Điểm mặt những 'sa mạc lòng đường' tại Hà Nội

Mặc dù đã bước qua tiết Lập thu, thế nhưng miền Bắc nói chung và Hà Nội nói riêng những ngày vừa qua vẫn phải đón đợt nắng nóng trên diện rộng, có nơi nắng nóng gay gắt. Trời oi bức, ngột ngạt từ sáng sớm đến chiều muộn khiến nhịp sống đô thị như bị chậm lại.

Cái nóng của thời tiết dường như còn trở nên "khốc liệt" hơn gấp nhiều lần khi hạ nhiệt độ thực tế chạm xuống những dải bê tông trọc lóc bóng cây và hàng dài công trường thi công dở dang. Các trục đường như Nguyễn Trãi, Trường Chinh, Nguyễn Xiển hay Vành đai 2.5 được nhiều người ví như những "sa mạc lòng đường".

Mật độ giao thông lớn cùng với việc vắng bóng cây xanh khiến nhiều người không khỏi ám ảnh khi đi qua khu vực đường Đường Chinh.

Nằm trên dải Vành đai 3, đường Nguyễn Xiển từ lâu đã là nỗi ám ảnh giao thông. Nhưng vào những ngày đợt nắng nóng kỷ lục này, độ khắc nghiệt còn tăng lên gấp bội.

Mặt đường rộng nhưng toàn bộ không gian phía trên bị khối bê tông khổng lồ của tuyến đường cao tốc trên cao che khuất, ngăn cản sự luân chuyển của gió tự nhiên. Ở bên dưới, hàng rào tôn phục vụ xén vỉa hè, thi công hạ tầng mọc lên nhấp nhô, thu hẹp lòng đường và nhả ra từng quầng bụi đất khô khốc mỗi khi có xe tải lớn chạy qua.

Đường Nguyễn Xiển vào lúc 12h trưa. Khối bê tông cạn của đường trên cao kết hợp với mặt nhựa đường hấp thụ bức xạ nhiệt khiến toàn tuyến đường hầm hập như một lốc máy.

Sau khi hoàn thành mở rộng và đưa vào vận hành tuyến đường trên cao Ngã Tư Sở – Ngã Tư Vọng, đường Trường Chinh khoác lên mình diện mạo vô cùng hiện đại, rộng thênh thang. Thế nhưng, đổi lại diện mạo ấy là sự biến mất gần như hoàn toàn của những hàng cây cổ thụ năm xưa.

Trục đường Trường Chinh vào 2 giờ chiều.

Hiện tại, dải phân cách giữa trục Trường Chinh chủ yếu được phủ bằng cây bụi tầng thấp. Hệ thống cây xanh mới trồng hai bên vỉa hè vẫn còn quá nhỏ, thân khẳng khiu, cành lá thưa thớt, hoàn toàn "bất lực" trong việc tạo ra một khoảng râm mát cho dải bê tông rộng hàng chục mét.

Ghi nhận vào khung giờ 11h – 14h, 15h -17h toàn bộ mặt đường Trường Chinh hắt lên thứ ánh sáng chói lóa. Ánh nắng chiếu thẳng xuống mặt nhựa đường mới, tạo ra hiện tượng khúc xạ nhiệt làm không gian xung quanh mờ ảo như đang bốc hơi. Người tham gia giao thông đi qua đây không khác gì đang đi qua một dải cát bỏng giữa sa mạc.

Vào giờ tan tầm, người dân dừng đèn đỏ phải chịu cái nắng thiêu đốt vì không hề có bóng râm.

Tuyến Vành đai 2.5 (đoạn qua đường Kim Đồng) cũng cùng chung "số phận" khi vắng bóng cây do tác động của việc thi công dự án hầm chui.

Để nhường mặt bằng cho hạ tầng giao thông, hơn 140 cây xanh dọc tuyến đường này đã bị di dời hoặc chặt hạ. Mất đi lớp "giáp xanh" bảo vệ, đoạn đường rơi vào tình trạng trọc lóc hoàn toàn.

Theo ghi nhận, dọc tuyến đường hiện tại đã được trồng mới một hàng cây, tuy nhiên để những hàng cây này lớn, đủ sức tỏa bóng thì sẽ cần một khoảng thời gian dài nữa.

Ghi nhận vào khoảng 13h khu vực đường Kim Đồng.

Cùng với đó, việc mở rộng và thi công đồng loạt tại nhiều tuyến đường huyết mạch như Tam Trinh, Lĩnh Nam hay trục Vành đai 1 cũng biến mặt đường thành những "mặt trận" ngập trong bụi bẩn.

Dưới sức nóng gay gắt, đất cát công trường bị sấy khô, liên tục bị xới tung bởi dòng xe tải nặng và phương tiện giao thông qua lại. Những cơn "bão bụi" xám xịt cuộn lên không chỉ làm mờ tịt tầm nhìn của người đi đường mà còn phủ một lớp phấn xám u ám lên toàn bộ dải cảnh quan vốn đã kiệt quệ bóng cây.

Khu vực đường Lĩnh Nam vào 3h chiều.

Giữa những "sa mạc lòng đường", bất kỳ một khoảng tối nhỏ ngoi ra từ cột điện, biển quảng cáo cao tầng hay bóng râm hẹp hòi dưới gầm cầu đi bộ cũng đều trở thành nơi trú của người đi đường.

Đã từng có một Hà Nội dịu mát dưới những "mái che" tự nhiên của xà cừ, sấu, bằng lăng hay sao đen. Tác dụng của những mảng xanh này không chỉ dừng lại ở cảm nhận: Nghiên cứu công bố năm 2025 về cường độ làm mát của không gian xanh đô thị tại Vùng Thủ đô chỉ ra rằng, cây xanh giúp hạ nhiệt độ bề mặt đất trung bình 2,14°C, thậm chí mát hơn từ 2–3°C so với các khu vực bị bê tông hóa. Tác động giải nhiệt từ công viên, hồ nước còn có khả năng lan tỏa ra môi trường xung quanh đến hàng trăm mét.

Đô thị hóa, xén vỉa hè, mở rộng đường là xu thế tất yếu của một thủ đô đang phát triển. Thế nhưng, những "sa mạc lòng đường" xuất hiện ngày càng nhiều giữa những ngày nắng nóng đổ lửa đang là lời cảnh báo rõ ràng nhất về sự mất cân bằng giữa hạ tầng bê tông và không gian xanh đô thị tại Hà Nội.

Giữa làn sóng mở rộng mạng lưới giao thông mạnh mẽ của Hà Nội, câu chuyện quy hoạch mảng xanh không thể tiếp tục là "phần phụ" đi sau hạ tầng. Một tuyến đường hiện đại đúng nghĩa không thể chỉ đo đếm bằng chiều rộng mặt đường hay lưu lượng xe qua lại, mà phải được tính bằng sự thoải mái của người đi bộ, sự dễ chịu của người đi xe máy và khả năng "đề kháng" của đô thị trước những đợt nắng nóng ngày càng cực đoan.

Video: Việc mở rộng và thi công tại nhiều tuyến đường biến mặt đường thành những "mặt trận" ngập trong bụi bẩn.

Minh Phương