Đánh thức nguồn lực đất đai

Nguồn lực đất đai được khơi thông tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ đường cao tốc Tuyên Quang - Hà Giang.

Điểm nghẽn từ thực tiễn

Sau gần bốn năm thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW (ngày 16/6/2022) về hoàn thiện thể chế, chính sách quản lý và sử dụng đất, nhiều chủ trương lớn đã được thể chế hóa qua Luật Đất đai 2024, Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản... Qua đó, hiệu lực quản lý nhà nước được nâng cao, góp phần bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.

Dù nhiều chủ trương đã được thể chế hóa, nhưng theo Thạc sĩ Trần Thị Bình, giảng viên chuyên ngành Quản lý đất đai, Trường Đại học Tân Trào, lĩnh vực đất đai vẫn tồn đọng nhiều vướng mắc. Các cơ chế về quy hoạch, giao đất, bồi thường, tái định cư và giá đất còn bất cập, chưa biến đất đai thành nguồn lực đột phá.

Thực tế dẫn đến hệ lụy hàng loạt dự án bị kéo dài, gây ách tắc nguồn vốn lớn. Cùng với đó, đơn thư khiếu nại, tố cáo liên quan đến đất đai diễn biến phức tạp, trong khi thị trường bất động sản có thời điểm vận hành thiếu ổn định và minh bạch. Thống kê của ngành chức năng, toàn tỉnh hiện còn tới 240 dự án liên quan đến đất đai đang tồn đọng, khiến nguồn lực đất đai chưa thể phát huy hiệu quả để phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

Dự án đường nối Quốc lộ 2 vào khu Thương mại biên mậu Nà La (Trung tâm cửa khẩu quốc tế Thanh Thủy), được UBND tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 2257/QĐ-UBND ngày 12/12/2022 với kỳ vọng thúc đẩy kinh tế biên mậu và củng cố an ninh quốc phòng. Dự án được ấn định hoàn thành trong giai đoạn 2022 - 2024. Thế nhưng, sau hơn 3 năm, những gì hiện hữu mới chỉ là một phần khối lượng nhỏ.

Ông Vũ Văn Tiến, Phó Trưởng Ban quản lý các Khu công nghiệp và Khu kinh tế tỉnh (đơn vị chủ đầu tư) cho biết: Dù đơn vị đã tích cực phối hợp với các ngành và địa phương ngay từ bước chuẩn bị, công tác giải phóng mặt bằng vẫn rơi vào bế tắc. Nguyên nhân chính là vướng mắc về dữ liệu đất đai, nhiều hộ chưa có giấy chứng nhận, mua bán bằng giấy viết tay qua nhiều chủ hoặc không có mặt tại địa phương, gây khó khăn lớn trong việc xác minh nguồn gốc và nhân khẩu. Hậu quả là dự án mới chỉ giải phóng được 287m trên tổng số 1.373m (đạt 21%), khiến nhà thầu phải tạm ngừng thi công vì thiếu mặt bằng.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại dự án cải tạo nâng cấp đường Trung tâm xã An Khang (nay là phường An Tường) và Dự án xây dựng hạ tầng khu dân cư bao bọc 3 đường Quang Trung, Phan Thiết và đường 17-8 (nay thuộc phường Minh Xuân). Dù được phê duyệt từ những năm 2013 và 2016, nhưng nay các dự án này vẫn dang dở do vướng giải phóng mặt bằng và người dân chưa đồng thuận phương án bồi thường.

Các dự án tồn đọng kéo dài không chỉ làm lãng phí nguồn lực đất đai, đội vốn đầu tư và đình trệ sản xuất, mà còn phát sinh xung đột, hệ lụy pháp lý ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân và doanh nghiệp. Bên cạnh đó, tình trạng đầu cơ, găm đất và mua bán tự phát còn gây ra những cơn "sốt ảo", thao túng giá, làm suy kiệt nguồn lực đầu tư thực chất và đẩy rủi ro tài chính về phía người có nhu cầu ở thực.

Khu công nghiệp Phúc Ứng, xã Sơn Dương đang gấp rút giải phóng mặt bằng đón các nhà đầu tư.

Từ quản trị đến dữ liệu số

Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã khẳng định một nguyên tắc xuyên suốt: Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu, đồng thời là tư liệu sản xuất đặc biệt và nguồn lực quan trọng hàng đầu của quốc gia.

