Điều gì giúp Iran ở 'kèo trên' so với Mỹ tại Eo biển Hormuz?

Eo biển Hormuz gần như đã bị đóng cửa gần bốn tuần nay, gây ra sự hỗn loạn trên thị trường dầu mỏ toàn cầu, và hiện chưa có dấu hiệu nào cho thấy tình hình sẽ được cải thiện.

Các mối đe dọa và các cuộc tấn công của Iran vào các tàu thuyền ở Vịnh Ba Tư đã làm tăng nguy cơ vận chuyển đến mức gần như toàn bộ giao thông qua tuyến đường thủy hẹp này phải ngừng hoạt động. Đây là tuyến đường vận chuyển chính cho khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên của thế giới, cùng với phân bón phục vụ ngành nông nghiệp.

Bản đồ Eo biển Hormuz. Ảnh: La Terase/Shutterstock.com

Theo các chuyên gia, trong cuộc chiến hiện nay, Iran vẫn chiếm ưu thế về nhiều mặt, một phần là nhờ vào các phương pháp chiến tranh phi truyền thống của nước này, bao gồm máy bay không người lái giá rẻ và thủy lôi, và một phần do vị trí địa lý. Sự kết hợp hai yếu tố này khiến cho Mỹ hoặc các nước khác khó có thể bảo vệ tàu thuyền hoặc đảm bảo an ninh quân sự cho eo biển, theo đài CNN.

Bên cạnh đó, việc duy trì quyền kiểm soát Eo biển Hormuz mang lại nhiều lợi ích cho Iran. Các quan chức Iran cho biết nước này sẽ tiếp tục thu phí đảm bảo an toàn cho một số tàu chở dầu đi qua eo biển. Báo cáo của Lloyd’s List Intelligence vào ngày 23-3 cho biết ít nhất hai tàu đã trả những khoản tiền lớn để qua eo biển.

Lợi thế địa lý

Theo công ty phân tích vận tải biển Vortexa, eo biển Hormuz rộng khoảng 42 km ở điểm hẹp nhất, trong đó hầu hết tàu thuyền đều đi qua hai tuyến đường vận chuyển chính thậm chí còn hẹp hơn.

“Đây được mô tả là điểm nghẽn là có lý do chính đáng. Có rất nhiều điểm nghẽn trên thế giới. Nhưng nhiều người có thể lập luận rằng đây là một điểm nghẽn đặc biệt khó khăn, bởi vì không có lựa chọn thay thế nào khác” - ông Nick Childs, chuyên gia cao cấp về Lực lượng Hải quân và An ninh Hàng hải tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), cho biết.

Một phần thách thức đối với các tàu thuyền và bất kỳ hoạt động hộ tống tàu nào là không gian di chuyển bị hạn chế nghiêm trọng.

“Trên đại dương rộng lớn, luôn có lựa chọn đổi hướng; tại điểm thắt cổ chai hoặc vùng biển hẹp, lựa chọn đó là không thể. Điều đó có nghĩa là Iran không nhất thiết phải chủ động tìm kiếm mục tiêu. Họ có thể ngồi chờ” - ông Kevin Rowlands, biên tập viên tạp chí tại Viện Nghiên cứu Quân chủng Thống nhất Hoàng gia (RUSI - Anh), nhận định.

Theo ông Rowlands, điều này tạo ra một “vùng tử thần”, trong đó thời gian cảnh báo trước khi tiến hành cuộc tấn công chỉ vỏn vẹn vài giây.

Chưa kể, Iran có gần 2.700 km đường bờ biển, từ đó họ có thể phóng tên lửa chống hạm. Các hệ thống tên lửa này có tính cơ động, khiến việc tiêu diệt chúng trở nên khó khăn hơn.

“Ở phía bắc Iran, đó không phải là một vùng đồng bằng bằng phẳng. Có đồi núi, thung lũng, khu vực đô thị hóa và các đảo ngoài khơi. Tất cả những điều này khiến việc phát hiện mối đe dọa đang đến trở nên khó khăn hơn và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho Iran che giấu các hệ thống vũ khí di động”- ông Rowlands nói với CNN.

Các tàu thuyền phải đối mặt những mối đe dọa nào ở Eo biển Hormuz?

