Điều hành linh hoạt để giữ ổn định thị trường xăng dầu trước biến động toàn cầu

Nhiều quốc gia tăng can thiệp để giảm tác động từ khủng hoảng năng lượng

Mới đây nhất, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ngày 22/3 cảnh báo gián đoạn tại eo biển Hormuz đang tạo ra “nút thắt năng lượng lớn nhất từ trước tới nay”, khi tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí toàn cầu gần như tê liệt kể từ cuối tháng 2. Theo IEA, khoảng 11 triệu thùng dầu/ngày và 140 tỷ m³ khí đốt bị gián đoạn, đẩy giá dầu thô vượt ngưỡng 100 USD/thùng và kéo theo mặt bằng giá năng lượng tăng mạnh.

IEA nhận định tác động của cuộc khủng hoảng không chỉ dừng ở giá nhiên liệu mà đã lan sang lạm phát, chi phí nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế. Quy mô và mức độ ảnh hưởng được đánh giá vượt các cú sốc dầu mỏ thập niên 1970 – giai đoạn từng làm đảo lộn kinh tế toàn cầu, cũng như khủng hoảng năng lượng trong xung đột Nga – Ukraine.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng chưa phục hồi hoàn toàn và lạm phát còn ở mức cao, cú sốc lần này được xem là một trong những biến động năng lượng nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ, với tác động lan rộng tới sản xuất, thương mại và đời sống.

Để ứng phó, IEA đã phối hợp giải phóng khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược, mức can thiệp lớn nhất từ trước tới nay đồng thời cho biết sẵn sàng sử dụng thêm nguồn dự trữ nếu cần thiết. Tuy nhiên, cơ quan này nhấn mạnh các biện pháp hiện tại chủ yếu nhằm giảm bớt tác động kinh tế, trong khi giải pháp căn bản vẫn là khôi phục hoạt động bình thường của eo biển Hormuz.

Thực tế cho thấy, gián đoạn nguồn cung đã buộc nhiều nhà máy lọc dầu tại châu Á phải giảm công suất, trong khi tại châu Âu, giá khí đốt tăng hơn 60%, đẩy chi phí sản xuất và sinh hoạt lên cao. Tại Pháp, giá xăng phổ biến khoảng 1,87 euro/lít và dầu diesel khoảng 2,03 euro/lít, tạo áp lực lớn đối với người dân và doanh nghiệp.

Trước sự bất ổn gia tăng về nguồn cung nhiên liệu và khí đốt, nhiều quốc gia đã nhanh chóng triển khai các biện pháp nhằm giảm tác động của giá tăng vọt. Tại Hàn Quốc, Tổng thống Lee Jae Myung yêu cầu áp dụng giá trần nhiên liệu và các biện pháp phòng ngừa để kiểm soát biến động giá và thị trường ngoại hối. Tại Hungary, Chính phủ áp trần giá bán lẻ ở mức 595 forint/lít đối với xăng và 615 forint/lít đối với dầu diesel, đồng thời mở nguồn dự trữ dầu quốc gia để bảo đảm nguồn cung.

Trong khi đó, Slovenia áp dụng biện pháp hạn chế mua nhiên liệu, theo đó mỗi phương tiện cá nhân chỉ được mua tối đa 50 lít/ngày, còn doanh nghiệp và các nhóm ưu tiên tối đa 200 lít. Một số doanh nghiệp như MOL Group thậm chí siết chặt hơn với mức giới hạn 30 lít đối với khách hàng cá nhân.

Trước diễn biến phức tạp, nhiều quốc gia tiếp tục triển khai các biện pháp điều hành nhằm giảm áp lực giá và bảo đảm an ninh năng lượng. Tại châu Âu, các nước kết hợp điều tiết giá với chính sách thuế; Đức và Áo kiểm soát tần suất điều chỉnh giá nhằm hạn chế biến động tâm lý, trong khi Tây Ban Nha triển khai gói hỗ trợ khoảng 5 tỷ euro và giảm thuế VAT năng lượng từ 21% xuống 10%.

