Để xăng E10 sớm đi vào cuộc sống, cần chuẩn bị 'từ giá đến niềm tin'

Vừa qua, thông tin một số doanh nghiệp muốn triển khai xăng sinh học E10 vào đầu tháng 4, sớm hơn kế hoạch là một tín hiệu đáng chú ý.

Theo Thông tư 50/2025/TT-BCT, từ ngày 1-6-2026, xăng không chì phải được phối trộn, pha chế thành xăng E10 để sử dụng cho động cơ xăng trên toàn quốc. Văn bản này cũng cho phép các doanh nghiệp chủ động triển khai ngay khi thông tư có hiệu lực, miễn là đáp ứng đầy đủ điều kiện về cơ sở hạ tầng và quy định pháp luật.

Mới nhất, Chính phủ yêu cầu rà soát các điều kiện để sớm triển khai lộ trình chuyển đổi xăng E10 trong tháng 4-2026, với mục tiêu góp phần giảm 10% lượng tiêu thụ xăng khoáng. Diễn biến này cho thấy E10 không còn là câu chuyện của tương lai xa, mà đang trở thành một giải pháp được đặt lên bàn nghị sự rất thực tế trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động mạnh.

Xăng E10 giúp đa dạng hóa nguồn cung

Về nguyên tắc, việc đưa xăng E10 ra thị trường sớm là một hướng đi nên ủng hộ. Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, Việt Nam cần nhiều hơn một phương án để giảm áp lực lên xăng khoáng truyền thống.

Bộ Công Thương nhấn mạnh phát triển và mở rộng sử dụng nhiên liệu sinh học là hướng đi quan trọng nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đa dạng hóa nguồn cung nhiên liệu và thúc đẩy kinh tế xanh.

Vì vậy, xăng E10 có thể được xem như một lớp đệm bổ sung cho an ninh năng lượng. Với xăng sinh học, mỗi lít nhiên liệu bán ra có một phần được thay thế bằng ethanol, qua đó làm giảm nhu cầu sử dụng hoàn toàn xăng khoáng.

Ở góc độ điều hành vĩ mô, điều này giúp thị trường bớt phụ thuộc tuyệt đối vào một nguồn năng lượng duy nhất, nhất là khi giá dầu thế giới biến động hoặc chuỗi cung ứng gặp trục trặc. Nhưng cũng cần nhìn nhận xăng E10 không phải “chiếc đũa thần” cho an ninh năng lượng. Bởi theo quy định hiện hành, xăng sinh học là hỗn hợp của ethanol nhiên liệu và xăng nền, mà xăng nền bao gồm RON92, RON95 và các loại xăng không chì khác.

Nói cách khác, ngay cả khi triển khai xăng E10 sớm, nền tảng của loại xăng này vẫn là xăng khoáng, trong đó RON95 vẫn là một cấu phần quan trọng. Xăng E10 giúp giảm bớt phụ thuộc, chứ chưa thể thay thế ngay sự phụ thuộc đó. Vì thế, giá trị lớn nhất của xăng E10 trong giai đoạn này không nằm ở chỗ tạo ra tự chủ tuyệt đối, mà ở chỗ đa dạng hóa cấu phần nguồn cung.

Trong quản trị năng lượng, đa dạng hóa luôn tốt hơn phụ thuộc đơn tuyến. Do đó, việc có thêm ethanol trong rổ nhiên liệu nghĩa là có thêm một không gian ứng phó khi thị trường dầu khí quốc tế biến động. Đây là lợi ích thực tế nhất của việc triển khai E10 sớm.

Xăng nền tảng của E5, E10 vẫn là xăng khoáng RON95. Ảnh: TÚ UYÊN

Điểm nghẽn vẫn là nguồn ethanol

Với mục tiêu đưa xăng E10 sớm hơn lộ trình nhằm góp phần thật sự vào an ninh năng lượng thì chúng ta cần phải giải quyết được nút thắt nguồn nguyên liệu.

Theo thông tin từ Bộ Công Thương, tổng lượng xăng tiêu thụ năm 2025 khoảng 11,37 triệu m³; nếu triển khai xăng E10 từ ngày 1-6-2026, lượng ethanol cần cho pha chế ước khoảng 1,1 triệu m³.

