Để nước thải công nghiệp thành nguồn lực của kinh tế tuần hoàn: Cần tháo gỡ 'điểm nghẽn' ở hành lang pháp lý

Để nước thải công nghiệp thành nguồn lực của kinh tế tuần hoàn: Cần tháo gỡ 'điểm nghẽn' ở hành lang pháp lý

Nước sau xử lý tại khu công nghiệp có thể trở thành nguồn tài nguyên giá trị cho kinh tế tuần hoàn. (Ảnh tạo bởi AI) (PLVN) - Trong bối cảnh tài nguyên nước ngày càng chịu áp lực từ biến đổi khí hậu, phát triển công nghiệp và nhu cầu khai thác gia tăng, một câu hỏi lớn được đặt ra: Liệu nguồn nước sau xử lý có thể tiếp tục tạo ra giá trị thay vì kết thúc hành trình ở cửa xả? Bên cạnh công nghệ, điều cần thiết hơn hết là một hành lang pháp lý đủ rõ ràng và đồng bộ, tạo nền tảng cho nước tái chế được quản lý, lưu thông và sử dụng an toàn trong nền kinh tế tuần hoàn.

Thứ Bảy 08/08/2026 06:37 (GMT+7)

Từ tài nguyên nước đến kinh tế tuần hoàn

Quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa cùng tác động của biến đổi khí hậu đang làm gia tăng áp lực lên nguồn nước tại Việt Nam. Trong khi nhu cầu sử dụng nước của khu vực sản xuất tiếp tục tăng, việc khai thác và sử dụng hiệu quả tài nguyên nước ngày càng trở thành yêu cầu cấp thiết. Dù hệ thống pháp luật, gồm Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, Luật Tài nguyên nước năm 2023 và Kế hoạch hành động quốc gia về kinh tế tuần hoàn đến năm 2035 đã tạo nền tảng cho hoạt động tái sử dụng nước sau xử lý, quá trình triển khai vẫn gặp nhiều trở ngại do còn thiếu hướng dẫn kỹ thuật, tiêu chuẩn và cơ chế quản lý đồng bộ.

Đáng chú ý là Dự án “Thúc đẩy Kinh tế tuần hoàn cho doanh nghiệp” (ACE-Biz) do Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam đang triển khai với sự hỗ trợ của Chính phủ Hà Lan, phối hợp cùng Viện Khoa học và Kỹ thuật Môi trường (IESE), Trường Đại học Xây dựng Hà Nội và Tổ hợp Khu công nghiệp DEEP C.

Trong khuôn khổ Dự án, UNDP và các đối tác vừa công bố Hướng dẫn kỹ thuật về tái sử dụng nước thải và bùn thải, đồng thời chia sẻ những bài học từ Chương trình thí điểm tái sử dụng nước thải và kết quả nghiên cứu khả thi cho hệ thống tái sử dụng nước thải sau xử lý. Tài liệu được xây dựng nhằm hỗ trợ chủ đầu tư khu công nghiệp và doanh nghiệp lựa chọn giải pháp công nghệ phù hợp với mục tiêu tái sử dụng, quản lý rủi ro, vận hành an toàn và kiểm soát chất lượng nước sau xử lý đáp ứng các yêu cầu bảo vệ môi trường, qua đó tạo cơ sở kỹ thuật cho việc mở rộng các mô hình tuần hoàn nước trong sản xuất.

Ông Hồ Kiên Trung, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết: “Chúng tôi đánh giá cao những kết quả bước đầu của chương trình thí điểm, từ việc ứng dụng các công nghệ xử lý tiên tiến, đánh giá tính khả thi về kỹ thuật và kinh tế đến việc xây dựng Hướng dẫn kỹ thuật nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp tham khảo. Cục Môi trường sẽ tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình triển khai các giải pháp kinh tế tuần hoàn; phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương và các đối tác để nghiên cứu, hoàn thiện các hướng dẫn, tháo gỡ các khó khăn trong quá trình thực hiện, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để hình thành và phát triển nhiều hơn các dự án tuần hoàn, góp phần sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường và hướng tới phát triển bền vững”.