Ứng phó với gia xăng leo thang, các quốc gia tại Châu Âu kết hợp điều tiết giá với chính sách thuế

Tại châu Á, khu vực chịu tác động trực tiếp khi phần lớn nguồn cung dầu và LNG qua Hormuz được vận chuyển tới đây, nhiều quốc gia tập trung vào tiết giảm tiêu thụ và bảo đảm nguồn cung. Sri Lanka áp dụng hạn mức nhiên liệu; Philippines triển khai tuần làm việc 4 ngày trong khu vực công; Thái Lan xem xét áp trần giá và hạn chế phương tiện. Hàn Quốc và Nhật Bản đồng thời tăng cường kiểm soát giá và đẩy mạnh dự trữ.

Việt Nam điều hành linh hoạt, bảo đảm an ninh năng lượng

Tại Việt Nam, trước các biến động của thị trường năng lượng thế giới, Chính phủ đã chỉ đạo các bộ, ngành triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo đảm nguồn cung xăng dầu và ổn định thị trường trong nước.

Một trong những yêu cầu xuyên suốt được đặt ra là không để xảy ra tình trạng thiếu hụt nguồn cung trong bất kỳ hoàn cảnh nào, nhất là đối với các mặt hàng nhiên liệu thiết yếu phục vụ sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng.

Tại Việt Nam, trước biến động về giá xăng dầu toàn câu, công tác điều hành được triển khai sớm, chủ động và đồng bộ.

Công tác điều hành thị trường xăng dầu được thực hiện theo hướng bám sát diễn biến giá thế giới, kết hợp sử dụng linh hoạt các công cụ chính sách nhằm kiểm soát biến động giá trong nước ở mức hợp lý, góp phần kiểm soát lạm phát.

Cùng với đó, cơ quan chức năng cũng tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động của các doanh nghiệp đầu mối và hệ thống phân phối, yêu cầu thực hiện nghiêm trách nhiệm bảo đảm nguồn cung theo kế hoạch đã được phân giao.

Việc chủ động phân giao tổng nguồn xăng dầu tối thiểu hằng năm được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm cân đối cung – cầu và hạn chế nguy cơ đứt gãy nguồn cung cục bộ.

Song song với đó, công tác hoàn thiện thể chế quản lý thị trường xăng dầu tiếp tục được đẩy mạnh theo hướng minh bạch, phù hợp thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước.

Các giải pháp chuyển đổi số trong quản lý kinh doanh xăng dầu cũng đang từng bước được triển khai nhằm tăng tính công khai, minh bạch, hỗ trợ công tác giám sát và nâng cao hiệu quả điều hành.

Ngoài ra, việc phát triển nhiên liệu sinh học, thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch và nâng cao năng lực hệ thống hạ tầng phân phối cũng đang được thúc đẩy nhằm tăng tính chủ động của nền kinh tế trong dài hạn.

Trước những rủi ro tiềm ẩn từ thị trường thế giới, các cơ quan quản lý cũng tăng cường công tác dự báo, xây dựng phương án điều hành theo từng kịch bản nhằm kịp thời ứng phó khi thị trường có biến động lớn.

Công tác quản lý thị trường tiếp tục được siết chặt nhằm kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi đầu cơ, găm hàng, vi phạm quy định kinh doanh xăng dầu, góp phần giữ ổn định thị trường.

Đồng thời, cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương cũng được tăng cường nhằm bảo đảm hệ thống cung ứng vận hành thông suốt, không để xảy ra gián đoạn ảnh hưởng đến sản xuất và đời sống người dân.

Theo các chuyên gia, việc điều hành linh hoạt, chủ động xây dựng các phương án ứng phó đã giúp Việt Nam giảm thiểu đáng kể tác động từ các đợt biến động giá năng lượng toàn cầu trong thời gian qua.

Về dài hạn, việc tiếp tục hoàn thiện thị trường năng lượng theo hướng cạnh tranh, minh bạch, đa dạng hóa nguồn cung và phát triển các nguồn năng lượng mới sẽ là yếu tố quan trọng để nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế.

Lê Minh