Đàm phán Mỹ - Iran bế tắc, nguy cơ xung đột kéo dài ở Trung Đông

Đàm phán Mỹ - Iran bế tắc

Nỗ lực hòa giải do các quốc gia trong khu vực, trong đó có Pakistan, dẫn dắt nhằm đạt được một lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran đang rơi vào bế tắc. Diễn biến này xảy ra khi cuộc xung đột Mỹ - Israel với Cộng hòa Hồi giáo Iran sắp bước sang tuần thứ sáu, gần với thời hạn mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đặt ra.

Theo Wall Street Journal (WSJ), Iran đã thông báo với các bên trung gian, rằng họ không sẵn sàng gặp quan chức Mỹ tại Islamabad trong những ngày tới, đồng thời cho biết các yêu cầu từ phía Washington là không thể chấp nhận. Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập đang tìm cách phá vỡ thế bế tắc bằng việc cân nhắc các địa điểm đàm phán thay thế như Qatar hoặc Istanbul.

Ấn phẩm này lưu ý, các nỗ lực thúc đẩy đàm phán tiếp tục gặp khó khi Qatar được cho là không muốn đảm nhận vai trò trung gian chính trong tiến trình hòa đàm giữa Mỹ và Iran.

Qatar - nơi đặt một căn cứ quân sự lớn của Mỹ cũng nằm trong số các mục tiêu mà Iran nhắm tới, làm gia tăng sự nhạy cảm trong việc tham gia hòa giải.

Theo các nguồn tin ngoại giao, quốc gia này đã thông báo với Mỹ về quyết định không tham gia làm trung gian, dù trước đó từng đóng vai trò quan trọng trong nhiều tiến trình đàm phán quốc tế. Động thái này khiến các nỗ lực ngoại giao thêm phần phức tạp.

Eo biển Hormuz trở thành "lá bài chiến lược"

Các báo cáo từ tình báo Mỹ gần đây cho thấy Iran khó có thể mở cửa eo biển Hormuz trong thời gian tới vì việc kiểm soát tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng nhất thế giới này là đòn bẩy quan trọng nhất của Tehran trong cuộc "đối đầu" với Washington.

Việc kiểm soát tuyến đường vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ toàn cầu giúp Iran duy trì sức ép lên thị trường năng lượng, đồng thời buộc Mỹ phải tìm giải pháp nhanh chóng nhằm chấm dứt xung đột.

Tổng thống Donald Trump được cho là đã tìm cách giảm nhẹ mức độ khó khăn trong việc mở lại eo biển này. Hôm thứ Sáu (3/4), ông đưa ra tuyên bố ám chỉ khả năng sẽ ra lệnh cho lực lượng Mỹ hành động để khôi phục lưu thông tại khu vực này.

"Chỉ cần thêm chút thời gian nữa thôi, chúng ta hoàn toàn có thể mở eo biển Hormuz, kiểm soát dầu mỏ và thu về một khoản tiền khổng lồ", ông Trump viết trên nền tảng Truth Social.

Tuy nhiên, các nhà phân tích từ lâu đã cảnh báo, rằng việc cố gắng sử dụng vũ lực nhằm vào Iran có thể gây tổn thất lớn và kéo Mỹ vào một cuộc chiến tranh trên bộ kéo dài.

Ông Ali Vaez, Giám đốc Dự án Iran tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, nhận định, trong nỗ lực ngăn chặn Iran phát triển vũ khí, Mỹ lại vô tình trao cho Tehran một "công cụ gây xáo trộn quy mô lớn". Theo ông, Iran hiểu rõ khả năng chi phối thị trường năng lượng thông qua eo biển Hormuz "mạnh hơn nhiều so với vũ khí hạt nhân".

Lập trường của ông Trump về việc can thiệp cũng có dấu hiệu thay đổi: Một mặt coi việc chấm dứt kiểm soát của Iran tại eo biển là điều kiện tiên quyết cho thỏa thuận ngừng bắn, nhưng mặt khác lại kêu gọi các nước vùng Vịnh và các đồng minh trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đi đầu trong việc mở lại tuyến đường này.

Các chuyên gia cho rằng, ngay cả khi Mỹ kiểm soát được bờ biển và các đảo phía nam Iran, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran vẫn có thể duy trì ảnh hưởng bằng cách tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa từ sâu trong lãnh thổ.

Ngoài ra, nhiều ý kiến nhận định rằng, ngay cả sau chiến tranh, Iran khó từ bỏ khả năng điều tiết giao thông qua eo biển, bởi việc thu phí tàu thương mại có thể trở thành nguồn tài chính quan trọng cho công cuộc tái thiết.

Cựu Giám đốc CIA Bill Burns cho biết Tehran sẽ tìm cách duy trì ảnh hưởng bằng việc gián đoạn lưu thông qua eo biển, qua đó tạo ra "sự răn đe lâu dài và các đảm bảo an ninh" trong bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào với Mỹ, đồng thời thu về lợi ích kinh tế trực tiếp. Ông nhận định, điều này khiến tiến trình đàm phán hiện nay trở nên đặc biệt khó khăn.

Quỳnh Như