Đánh giá về tầm vóc của nghị quyết này, lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường cho rằng: Nghị quyết 21 đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị hiện đại, minh bạch dựa trên dữ liệu khoa học. Cùng với đó là việc đổi mới tư duy bồi thường theo hướng "tái thiết cuộc sống, bảo đảm sinh kế" cho người dân, đồng thời phát triển thị trường quyền sử dụng đất bền vững.

Mục tiêu cốt lõi được Nghị quyết đặt ra là quản lý đất đai chặt chẽ, minh bạch, công bằng, hiệu quả và bền vững; đưa đất đai thực sự trở thành nguồn lực chiến lược, lợi thế cạnh tranh và động lực phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Qua đó, không chỉ nâng cao đời sống Nhân dân, tăng cường niềm tin đối với Đảng và Nhà nước mà còn bảo đảm vững chắc quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Để hiện thực hóa điều này, thị trường bất động sản, bao gồm thị trường chuyển quyền sử dụng đất phải trở thành kênh phân bổ đất đai hợp lý, công bằng và hiệu quả. Nền tảng quan trọng để vận hành hệ thống này chính là việc xây dựng hệ thống thông tin quốc gia về đất đai theo hướng tập trung, thống nhất, đồng bộ, hiện đại, đa mục tiêu, đảm bảo kết nối, liên thông và chia sẻ dữ liệu đa lĩnh vực theo phương châm "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung".

Theo đó, ngành chức năng đang quyết tâm phấn đấu đến hết năm 2026 hoàn thành xây dựng cơ sở dữ liệu số đối với toàn bộ các thửa đất đã được thu thập thông tin. Những định hướng mang tính bước ngoặt này chính là kim chỉ nam vững chắc để địa phương cụ thể hóa vào thực tiễn, biến tầm nhìn chiến lược thành hành động hiệu quả.

Cán bộ xã Bình Ca kiểm tra thông tin dữ liệu đất đai trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Quyết liệt hành động, khơi thông nguồn lực

Để tháo gỡ tận gốc những vướng mắc từ thực tiễn, tỉnh đang tập trung hiện đại hóa hạ tầng thông tin, trong đó việc làm sạch cơ sở dữ liệu đất đai được xác định là chìa khóa then chốt. Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các địa phương đang dồn lực triển khai chiến lược "đúng, đủ, sạch, sống" nhằm bịt kín các "lỗ hổng" thực thi pháp luật, minh bạch hóa thị trường bất động sản và giải quyết dứt điểm điểm nghẽn trong giải phóng mặt bằng.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, ngành đang triển khai đồng loạt việc chuẩn hóa dữ liệu qua các tiêu chí trọng tâm. Trước mắt là, tập trung rà soát toàn bộ thông tin pháp lý về thửa đất, chủ sử dụng, mục đích sử dụng cùng lịch sử giao dịch, bảo đảm sự khớp nối chặt chẽ giữa bản đồ địa chính, sổ mục kê và thực địa. Song song với đó là hai yếu tố "sạch" và "sống", đòi hỏi thông tin phải cập nhật theo thời gian thực; mọi biến động phát sinh từ giao dịch, chuyển nhượng, thừa kế, thế chấp cho đến thu hồi đều được tích hợp vào hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia. Sở cũng phân công các đồng chí trong Ban giám đốc phụ trách các khu vực, đồng thời thành lập các tổ công tác đặc biệt để hỗ trợ các địa phương đẩy nhanh tiến độ cập nhật dữ liệu đất đai theo đúng kế hoạch đề ra. Tính đến đầu tháng 8, toàn tỉnh đã chuẩn hóa thành công 1,4 triệu thửa đất, tạo nền tảng vững chắc để đẩy nhanh thủ tục hành chính và khơi thông nguồn lực phát triển.

Tỉnh cũng quyết liệt triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm khơi thông nguồn lực đất. Trong đó, thành lập các tổ công tác chuyên trách trực tiếp rà soát từng dự án tồn đọng, kiên quyết xử lý các dự án chậm tiến độ do lỗi chủ quan. Các đoàn công tác của Tỉnh ủy, UBND tỉnh đã làm việc trực tiếp tại các địa phương, khu, cụm công nghiệp, các dự án và đối thoại với chính quyền, nhà đầu tư về triển khai các dự án liên quan đến đất đai. Lãnh đạo Tỉnh ủy, UBND tỉnh yêu cầu các địa phương nghiêm túc cập nhật các quy định mới; khẩn trương khắc phục vướng mắc về xác định nguồn gốc đất qua nhiều thời kỳ, xử lý dứt điểm tình trạng hồ sơ địa chính chồng chéo sau sáp nhập và đẩy nhanh tiến độ bồi thường, giải phóng mặt bằng nhằm giải phóng tối đa nguồn lực đất đai, bảo đảm tiến độ các công trình trọng điểm, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Theo số liệu của UBND tỉnh, từ đầu năm đến nay, đã thông báo chấm dứt hoạt động 5 dự án liên quan đến đất đai, đồng thời tháo gỡ vướng mắc về cơ chế và mặt bằng cho các dự án trọng điểm. Trên cơ sở siết chặt kỷ luật hành chính, nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong công tác quản lý đất đai, quy hoạch và giải phóng mặt bằng; xử lý nghiêm các vi phạm về trật tự xây dựng, đầu cơ và găm đất...