Trong khi đó, Việt Nam hiện có sáu nhà máy sản xuất cồn, nhưng chỉ khoảng ba nhà máy đang hoạt động và chưa chạy hết công suất. Mặt khác, ngay cả khi tất cả sáu nhà máy vận hành tối đa, sản lượng ethanol trong nước cũng mới đạt khoảng 400.000-500.000 m³, tương đương khoảng 40% nhu cầu. Phần còn lại Việt Nam vẫn phải nhập khẩu.

Điều này cho thấy, nếu chỉ nhìn xăng E10 như một giải pháp giảm phụ thuộc vào xăng khoáng mà không tính đến phụ thuộc vào ethanol nhập khẩu, chúng ta sẽ dễ lạc quan quá mức.

Nói cách khác, E10 chỉ phát huy trọn vẹn ý nghĩa an ninh năng lượng khi Việt Nam từng bước nâng được năng lực sản xuất ethanol trong nước, khôi phục các nhà máy đang dừng hoặc hoạt động cầm chừng, đồng thời hình thành chuỗi nguyên liệu bền vững từ nông nghiệp đến chế biến.

Hiện nay người tiêu dùng vẫn đang chọn xăng RON95. Ảnh: TÚ UYÊN

Để E10 đi vào cuộc sống cần chuẩn bị từ giá đến niềm tin

Việt Nam đã phân phối xăng E5 RON92 trên toàn quốc từ năm 2018 và thí điểm phân phối E10 RON95 từ ngày 1-8-2025.

Bộ Công thương cho biết đến nay chưa ghi nhận phản hồi tiêu cực từ người tiêu dùng về chất lượng xăng cũng như tác động xấu của E5, E10 đến hiệu suất hoạt động và tuổi thọ các chi tiết động cơ xăng. Đây là một dữ liệu rất quan trọng, bởi trở ngại lớn nhất của xăng sinh học nhiều khi không nằm ở kỹ thuật mà nằm ở tâm lý.

Vì vậy, Nhà nước muốn đưa xăng E10 đi vào đời sống, cần ít nhất ba điều kiện đi cùng nhau.

Thứ nhất, là nguồn cung phải chắc. Không thể để xảy ra tình trạng chính sách đi trước, nhưng ethanol đi sau; doanh nghiệp muốn bán, còn thị trường lại lo thiếu hàng hoặc giá biến động.

Việc đưa E10 ra sớm chỉ có ý nghĩa khi cả chuỗi từ nhập khẩu, sản xuất, tồn trữ, phối trộn đến phân phối đều được tính toán kỹ và có kịch bản dự phòng rõ ràng.

Thứ hai, là hạ tầng kỹ thuật phải đồng bộ. Bộ Công Thương đã nêu rất rõ yêu cầu chuẩn bị hệ thống phối trộn, phân phối và cơ chế quản lý, giám sát chất lượng minh bạch, hiệu quả.

Đây là khâu không thể xem nhẹ, vì chỉ cần một vài sự cố về chất lượng hoặc bảo quản, niềm tin thị trường có thể bị ảnh hưởng rất nhanh. Một loại nhiên liệu mới muốn sống được phải đi cùng cảm giác an tâm của người tiêu dùng.

Thứ ba, là giá bán và truyền thông phải đủ thuyết phục. Người dân chỉ chọn E10 khi họ hiểu rõ đây là xăng gì, dùng có an toàn không, có phù hợp với xe đang chạy hay không, và quan trọng không kém là có lợi ích kinh tế nào.

Nếu chênh lệch giá không đủ hấp dẫn, thông tin kỹ thuật không rõ ràng, mỗi nơi giải thích một kiểu, E10 rất khó bứt lên.

Ngược lại, nếu truyền thông thống nhất, khoa học, dễ hiểu và có mức giá hợp lý, xăng E10 hoàn toàn có thể được đón nhận tốt hơn E5 trước đây.

Ở góc độ chính sách, điều cần nhất lúc này là tiếp cận theo hướng “triển khai sớm nhưng không triển khai vội”. Tức là nơi nào đủ điều kiện thì cho đi trước, nhưng phải bám chặt ba tiêu chí đủ nguồn ethanol, đủ hạ tầng kỹ thuật và đủ cơ chế kiểm soát chất lượng.

PGS TS Chuyên gia Kinh tế NGÔ TRÍ LONG (TÚ UYÊN ghi)