Di tích quốc gia đặc biệt Chiến thắng Chương Thiện – "Địa chỉ đỏ" của thành phố Cần Thơ

Toàn cảnh Di tích quốc gia đặc biệt Chiến thắng Chương Thiện tại phường Vị Tân, nơi không gian xanh hôm nay lưu giữ ký ức về một chiến trường ác liệt của miền Tây năm 1973. Ảnh: Tường Quang

Chương Thiện – địa bàn chiến lược giữa miền Tây

Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, Chương Thiện là tên một tỉnh do chính quyền Sài Gòn thành lập năm 1960, gồm khu vực Vị Thanh, Long Mỹ và một phần các địa bàn lân cận. Với vị trí nằm giữa nhiều tuyến giao thông thủy, bộ quan trọng, Chương Thiện được xem là tuyến phòng thủ từ xa, bảo vệ đầu não Vùng IV chiến thuật đặt tại Cần Thơ; đồng thời là khu vực ngăn chặn lực lượng cách mạng từ căn cứ U Minh tiến về các đô thị miền Tây.

Ở chiều ngược lại, đối với cách mạng, Chương Thiện là vành đai quan trọng bảo vệ căn cứ U Minh, là bàn đạp hướng về Cần Thơ, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Rạch Giá và cũng là vùng hậu phương cung cấp sức người, sức của cho chiến trường.

Chính vị trí chiến lược ấy khiến Chương Thiện trở thành nơi diễn ra những cuộc giằng co quyết liệt. Sau khi Hiệp định Paris được ký kết đầu năm 1973, chiến sự tại đây không lắng xuống mà tiếp tục diễn biến căng thẳng. Chính quyền Sài Gòn đẩy mạnh kế hoạch “bình định, lấn chiếm”, tập trung lực lượng nhằm thu hẹp vùng giải phóng, phá thế đứng chân của cách mạng.

Trước tình hình đó, quân và dân Khu 9 kiên quyết bám trụ, vừa giữ địa bàn, vừa tổ chức đánh trả các cuộc hành quân quy mô lớn của đối phương.

Tượng đài Chiến thắng Chương Thiện là điểm nhấn trang nghiêm, gợi nhớ chiến công của quân và dân Khu 9 trong cuộc đấu tranh bảo vệ vùng giải phóng. Ảnh: Tường Quang

Chiến công của 75 lượt tiểu đoàn

Từ tháng 1 đến tháng 11/1973, trên chiến trường Chương Thiện liên tiếp diễn ra nhiều trận đánh quyết liệt. Bộ đội chủ lực Quân khu 9 phối hợp với lực lượng vũ trang và nhân dân Cần Thơ, Sóc Trăng, Rạch Giá kiên trì giữ thế trận, đánh vào các mũi tiến công, từng bước làm thất bại kế hoạch lấn chiếm.

Đến cuối năm 1973, quân và dân Khu 9 đã đánh bại 75 lượt tiểu đoàn địch, giữ vững nhiều khu vực quan trọng tại Chương Thiện – Long Mỹ – Vị Thanh.

Tên gọi “Chiến thắng 75 lượt tiểu đoàn địch” vì thế gắn liền với vùng đất Chương Thiện. Ý nghĩa của chiến công không chỉ nằm ở quy mô lực lượng tham chiến mà còn ở khả năng giữ vững địa bàn trong một thời điểm đặc biệt của cuộc kháng chiến. Khi đối phương tìm cách thay đổi tương quan trên chiến trường sau Hiệp định Paris, sự bền bỉ của quân và dân Khu 9 đã góp phần làm thất bại kế hoạch bình định, lấn chiếm tại một địa bàn chiến lược của miền Tây Nam Bộ.

Thực tiễn đấu tranh tại Chương Thiện cũng góp phần củng cố quyết tâm tiếp tục con đường đấu tranh cách mạng, hướng tới thắng lợi hoàn toàn vào mùa Xuân năm 1975.

Chiến công ấy đồng thời cho thấy sức mạnh của thế trận chiến tranh nhân dân. Bộ đội chủ lực, lực lượng địa phương và dân quân du kích dựa vào nhau, dựa vào địa hình sông rạch và sự che chở của nhân dân để tạo thành thế trận liên hoàn. Những địa danh như Cái Nai, Quang Phong, Rọc Dứa… từ những vùng quê bình dị đã trở thành chứng tích của một giai đoạn chiến đấu gian khổ trên chiến trường Chương Thiện.

Hệ thống hiện vật, hình ảnh, bản đồ và tư liệu trong nhà trưng bày giúp tái hiện sinh động cuộc chiến đấu gian khổ trên chiến trường Chương Thiện. Ảnh: Tường Quang

Hai không gian cùng lưu giữ một chiến thắng

Di tích lịch sử Chiến thắng Chương Thiện hiện được phân bố tại hai địa điểm thuộc thành phố Cần Thơ: phường Vị Tân và xã Vĩnh Viễn. Mỗi nơi mang một sắc thái riêng nhưng cùng hướng tới việc lưu giữ, giới thiệu chiến công của quân và dân Khu 9.