Cần hành lang pháp lý đồng bộ để hiện thực hóa mục tiêu

Trên thực tế, phần lớn nước thải công nghiệp sau xử lý vẫn kết thúc hành trình ở cửa xả, thay vì quay trở lại phục vụ sản xuất. Điều đáng nói là nhiều khu công nghiệp hiện đã làm chủ công nghệ, có khả năng xử lý nước đạt chất lượng cao. Song theo cộng đồng doanh nghiệp, “điểm nghẽn” lớn nhất không còn là năng lực kỹ thuật mà là “khoảng trống” pháp lý.

Mặc dù pháp luật đã bước đầu định hướng thúc đẩy tái sử dụng nước, song vẫn chưa hình thành một hành lang pháp lý đồng bộ để hiện thực hóa mục tiêu này. Chẳng hạn, Luật Tài nguyên nước năm 2023 đã mở đường cho hoạt động tái sử dụng và tuần hoàn nước, nhưng nhiều nội dung quan trọng như hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật theo từng mục đích sử dụng, cơ chế đánh giá rủi ro, quy trình chứng nhận chất lượng, trách nhiệm pháp lý của các chủ thể tham gia hay cơ chế quản lý, giám sát việc lưu thông nước tái sử dụng vẫn đang trong quá trình nghiên cứu, hoàn thiện. ‘Khoảng trống” này khiến không ít doanh nghiệp vẫn lựa chọn phương án an toàn là xử lý nước đạt quy chuẩn rồi xả thải, thay vì đầu tư vào các mô hình tuần hoàn nước.

Mặt khác, trong bối cảnh chuyển đổi số và quản trị môi trường dựa trên dữ liệu ngày càng được đẩy mạnh, cách thức quản lý chất lượng nước cũng đang thay đổi. Nếu trước đây việc kiểm soát chủ yếu dựa vào các đợt lấy mẫu định kỳ, thì nay hệ thống quan trắc tự động, dữ liệu thời gian thực và đánh giá rủi ro liên tục đang trở thành nền tảng của quản trị hiện đại. Không chỉ giúp cơ quan quản lý theo dõi chất lượng nước một cách minh bạch và có khả năng truy xuất, dữ liệu còn tạo dựng niềm tin đối với thị trường nước tái sử dụng.

Đỗ Trang

Từ tài nguyên nước đến kinh tế tuần hoàn

Quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa cùng tác động của biến đổi khí hậu đang làm gia tăng áp lực lên nguồn nước tại Việt Nam. Trong khi nhu cầu sử dụng nước của khu vực sản xuất tiếp tục tăng, việc khai thác và sử dụng hiệu quả tài nguyên nước ngày càng trở thành yêu cầu cấp thiết. Dù hệ thống pháp luật, gồm Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, Luật Tài nguyên nước năm 2023 và Kế hoạch hành động quốc gia về kinh tế tuần hoàn đến năm 2035 đã tạo nền tảng cho hoạt động tái sử dụng nước sau xử lý, quá trình triển khai vẫn gặp nhiều trở ngại do còn thiếu hướng dẫn kỹ thuật, tiêu chuẩn và cơ chế quản lý đồng bộ.

Đáng chú ý là Dự án “Thúc đẩy Kinh tế tuần hoàn cho doanh nghiệp” (ACE-Biz) do Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam đang triển khai với sự hỗ trợ của Chính phủ Hà Lan, phối hợp cùng Viện Khoa học và Kỹ thuật Môi trường (IESE), Trường Đại học Xây dựng Hà Nội và Tổ hợp Khu công nghiệp DEEP C.

Trong khuôn khổ Dự án, UNDP và các đối tác vừa công bố Hướng dẫn kỹ thuật về tái sử dụng nước thải và bùn thải, đồng thời chia sẻ những bài học từ Chương trình thí điểm tái sử dụng nước thải và kết quả nghiên cứu khả thi cho hệ thống tái sử dụng nước thải sau xử lý. Tài liệu được xây dựng nhằm hỗ trợ chủ đầu tư khu công nghiệp và doanh nghiệp lựa chọn giải pháp công nghệ phù hợp với mục tiêu tái sử dụng, quản lý rủi ro, vận hành an toàn và kiểm soát chất lượng nước sau xử lý đáp ứng các yêu cầu bảo vệ môi trường, qua đó tạo cơ sở kỹ thuật cho việc mở rộng các mô hình tuần hoàn nước trong sản xuất.

