Eo biển Hormuz: LHQ lập nhóm công tác đặc trách; G7 kêu gọi khôi phục tự do hàng hải; IAEA thúc giục các bên kiềm chế

Cụ thể, ngày 27/3, Người phát ngôn của Tổng Thư ký Liên hợp quốc (LHQ) Antonio Guterres thông báo, Tổng Thư ký LHQ đã thành lập một nhóm đặc trách để xây dựng và đề xuất các cơ chế kỹ thuật được thiết kế đặc biệt nhằm đáp ứng các nhu cầu nhân đạo phát sinh liên quan tới vấn đề eo biển Hormuz.

Phát biểu họp báo, Người phát ngôn Stephane Dujarric nêu rõ: "Việc gián đoạn thương mại hàng hải qua eo biển Hormuz có nguy cơ tạo ra các hiệu ứng dây chuyền ảnh hưởng đến nhu cầu nhân đạo và sản xuất nông nghiệp trong những tháng tới".

Ông Dujarric nhấn mạnh, việc xây dựng cũng như vận hành cơ chế cho vấn đề Eo biển Hormuz sẽ được thực hiện dưới sự tham vấn chặt chẽ với các quốc gia thành viên LHQ có liên quan, đồng thời dựa trên cơ sở tôn trọng đầy đủ chủ quyền quốc gia và các khuôn khổ pháp lý quốc tế.

Người phát ngôn này cũng khẳng định, việc xây dựng thành công cơ chế trên sẽ tạo ra sự tin tưởng về cách tiếp cận ngoại giao đối với xung đột Trung Đông hiện nay, qua đó mở đường cho một giải pháp chính trị rộng lớn hơn về vấn đề này.

Liên quan đến việc vận chuyển phân bón qua eo biển Hormuz, Người phát ngôn Dujarric cũng cho biết Tổng Thư ký LHQ đã thành lập một lực lượng đặc nhiệm liên cơ quan nhằm bảo đảm vấn đề này.

Ông Dujarric nhấn mạnh: "Khi xung đột ở Trung Đông tiếp tục diễn ra và có nguy cơ leo thang, những gián đoạn trong hoạt động thương mại hàng hải qua eo biển Hormuz có thể tạo ra những tác động lan rộng, ảnh hưởng đến nhu cầu nhân đạo và sản xuất nông nghiệp trong những tháng tới. Hành động ngay lập tức là điều cần thiết để giảm thiểu những hậu quả này".

Lực lượng đặc nhiệm sẽ có nhiệm vụ "xây dựng và đề xuất các cơ chế kỹ thuật" nhằm "tạo thuận lợi cho thương mại phân bón, bao gồm cả việc vận chuyển các nguyên liệu thô liên quan" qua eo biển. Nhóm này bao gồm đại diện từ nhiều cơ quan quốc tế và sẽ làm việc "trong sự tham vấn chặt chẽ" với các quốc gia thành viên LHQ có liên quan.

Ông Dujarric cho biết Tổng Thư ký Guterres đã có các cuộc điện đàm trong những ngày gần đây với đại diện của Iran, Mỹ, Pakistan, Ai Cập và Bahrain. Ông cũng dẫn kinh nghiệm từ thỏa thuận cho phép ngũ cốc Ukraine quá cảnh qua Biển Đen trong hơn một năm sau khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự tại Ukraine, như một hình mẫu tham chiếu cho cơ chế mới.

Việc thành lập lực lượng đặc nhiệm diễn ra đúng vào thời điểm mùa vụ gieo trồng - vốn đòi hỏi lượng lớn phân bón - sắp bắt đầu tại nhiều vùng nông nghiệp trọng điểm trên thế giới.

Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp LHQ (FAO), có tới 30% lượng phân bón thương mại quốc tế được vận chuyển qua Eo biển Hormuz.

Nhà kinh tế trưởng của FAO, ông Maximo Torero, nhận định rằng, nếu chiến tranh kéo dài thêm một đến hai tuần, thị trường vẫn có thể "hấp thụ" được cú sốc này. Tuy nhiên, nếu xung đột kéo dài hơn một tháng, "bức tranh sẽ thay đổi". Ông cảnh báo rằng, kịch bản phong tỏa kéo dài ba tháng sẽ tác động đến toàn bộ nông dân trên thế giới, kéo theo sự sụt giảm sản lượng lúa mì, gạo và ngô.

Trong khi đó, các Bộ trưởng Ngoại giao Nhóm các nền công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7) ra tuyên bố chung kêu gọi Iran khôi phục quyền tự do hàng hải tại eo biển Hormuz.

Tuyên bố chung của G7 - được đưa ra nhân danh tất cả các thành viên, bao gồm cả Mỹ - kêu gọi "chấm dứt ngay lập tức các cuộc tấn công nhằm vào dân thường và cơ sở hạ tầng dân sự", đồng thời nhấn mạnh "sự cần thiết tuyệt đối của việc khôi phục vĩnh viễn quyền tự do hàng hải an toàn và miễn phí tại eo biển Hormuz".

Phát biểu sau chuyến thăm Jakarta, Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim cho biết, ông đã có cuộc hội đàm kéo dài khoảng 3 giờ với Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto tại Phủ Tổng thống Indonesia.

Tại cuộc hội đàm, hai bên tập trung thảo luận về những diễn biến địa chính trị gần đây, đặc biệt là căng thẳng tại Trung Đông, đồng thời tái khẳng định sự cần thiết phải tăng cường phối hợp khu vực nhằm duy trì hòa bình, ổn định và củng cố khả năng chống chịu của nền kinh tế trước những biến động toàn cầu.

Hai nhà lãnh đạo cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo đảm các tuyến thương mại chiến lược và chuỗi cung ứng toàn cầu không bị gián đoạn, trong đó có eo biển Hormuz.

Về phần mình, Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) Rafael Grossi ngày 27/3 đã một lần nữa kêu gọi các bên tham gia xung đột Trung Đông kiềm chế hành động quân sự, đặc biệt sau cuộc tấn công vào một nhà máy xử lý urani ở miền Trung Iran trước đó cùng ngày.

Ông Grossi cho biết đã được phía Iran thông báo về vụ tấn công nhằm vào nhà máy xử lý urani của nước này ở tỉnh Yazd.

Quan chức này nêu rõ, hiện chưa có báo cáo về việc gia tăng mức độ phóng xạ tại khu vực xung quanh cơ sở hạt nhân này, đồng thời kêu gọi các bên kiềm chế để tránh mọi nguy cơ xảy ra sự cố hạt nhân.

Nhà máy trên, được khánh thành vào tháng 5/2023, chuyên sản xuất bánh vàng - một loại bột urani tinh chế và được sử dụng như bước trung gian trong quá trình chế biến quặng urani.

(tổng hợp)

Trung Hiếu