡng chất của từng độ tuổi, chương trình giáo dục dinh dưỡng được triển khai nhằm cung cấp đủ protein, canxi, vitamin D, sắt và các vi chất thiết yếu. Trong đó, sữa tươi và các sản phẩm từ sữa như sữa TH được sử dụng phổ biến, giúp bổ sung canxi và vitamin D, hỗ trợ phát triển xương và răng, đồng thời tăng cường hệ cơ bắp cho trẻ.

Chương trình không chỉ tập trung vào bữa chính mà còn chú trọng bữa phụ hợp lý, kết hợp trái cây, rau xanh, ngũ cốc và thực phẩm giàu đạm. Việc xây dựng thực đơn khoa học, đa dạng và hấp dẫn giúp trẻ duy trì thói quen ăn uống lành mạnh, tăng cảm giác ngon miệng và hấp thụ tốt dưỡng chất. Kết quả từ các trường học cho thấy trẻ được can thiệp dinh dưỡng đầy đủ thường tăng trưởng chiều cao nhanh hơn, thể lực khỏe mạnh, năng lượng dồi dào để tham gia các hoạt động thể chất và học tập.

Đồng thời, can thiệp dinh dưỡng còn góp phần giáo dục trẻ về tầm quan trọng của ăn uống cân đối, hình thành thói quen lâu dài, bền vững cho sự phát triển toàn diện. Việc kết hợp thực phẩm an toàn, giàu dưỡng chất và giáo dục dinh dưỡng trở thành nền tảng quan trọng giúp trẻ đạt chiều cao tối ưu và thể lực tốt, đồng thời phòng ngừa suy dinh dưỡng và các vấn đề sức khỏe liên quan.

Trong các chương trình cải thiện dinh dưỡng học đường, chiều cao được xem là chỉ số quan trọng, phản ánh kết quả tích lũy lâu dài của dưỡng chất và chăm sóc. Báo cáo tổng kết mô hình điểm bữa ăn học đường cho thấy, tại nhóm trẻ mầm non tham gia can thiệp, chiều cao trung bình đã tăng từ 105,6 cm lên 109,23 cm sau khi triển khai chương trình.

Đây không phải là sự thay đổi ngẫu nhiên. Trước khi thực hiện mô hình, tình trạng bữa ăn tại nhiều cơ sở vẫn tồn tại sự mất cân đối giữa các nhóm chất. Một số bữa ăn thiếu vi chất, các món ăn còn đơn điệu, cách kết hợp thực phẩm chưa tối ưu cho sự phát triển chiều cao.

Việc áp dụng 40 thực đơn đạt chuẩn đã tạo ra sự thay đổi căn bản trong khẩu phần hằng ngày. Trẻ được cung cấp bữa ăn cân đối về chất bột đường, chất đạm, chất béo cùng thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất. Quan trọng hơn, thực đơn được duy trì ổn định và liên tục, tạo điều kiện cho cơ thể trẻ hấp thu và tích lũy dưỡng chất một cách hiệu quả.

Mức tăng chiều cao từ 105,6 cm lên 109,23 cm không chỉ đơn thuần là con số thống kê. Đó là biểu hiện của sự thay đổi về chất lượng chăm sóc, từ khâu lựa chọn thực phẩm, chế biến đến cách tổ chức bữa ăn và theo dõi sức khỏe trẻ.

Báo cáo mô hình cũng chỉ ra rằng, sự cải thiện này diễn ra rõ nét hơn ở nhóm can thiệp so với nhóm đối chứng. Điều này càng khẳng định vai trò trực tiếp của mô hình trong việc cải thiện thể trạng của trẻ.

Lan Tường