Việc thể chế hóa đồng bộ các quan điểm chỉ đạo gắn liền với hành động điều hành quyết liệt của cấp ủy, chính quyền là chìa khóa khơi thông tối đa nguồn lực đất đai, hạn chế thất thoát, lãng phí, tạo động lực vững chắc đưa tỉnh phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

Bài, ảnh: Tuấn Hùng

Đổi cách định giá đất và quy hoạch

Đồng chí Vũ Việt Hưng Chi cục trưởng Chi cục Đất đai, Sở Nông nghiệp và Môi trường

Sau gần 2 năm thi hành Luật Đất đai năm 2024, nhiều quy định đã phát huy hiệu quả nhưng cũng bộc lộ không ít vướng mắc trong thực tiễn, đặc biệt là cơ chế xác định giá đất cụ thể để tính tiền sử dụng đất và tiền thuê đất. Đây là một trong những nguyên nhân khiến nhiều dự án chậm hoàn tất nghĩa vụ tài chính, kéo theo việc chậm triển khai đầu tư.

Khi việc xác định giá đất kéo dài, doanh nghiệp chưa thể hoàn thành nghĩa vụ tài chính, dự án chưa thể triển khai, nguồn cung nhà ở tiếp tục bị chậm lại. Vì vậy, đề xuất bỏ quy định về “giá đất cụ thể” trong dự thảo Luật Đất đai sửa đổi được kỳ vọng sẽ tháo gỡ một trong những điểm nghẽn của thị trường.

Việc xác định nghĩa vụ tài chính theo bảng giá đất giúp địa phương giải quyết tình trạng chậm phê duyệt giá đất, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động tính toán hiệu quả đầu tư trước khi triển khai dự án.

Công khai chính sách, đồng hành cùng người dân

Đồng chí Lê Qúy Anh Phó Chủ tịch UBND xã Xín Mần

Hiện trên địa bàn xã Xín Mần đang triển khai 5 dự án, trong đó tất cả đều phải thực hiện giải phóng mặt bằng. Xã xác định đây là khâu quan trọng quyết định tiến độ dự án, nên huy động cả hệ thống chính trị tham gia tuyên truyền, vận động, công khai các chủ trương, chính sách bồi thường, hỗ trợ; đồng thời lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của người dân để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc.

Với các hộ phải di chuyển, địa phương chủ động phối hợp thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tạo điều kiện về nơi ở mới; đồng thời hỗ trợ tiếp cận vốn, phát triển sản xuất, giới thiệu việc làm. Đến nay tất cả các dự án đều đã hoàn thiện giải phóng mặt bằng, đảm bảo tiến độ cho các công trình. Đối với các hộ di dời hiện đã ổn định tại nơi ở mới, có điều kiện tái thiết và phát triển cuộc sống sau khi nhường đất cho dự án.

Kỳ vọng từ những công trình lớn

Anh Nguyễn Văn Mùi Người dân thôn An Tiến, xã Hùng An

Gia đình tôi trước đây có hơn 3.000 m2 đất, trong đó 500 m2 đất ở nằm trong phạm vi Dự án cao tốc Tuyên Quang - Hà Giang. Sau khi di dời, gia đình được bố trí 400 m2 đất tái định cư, xây dựng nhà mới và chuyển vào ở ổn định. Bên cạnh đó, gia đình vẫn còn khoảng 1.000 m2 đất trồng cây hằng năm để sản xuất.

Nơi ở mới có hạ tầng, giao thông thuận lợi hơn, phù hợp với công việc lái xe tải của tôi. Tôi mong các công trình trọng điểm sớm hoàn thành, tạo thuận lợi cho đi lại, giao thương và mở thêm cơ hội phát triển kinh tế cho người dân.