Đề xuất liên thông dữ liệu, tăng quyền khai thác cho Hà Nội theo Luật Thủ đô

Không định danh tràn lan, bảo đảm quyền riêng tư

Thảo luận về dự án Luật Định danh và xác thực điện tử, đại biểu Quốc hội Nguyễn Hoàng Trường đề nghị làm rõ phạm vi đối tượng định danh, bảo đảm liên thông dữ liệu giữa hệ thống định danh quốc gia và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành.

Góp ý về Điều 7 dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Hoàng Trường đồng tình với việc mở rộng phạm vi định danh sang hạ tầng số, tài sản số, địa điểm và không gian, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, phát triển đô thị thông minh và truy xuất nguồn gốc.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Hoàng Trường phát biểu thảo luận tại tổ. Ảnh: Văn Tuyến

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng dự thảo cần phân định rõ đối tượng định danh bắt buộc và đối tượng định danh tự nguyện. Việc liệt kê quá rộng các nhóm “sự kiện, giao dịch, hành vi” và “đối tượng phi vật chất khác” có thể dẫn đến nguy cơ định danh tràn lan, gây áp lực cho hạ tầng cơ sở dữ liệu quốc gia và ảnh hưởng đến quyền riêng tư của công dân.

Từ thực tế quản lý ở cấp phường, xã, các giao dịch dân sự nhỏ lẻ và hoạt động trao đổi, tương tác xã hội diễn ra với tần suất lớn. Nếu mọi hành vi, giao dịch đều thuộc diện định danh điện tử mà không có giới hạn rõ ràng, việc thu thập dữ liệu có thể vượt quá nhu cầu quản lý cần thiết.

Vì vậy, đại biểu đề xuất bổ sung khoản 3 Điều 7 theo hướng việc định danh điện tử đối với các đối tượng thuộc nhóm được mở rộng phải dựa trên nguyên tắc tự nguyện, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành quy định bắt buộc nhằm phục vụ quản lý nhà nước, phòng, chống gian lận thương mại hoặc bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Đồng thời, đại biểu kiến nghị sửa điểm d khoản 1 Điều 7, giới hạn đối tượng định danh ở nhóm “sự kiện, giao dịch điện tử có giá trị pháp lý phát sinh theo quy định của pháp luật chuyên ngành”, bỏ từ “hành vi” để tránh thu thập tràn lan dấu vết kỹ thuật số liên quan đến đời tư của người dân.

Gắn kết nối dữ liệu với cơ chế phân quyền theo Luật Thủ đô

Liên hệ thực tiễn Hà Nội, đại biểu Nguyễn Hoàng Trường nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính thống nhất, thông suốt giữa hệ thống định danh và xác thực điện tử quốc gia với các nền tảng quản trị số của thành phố.

Theo đại biểu, các quy định của dự thảo Luật có mối liên hệ trực tiếp với Điều 4 về nguyên tắc phân quyền và thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được phân quyền, cũng như Điều 18 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Luật Thủ đô số 02/2026/QH16.

Đại biểu chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Nguyễn Ngọc Việt điều hành nội dung thảo luận chiều 26-10. Ảnh: Văn Tuyến

Luật Thủ đô đặt ra yêu cầu vận hành nền hành chính thống nhất, thông suốt, hiệu quả, đồng thời tạo cơ sở để Hà Nội phát triển phương thức quản trị dựa trên dữ liệu số và ứng dụng công nghệ. Tuy nhiên, theo đại biểu Nguyễn Hoàng Trường, hiệu quả thực hiện các cơ chế này phụ thuộc đáng kể vào khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa hệ thống của thành phố với các cơ sở dữ liệu do bộ, ngành Trung ương quản lý.

Thực tế triển khai các nền tảng số tại Hà Nội, từ Công dân Thủ đô số (iHaNoi) đến các hệ thống dữ liệu đất đai, hộ tịch, an toàn thực phẩm và quản trị trường học, đặt ra yêu cầu ngày càng cao về khả năng khai thác dữ liệu liên thông. Nếu các hệ thống chưa kết nối đồng bộ, cán bộ cấp xã, phường vẫn phải tra cứu, đối chiếu trên nhiều phần mềm riêng lẻ khi giải quyết thủ tục liên quan đến đất đai, cư trú, chứng thực hoặc an sinh xã hội.

Theo đại biểu, tình trạng này không chỉ làm tăng khối lượng công việc tại cơ sở mà còn hạn chế hiệu quả thực thi các thẩm quyền được phân cấp, phân quyền cho chính quyền thành phố.

Để khắc phục, đại biểu đề xuất bổ sung vào điểm d khoản 2 Điều 32 quy định bắt buộc Hệ thống định danh và xác thực điện tử quốc gia thiết lập giao diện lập trình ứng dụng mở (Open API), kết nối hai chiều theo thời gian thực với hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính của Hà Nội và các đô thị trực thuộc Trung ương. Qua đó, cán bộ, công chức cơ sở có thể xác thực kịp thời danh tính của chủ thể và đối tượng, hạn chế yêu cầu người dân xuất trình lại giấy tờ.

Bên cạnh đó, đại biểu kiến nghị bổ sung tại khoản 4 Điều 34 cơ chế để HĐND, UBND thành phố Hà Nội phân quyền cho các cơ quan chuyên môn và UBND cấp xã, phường trực tiếp khai thác, đối soát dữ liệu định danh của công dân, địa điểm, công trình và cơ sở kinh doanh trên địa bàn, phục vụ các nhiệm vụ quản trị đô thị thông minh, quản lý trật tự xây dựng, an toàn thực phẩm, phòng cháy, chữa cháy và an sinh xã hội theo Luật Thủ đô, không phải thanh toán chi phí khai thác dữ liệu.

Đại biểu Quốc hội Đỗ Đức Hồng Hà phát biểu thảo luận. Ảnh: Văn Tuyến

Vân Hà - Văn Tuyến