Đào tạo nghề trong kỷ nguyên số: Từ thách thức chuyển đổi đến tư duy mở rộng

Một tiết thực hành nghề hàn tại Trường Cao đẳng Cà Mau.

Yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động đặt ra áp lực đổi mới, đồng thời mở ra cơ hội phát triển cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Đáp ứng yêu cầu này, hệ thống giáo dục nghề nghiệp buộc phải chuyển mình toàn diện: từ thay đổi tư duy quản trị, nâng cao chất lượng chuyên môn đến việc thiết lập cơ chế hợp tác thực chất với doanh nghiệp và chủ động dự báo nhu cầu nhân lực.

Dịch chuyển xu hướng đào tạo theo chuẩn mực mới

Giáo dục nghề nghiệp luôn giữ vai trò là "xương sống" trong việc cung ứng nguồn nhân lực có kỹ năng, trực tiếp quyết định sức cạnh tranh của nền kinh tế trong cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Nhu cầu chuyển đổi số trong giáo dục nghề nghiệp thực chất bắt nguồn từ bài toán thực tế của các doanh nghiệp, khi họ luôn khát khao một đội ngũ lao động tay nghề cao, làm chủ công nghệ mới.

Theo các dự báo từ Diễn đàn Kinh tế Thế giới, khung kỹ năng thiết yếu cho người lao động giai đoạn 2025 - 2030 đã có sự dịch chuyển căn bản. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, các kỹ năng hàng đầu được chú trọng bao gồm: tư duy phân tích và sáng tạo, chiến lược học tập chủ động, khả năng giải quyết các vấn đề phức tạp và tư duy phản biện. Sự dịch chuyển này khác biệt hoàn toàn so với giai đoạn trước - thời điểm lao động chủ yếu dựa vào các chỉ số "cứng" như độ chính xác cơ học, sức chịu đựng, trí nhớ hay quản lý tài chính đơn thuần.

Giáo dục nghề nghiệp ở Cà Mau đang từng bước chuyển mình bắt kịp xu thế hội nhập.

Đứng trước thực tế đó, xu hướng phát triển giáo dục nghề nghiệp giai đoạn 2025 - 2030 đòi hỏi phải gia tăng nhanh quy mô đào tạo, đi đôi với việc nâng cao chất lượng toàn diện. Hệ thống giáo dục nghề nghiệp phải được hình thành theo hướng mở, linh hoạt và liên thông, tiệm cận với chuẩn mực quốc tế, tạo điều kiện cho người học có thể tích lũy kiến thức và nâng cao trình độ suốt đời.

Nhận diện "nút thắt" từ thực tiễn địa phương

Dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong thời gian qua, thực tiễn tại các tỉnh ĐBSCL - điển hình như Cà Mau vẫn cho thấy nhiều hạn chế mang tính hệ thống trong giáo dục nghề nghiệp.

TS Phan Văn Đàn, Hiệu trưởng Trường Đại học Bạc Liêu, chia sẻ những bất cập đang kìm hãm sự phát triển của giáo dục nghề nghiệp như: quy mô đào tạo còn nhỏ lẻ; chương trình học chậm cập nhật các xu hướng công nghệ số và thiếu hụt các ngành đào tạo mới; đội ngũ giảng viên trình độ cao còn thiếu; hoạt động nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ còn hạn chế.

Đặc biệt, mối liên kết giữa nhà trường, doanh nghiệp và chính quyền địa phương vẫn chưa đủ chặt chẽ để phát huy tối đa lợi thế của các bên, dẫn đến việc người học ra trường còn thiếu hụt bộ kỹ năng mềm, kỹ năng số và ngoại ngữ.

“Để giải quyết triệt để những vấn đề trên, hệ thống giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp thời gian tới cần đổi mới toàn diện về chương trình đào tạo, phương thức liên kết và mô hình quản trị. Việc đổi mới phải bám sát tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, coi đây là kim chỉ nam để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển kinh tế - xã hội”, TS Phan Văn Đàn nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, TS Ngô Đức Lưu, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cà Mau, nhận định thị trường lao động đang thay đổi với tốc độ chưa từng có. Nhiều nghề truyền thống cần được bổ sung những yêu cầu mới để thích ứng, trong khi vô số vị trí việc làm mới liên tục hình thành. Do đó, giáo dục nghề nghiệp phải thực hiện cuộc chuyển giao tư duy mạnh mẽ: từ "Đào tạo những gì nhà trường đang có" sang "Đào tạo những gì nền kinh tế, doanh nghiệp và người lao động đang cần".

“Các trường phải thường xuyên khảo sát nhu cầu thị trường, tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp vào khâu thiết kế chương trình và tổ chức đào tạo linh hoạt cho nhiều nhóm đối tượng - từ học sinh phổ thông đến người lao động đang làm việc hoặc có nhu cầu chuyển đổi nghề nghiệp”, TS Ngô Đức Lưu nêu giải pháp.

Một tiết học ngành Điện tử tại Trường Cao đẳng Cà Mau.

Xây dựng hệ sinh thái hợp tác "3 Nhà" thực chất

Xác định hợp tác với doanh nghiệp là yếu tố sống còn, các cơ sở đào tạo tại Cà Mau đang triển khai nhiều giải pháp mang tính đột phá nhằm gắn kết chặt chẽ mối quan hệ "3 Nhà": Nhà trường - Nhà doanh nghiệp - Nhà nước.

Sau khi sáp nhập từ 4 trường thành đơn vị nòng cốt trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp của tỉnh, Trường Cao đẳng Cà Mau tập trung tái cơ cấu và đổi mới chương trình đào tạo theo các ngành kinh tế mũi nhọn của địa phương. Nhà trường đẩy mạnh hiện đại hóa cơ sở vật chất, phát triển đội ngũ giảng viên "Chuẩn hóa - Thực chiến", đồng thời chú trọng giáo dục tác phong công nghiệp và kỹ năng mềm cho sinh viên.

Đặc biệt, mô hình "Đào tạo theo đơn đặt hàng" được triển khai thông qua các cam kết hợp tác chiến lược với doanh nghiệp nhằm bảo đảm đầu ra cho học viên. Nhà trường chủ động mời chuyên gia, kỹ sư giỏi từ doanh nghiệp tham gia thẩm định giáo trình, trực tiếp đứng lớp và đánh giá kỹ năng của sinh viên. Mô hình "Học kỳ doanh nghiệp" cũng được thực hiện với việc nâng thời lượng thực hành tại nhà máy, trang trại, công trường lên mức 40% - 50% tổng thời lượng khóa học, giúp sinh viên sớm thích nghi với áp lực làm việc thực tế.

Các trường ở Cà Mau chủ động đào tạo nghề theo nhu cầu thị trường lao động.

Dưới góc nhìn chuyên gia, TS Phan Văn Đàn nhấn mạnh: Mô hình hợp tác ba bên cần khuyến khích doanh nghiệp tham gia xây dựng chuẩn đầu ra, phối hợp cùng nhà trường đầu tư phòng thí nghiệm, xưởng thực hành hiện đại để sinh viên tiếp cận công nghệ trước khi vào thị trường lao động.

Ngoài ra, các bên cần phối hợp mở các khóa bồi dưỡng, tái đào tạo ngắn hạn nâng cao năng lực cho lực lượng lao động hiện hữu. Để quá trình hợp tác vận hành hiệu quả, cần xây dựng cơ chế giám sát bằng hệ thống chỉ số KPI chung và duy trì diễn đàn đối thoại ba bên thường niên để điều chỉnh nội dung phối hợp sát với biến động thực tiễn.

Quách Mến