Ông Hồ Kiên Trung, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết: “Chúng tôi đánh giá cao những kết quả bước đầu của chương trình thí điểm, từ việc ứng dụng các công nghệ xử lý tiên tiến, đánh giá tính khả thi về kỹ thuật và kinh tế đến việc xây dựng Hướng dẫn kỹ thuật nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp tham khảo. Cục Môi trường sẽ tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình triển khai các giải pháp kinh tế tuần hoàn; phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương và các đối tác để nghiên cứu, hoàn thiện các hướng dẫn, tháo gỡ các khó khăn trong quá trình thực hiện, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để hình thành và phát triển nhiều hơn các dự án tuần hoàn, góp phần sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường và hướng tới phát triển bền vững”.

Cần hành lang pháp lý đồng bộ để hiện thực hóa mục tiêu

Trên thực tế, phần lớn nước thải công nghiệp sau xử lý vẫn kết thúc hành trình ở cửa xả, thay vì quay trở lại phục vụ sản xuất. Điều đáng nói là nhiều khu công nghiệp hiện đã làm chủ công nghệ, có khả năng xử lý nước đạt chất lượng cao. Song theo cộng đồng doanh nghiệp, “điểm nghẽn” lớn nhất không còn là năng lực kỹ thuật mà là “khoảng trống” pháp lý.

Mặc dù pháp luật đã bước đầu định hướng thúc đẩy tái sử dụng nước, song vẫn chưa hình thành một hành lang pháp lý đồng bộ để hiện thực hóa mục tiêu này. Chẳng hạn, Luật Tài nguyên nước năm 2023 đã mở đường cho hoạt động tái sử dụng và tuần hoàn nước, nhưng nhiều nội dung quan trọng như hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật theo từng mục đích sử dụng, cơ chế đánh giá rủi ro, quy trình chứng nhận chất lượng, trách nhiệm pháp lý của các chủ thể tham gia hay cơ chế quản lý, giám sát việc lưu thông nước tái sử dụng vẫn đang trong quá trình nghiên cứu, hoàn thiện. ‘Khoảng trống” này khiến không ít doanh nghiệp vẫn lựa chọn phương án an toàn là xử lý nước đạt quy chuẩn rồi xả thải, thay vì đầu tư vào các mô hình tuần hoàn nước.

Mặt khác, trong bối cảnh chuyển đổi số và quản trị môi trường dựa trên dữ liệu ngày càng được đẩy mạnh, cách thức quản lý chất lượng nước cũng đang thay đổi. Nếu trước đây việc kiểm soát chủ yếu dựa vào các đợt lấy mẫu định kỳ, thì nay hệ thống quan trắc tự động, dữ liệu thời gian thực và đánh giá rủi ro liên tục đang trở thành nền tảng của quản trị hiện đại. Không chỉ giúp cơ quan quản lý theo dõi chất lượng nước một cách minh bạch và có khả năng truy xuất, dữ liệu còn tạo dựng niềm tin đối với thị trường nước tái sử dụng.

Đỗ Trang

(PLVN) - Trong bối cảnh tài nguyên nước ngày càng chịu áp lực từ biến đổi khí hậu, phát triển công nghiệp và nhu cầu khai thác gia tăng, một câu hỏi lớn được đặt ra: Liệu nguồn nước sau xử lý có thể tiếp tục tạo ra giá trị thay vì kết thúc hành trình ở cửa xả? Bên cạnh công nghệ, điều cần thiết hơn hết là một hành lang pháp lý đủ rõ ràng và đồng bộ, tạo nền tảng cho nước tái chế được quản lý, lưu thông và sử dụng an toàn trong nền kinh tế tuần hoàn.