Đấu giá không gian biển và bài toán “cởi trói” ĐTM: Khơi thông nguồn lực để chuyển đổi xanh

Tại Phiên họp Chính phủ chuyên đề xây dựng pháp luật chiều 26/8 do Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì, 11 dự án luật đã được đưa ra bàn thảo nhằm chuẩn bị cho Kỳ họp Quốc hội sắp tới. Trong đó, cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt chú ý tới Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. Thông điệp xuyên suốt được người đứng đầu Chính phủ nhấn mạnh là: Phải tháo gỡ triệt để điểm nghẽn thể chế, minh bạch hóa việc đấu giá quyền sử dụng biển, cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, nhưng kiên quyết không đánh đổi môi trường sinh thái.

Bước vào giai đoạn định hình mô hình tăng trưởng mới, việc kiến tạo một thể chế minh bạch, kiến tạo là mệnh lệnh tất yếu. Cả hai dự thảo luật lần này đều toát lên tinh thần cải cách sâu rộng. Thế nhưng, "cởi trói" thể chế không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Bài toán đặt ra là làm sao để vừa khơi thông nguồn lực, vừa giữ được lằn ranh đỏ về sức chịu tải của tự nhiên.

Cắt giảm ĐTM và trợ lực thực chất cho Kinh tế tuần hoàn

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng về việc giảm chi phí tuân thủ, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi xanh, dự thảo sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường dự kiến loại bỏ yêu cầu Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) đối với một lượng lớn dự án ít rủi ro, chuyển mạnh sang cơ chế "hậu kiểm".

Đáng chú ý, dự thảo lần này đã lắng nghe sát sao tiếng nói của doanh nghiệp. Theo định hướng của Lãnh đạo Chính phủ, các cơ chế khuyến khích kinh tế tuần hoàn, sử dụng nước sau xử lý và tái chế phế thải sẽ được cụ thể hóa. Tuy nhiên, khi hàng rào "tiền kiểm" hạ xuống, áp lực dồn lên hệ thống giám sát là rất lớn. Nếu cơ sở dữ liệu không liên thông, chế tài không đủ răn đe, nguy cơ ô nhiễm cục bộ là hiện hữu. Để thị trường tái chế và kinh tế xanh thực sự vận hành, cần sớm ban hành các định mức kinh tế - kỹ thuật rõ ràng, biến ưu đãi trên giấy thành trợ lực tài chính thực chất cho doanh nghiệp tuân thủ ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị).

Sức chịu tải của môi trường nước - Đừng "linh hoạt" cạn kiệt tài nguyên

Một điểm nghẽn lớn đang được đề xuất gỡ bỏ là quy định về khả năng chịu tải của môi trường nước mặt. Thay vì "đóng cửa" tuyệt đối như Luật 2020, dự thảo mới hướng tới việc chỉ cấm xả thải "đối với tất cả các thông số bắt buộc đánh giá".

Sự linh hoạt này giúp tháo gỡ bế tắc cho nhiều dự án, phù hợp với yêu cầu kiến tạo phát triển, nhưng hệ sinh thái lưu vực sông là một vòng tuần hoàn khép kín. Việc tính toán sức chịu tải không thể chỉ dựa trên các thông số xả thải đơn lẻ ở dạng "cuối đường ống" mà phải đánh giá tổng thể dòng chảy. Việc cấp phép ngoại lệ phải đi kèm với cam kết áp dụng công nghệ xử lý tuần hoàn và cơ chế bù trừ sinh thái minh bạch.

Thủ tướng Chính phủ cũng chỉ đạo về các nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới, đặc biệt là chuẩn bị các dự án luật dự kiến trình tại Kỳ họp thứ 2 của Quốc hội khóa XVI; chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, tài liệu, bảo đảm chất lượng, tiến độ và chủ động phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội, Bộ, cơ quan liên quan, lắng nghe các ý kiến chuyên gia trong quá trình thẩm tra, hoàn thiện dự án luật.

Đấu giá quyền sử dụng biển: Minh bạch nguồn lực, hóa giải xung đột

Điểm sáng nhất trong Dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) là việc làm rõ các phương thức phân bổ nguồn lực biển. Đúng như lưu ý của Thủ tướng, dự thảo cần phân định rạch ròi các trường hợp phải đấu giá, không đấu giá, đấu thầu hay chấp thuận chủ trương đầu tư. Đây là "chìa khóa" để xóa bỏ cơ chế xin - cho, tạo sự bình đẳng cho các nhà đầu tư chiến lược trong các lĩnh vực như điện gió ngoài khơi hay du lịch sinh thái.

Bên cạnh đó, môi trường biển là không gian đan xen nhiều lợi ích (ngư nghiệp, năng lượng, bảo tồn). Việc thiết lập nguyên tắc xử lý khi có nhiều chủ thể cùng đề nghị sử dụng một khu vực biển là vô cùng cấp thiết. Mọi quyết định giao khu vực biển, đặc biệt là những dự án phức tạp, nhạy cảm liên quan đến an ninh quốc gia, đều phải tuân thủ tuyệt đối Quy hoạch không gian biển quốc gia và các cam kết quốc tế.

Việc Chính phủ quyết liệt chỉ đạo hoàn thiện đồng thời hai dự án luật trọng tâm về môi trường và tài nguyên là bước đà để Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên kinh tế xanh. Các quy định pháp luật cần được "gọt giũa" tinh tế, để vừa là "bà đỡ" cho doanh nghiệp đổi mới mô hình tăng trưởng, vừa là "thanh gươm" bảo vệ quyền lợi sinh thái quốc gia.

Thủ tướng cho ý kiến về một số nội dung cụ thể để các bộ, cơ quan chủ trì soạn thảo hoàn thiện các dự án luật - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc.

Thủ tướng cho biết, các dự án luật được Chính phủ xem xét, cho ý kiến tại Phiên họp chuyên đề thứ Hai đều là những dự án luật quan trọng, liên quan trực tiếp đến cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh; bảo đảm an ninh quốc phòng, sức khỏe của Nhân dân; bảo vệ môi trường; phát triển thương mại, công nghiệp văn hóa và sở hữu trí tuệ…; nhiều nội dung mới, được xem xét lần đầu (như Luật Hiến, ghép mô tạng, Luật Công nghiệp văn hóa, Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, Luật An ninh dữ liệu, Luật Định danh và xác thực điện tử…). Việc ban hành các luật trên sẽ góp phần quan trọng vào việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn, đẩy mạnh chuyển đổi số, phân cấp, phân quyền, nâng cao hiệu lực quản lý và bảo đảm tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Xuân Hòa