Tại phường Vị Tân, khu di tích có hệ thống nhà trưng bày, tượng đài, sân lễ và khu trưng bày ngoài trời trong không gian rộng, thoáng, nhiều cây xanh. Bên trong nhà trưng bày là hàng trăm hiện vật, hình ảnh, bản đồ và tư liệu về chiến trường Chương Thiện.

Từ những khẩu súng, quân trang, vật dụng sinh hoạt đến sa bàn trận đánh, mỗi hiện vật góp thêm một mảnh ghép giúp người xem hình dung về đời sống cũng như điều kiện chiến đấu của quân và dân miền Tây trong những năm tháng chiến tranh.

Khu vực ngoài trời còn trưng bày nhiều phương tiện, khí tài quân sự như xe tăng, máy bay trực thăng, pháo…, tạo ấn tượng về quy mô và mức độ khốc liệt của chiến trường năm xưa.

Ở xã Vĩnh Viễn, địa điểm lưu niệm mang dáng vẻ gần gũi hơn với vùng quê nơi chiến công từng diễn ra. Nhà trưng bày, nhà hội, sân và hệ thống tư liệu lịch sử tạo thành một không gian tưởng niệm trang nghiêm.

Nếu khu di tích tại Vị Tân giúp người xem tiếp cận lịch sử qua hệ thống trưng bày tương đối phong phú, thì Vĩnh Viễn lại gợi cảm giác như được trở về gần hơn với chính vùng đất từng chứng kiến những trận đánh cách đây hơn nửa thế kỷ.

Những phương tiện, khí tài quân sự như xe tăng, máy bay và pháo được lưu giữ ngoài trời, góp phần tái hiện quy mô, sự khốc liệt của chiến trường năm xưa. Ảnh: Tường Quang

Từ chiến trường thành “địa chỉ đỏ”

Giá trị của Chiến thắng Chương Thiện được ghi nhận qua nhiều giai đoạn. Địa điểm lưu niệm tại Vĩnh Viễn được xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia năm 1994. Đến năm 2011, di tích gồm hai địa điểm tại Vị Thanh và Vĩnh Viễn được xếp hạng di tích quốc gia.

Ngày 9/12/2013, tại Quyết định số 2383/QĐ-TTg, Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích lịch sử Chiến thắng Chương Thiện là Di tích quốc gia đặc biệt.

Hơn nửa thế kỷ sau chiến công năm 1973, nơi đây trở thành điểm đến thường xuyên của các hoạt động về nguồn, dâng hương, sinh hoạt truyền thống và giáo dục lịch sử. Học sinh, đoàn viên, lực lượng vũ trang và du khách khi đến đây không chỉ được nhìn thấy những hiện vật của chiến tranh mà còn có cơ hội tiếp cận lịch sử ngay trên vùng đất nơi các sự kiện từng diễn ra.

Những chuyến về nguồn vì vậy giúp quá khứ không chỉ tồn tại trên trang sách mà còn được kể lại bằng địa hình, hình ảnh, sa bàn và những kỷ vật được lưu giữ. Trong năm 2026, di tích tiếp tục được các cơ quan, đơn vị lựa chọn làm địa điểm tổ chức các hoạt động về nguồn và sinh hoạt chuyên đề.

Sa bàn tái hiện diễn biến các trận đánh tại Chương Thiện, giúp người xem hình dung thế trận chiến đấu trên vùng sông nước Tây Nam Bộ. Ảnh: Tường Quang

Một điểm đến giàu chiều sâu của Cần Thơ mới

Sau sáp nhập, không gian du lịch Cần Thơ được mở rộng từ vùng đô thị bên sông Hậu đến những miền sinh thái, văn hóa và lịch sử vốn thuộc Hậu Giang, Sóc Trăng trước đây. Trong bức tranh ấy, Di tích quốc gia đặc biệt Chiến thắng Chương Thiện có một vị trí riêng – không phải điểm đến hấp dẫn bởi sự náo nhiệt, mà bởi chiều sâu lịch sử và những giá trị cảm xúc mà không gian di tích mang lại.

Đứng giữa khuôn viên xanh mát hôm nay, nhìn những khí tài đã im tiếng hay những kỷ vật nằm lặng trong tủ kính, khó có thể hình dung nơi đây từng là một trong những chiến trường nóng bỏng của miền Tây.

Chính sự tương phản giữa quá khứ khốc liệt và hiện tại thanh bình làm nên sức nặng của di tích. Mỗi hiện vật, mỗi bức ảnh hay tên một trận đánh không chỉ nhắc nhớ về chiến tranh, mà còn giúp thế hệ hôm nay hiểu hơn giá trị của cuộc sống hòa bình.

Chiến thắng Chương Thiện đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng dấu ấn của một thời giữ đất vẫn hiện diện trên vùng Vị Tân, Vĩnh Viễn hôm nay. Giữ gìn và phát huy giá trị di tích không chỉ là bảo tồn một chiến công của lịch sử, mà còn là gìn giữ một phần ký ức của đất và người Tây Nam Bộ, để những câu chuyện về lòng quả cảm, sự hy sinh và khát vọng độc lập tiếp tục được trao truyền cho các thế hệ mai sau.

Tường Quang