Các nhà phân tích cho rằng khả năng gây thiệt hại cho các tàu thương mại của Iran thông qua hàng loạt năng lực tấn công đã giảm kể từ khi cuộc chiến với Mỹ bắt đầu.

“Tuy nhiên, gần như không thể giảm rủi ro xuống bằng không, và chúng ta có thể dự đoán các tàu thuyền sẽ phải đối mặt mức độ đe dọa còn lại trong một thời gian nữa từ một số hoặc tất cả các hệ thống [vũ khí của Iran]” - ông Rowlands cho hay.

Các mối đe dọa và các cuộc tấn công của Iran vào các tàu thuyền ở Eo biển Hormuz đã làm tăng nguy cơ di chuyển đến mức gần như toàn bộ giao thông qua tuyến đường thủy hẹp này phải ngừng hoạt động. Ảnh: CNN

Theo ông Rowlands, các mối đe dọa phức tạp đồng nghĩa với việc bất kỳ chiến dịch hộ tống tàu thuyền nào cũng có thể cần phải vượt xa một đoàn tàu chiến truyền thống di chuyển phía trước và phía sau các tàu chở dầu.

“Nhiều khả năng một nhiệm vụ hải quân sẽ sử dụng phương pháp phòng thủ nhiều lớp, với sự giám sát từ vệ tinh, máy bay tuần tra và máy bay không người lái. Các tàu có thể đi theo một tuyến đường cụ thể đã được rà phá thủy lôi” - theo ông Rowlands.

Trong khi đó, chuyên gia Childs cho biết Mỹ đã làm suy yếu đáng kể khả năng hải quân thông thường của Iran, nhưng mối đe dọa lớn nhất vẫn đến từ kho vũ khí phi truyền thống của Iran như máy bay không người lái, tàu chiến nhỏ tấn công nhanh và thậm chí cả tàu không người lái chứa đầy chất nổ.

Cục diện hiện tại

Iran đã tấn công ít nhất 19 tàu thuyền gần Eo biển Hormuz, ở Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman.

Các nhà phân tích lưu ý rằng Iran thậm chí không cần phải phá hủy tàu thuyền để đạt được mục tiêu làm gián đoạn thương mại năng lượng toàn cầu. Chừng nào mối đe dọa vẫn còn đủ cao, các công ty vận tải biển khó có thể mạo hiểm nối lại hoạt động vận chuyển.

Tuy nhiên, một số tàu có liên hệ với Iran, Trung Quốc, Ấn Độ và Pakistan đã vượt qua được Eo biển Hormuz. Iran cũng tuyên bố các tàu “không thù địch” có thể đi qua nếu phối hợp với cơ quan chức năng nước này.

Ngay cả khi tất cả hoạt động vận chuyển tàu chở dầu cuối cùng được nối lại, cũng sẽ mất thời gian để giải quyết tình trạng tắc nghẽn. Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế, gần 2.000 tàu đang bị mắc kẹt bên trong Vịnh Ba Tư.

Trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng ngày càng trầm trọng, Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt lệnh phong tỏa, vừa lên kế hoạch triển khai thêm hàng nghìn binh sĩ đến Trung Đông và xem xét khả năng Hải quân Mỹ hộ tống các tàu chở dầu qua Eo biển Hormuz.

Hai quan chức Mỹ đã nói với CNN hồi đầu tuần này rằng Lữ đoàn Viễn chinh Thủy quân lục chiến số 11 và Nhóm sẵn sàng đổ bộ Boxer đang trên đường Trung Đông. Trước đó, các quan chức Mỹ cũng nói với CNN rằng Lữ đoàn Viễn chinh Thủy quân lục chiến (MEU) của tàu tấn công USS Tripoli đang được điều đến khu vực, nhưng không tiết lộ chính xác nơi triển khai hoặc các hoạt động mà nó sẽ được sử dụng.

Các nhà phân tích quân sự cho rằng dù chưa có kế hoạch triển khai lực lượng trên bộ, việc Mỹ đưa các khí tài hải quân đến khu vực có thể được coi là chiến thuật nhằm gây sức đe dọa để thay đổi tính toán của Iran.

Ông Trump cũng đe dọa sẽ tấn công thêm các địa điểm liên quan hoạt động buôn bán dầu mỏ của Iran nếu nước này tiếp tục phong tỏa Eo biển Hormuz.

THẾ VINH