Đất hiếm Mỹ đổ về châu Á vì thiếu đầu ra nội địa

Mỏ đất hiếm ở California, Mỹ. Ảnh: TTXVN

Theo Financial Times ngày 8/7, đất hiếm do các công ty được chính phủ Mỹ hậu thuẫn như MP Materials, Energy Fuels và Phoenix Tailings sản xuất đang được bán cho các khách hàng tại châu Á. Diễn biến này cho thấy một nghịch lý trong nỗ lực của Washington nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc: nguồn cung trong nước đã bắt đầu được mở rộng, nhưng nhu cầu từ các nhà sản xuất Mỹ vẫn chưa đủ lớn để hấp thụ sản lượng.

Ba doanh nghiệp trên đã nhận được hàng tỷ USD hỗ trợ từ chính phủ Mỹ, trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump thúc đẩy xây dựng chuỗi cung ứng đất hiếm quốc gia. Tuy nhiên, phần lớn năng lực sản xuất nam châm đất hiếm hiện vẫn tập trung ở châu Á, đặc biệt là Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc.

Đất hiếm là nhóm vật liệu có vai trò then chốt trong nhiều ngành công nghệ hiện đại, từ hệ thống dẫn đường vũ khí, xe điện, thiết bị bán dẫn đến các sản phẩm điện tử. Việc Trung Quốc thắt chặt xuất khẩu một số loại khoáng sản và vật liệu quan trọng trong thời gian qua đã khiến Mỹ và các đồng minh phương Tây coi đất hiếm là vấn đề an ninh quốc gia.

Ông Nick Myers, Giám đốc điều hành Phoenix Tailings, cho biết các khách hàng Nhật Bản đang rất quan tâm đến nguồn cung kim loại đất hiếm của công ty, nhất là sau khi xuất khẩu từ Trung Quốc giảm mạnh trong năm nay. Theo ông, khách hàng của Phoenix hiện chủ yếu đến từ Hàn Quốc và Nhật Bản. Nếu các nhà thầu quốc phòng lớn của Mỹ không nhanh chóng đặt mua, công ty sẽ bán sản phẩm cho những khách hàng sẵn sàng trả giá cao hơn và hành động nhanh hơn.

Phoenix Tailings hiện vẫn là một nhà sản xuất nhỏ và chưa công bố doanh số. Tuy nhiên, công ty đang mở rộng sản xuất với sự hỗ trợ của Washington, bao gồm khoản tài trợ có điều kiện 500 triệu USD công bố trong tháng 6.

MP Materials hiện là nhà sản xuất đất hiếm hàng đầu của Mỹ. Báo cáo tài chính quý gần nhất của công ty cho thấy doanh thu từ neodymium-praseodymium oxide và kim loại, mảng lớn nhất của MP, chủ yếu đến từ thỏa thuận với Sumitomo Corporation of Americas, đơn vị chủ yếu phân phối vật liệu cho khách hàng Nhật Bản.

Một năm trước đó, phần lớn doanh thu của MP đến từ vật liệu khai thác bán cho Shenghe Resources của Trung Quốc. Tuy nhiên, công ty đã dừng bán cho Shenghe theo khuôn khổ thỏa thuận với chính phủ Mỹ.

Về dài hạn, MP Materials muốn tự sản xuất nam châm ở quy mô lớn, qua đó tiêu thụ phần lớn nguyên liệu do chính công ty tạo ra. MP đã ký thỏa thuận cung cấp nam châm cho General Motors và Apple, đồng thời cho biết hồi tháng 5 rằng họ dự kiến bắt đầu giao nam châm hoàn thiện cho General Motors trong năm nay.

Energy Fuels, doanh nghiệp nhận khoản hỗ trợ có điều kiện 725 triệu USD từ chính phủ Mỹ trong tháng 6, cũng đang hướng tới thị trường châu Á. Giám đốc điều hành Ross Bhappu cho biết công ty sẽ gửi oxide đất hiếm sang Hàn Quốc trong ngắn hạn. Năm ngoái, một nhà sản xuất của Hàn Quốc đã mua một lượng nhỏ NdPr của Energy Fuels để chế tạo nam châm.

Theo chuyên gia tư vấn đất hiếm John Ormerod của JOC LLC, Trung Quốc hiện là nhà sản xuất nam châm neodymium iron boron lớn nhất thế giới. Ngoài Trung Quốc, Nhật Bản sản xuất khoảng 10.000 - 15.000 tấn mỗi năm, Hàn Quốc đạt 2.000 - 3.000 tấn, trong khi Mỹ chỉ sản xuất khoảng 1.000 tấn hoặc thấp hơn. Châu Âu cũng có một phần năng lực sản xuất, nhưng quy mô còn hạn chế.

Các chuyên gia cho rằng ngành đất hiếm và nam châm của Mỹ sẽ cần thêm thời gian để phát triển đồng bộ. Trong giai đoạn hiện nay, các công ty Mỹ có thể mở rộng khai thác, tinh luyện và sản xuất oxide, nhưng đầu ra thực tế vẫn phụ thuộc nhiều vào những thị trường đã có sẵn năng lực chế tạo nam châm.

Điều này cho thấy việc xây dựng một chuỗi cung ứng đất hiếm độc lập không chỉ nằm ở khai thác hay tinh luyện. Mỹ còn cần phát triển các khâu sản xuất kim loại, hợp kim và nam châm, đồng thời hình thành đủ nhu cầu từ các ngành công nghiệp trong nước.

Khi khoảng trống này chưa được lấp đầy, dòng đất hiếm do Mỹ sản xuất vẫn có thể tiếp tục chảy sang châu Á, ngay cả khi Washington đang chi mạnh để kéo chuỗi cung ứng trở lại trong nước.

Hải Trần/Báo Tin tức và Dân tộc