Đàm phán - con đường duy nhất hóa giải xung đột Trung Đông!

Xung đột leo thang bắt nguồn từ an ninh hàng hải ở eo biển Hormuz

Diễn biến leo thang bắt đầu bằng các cuộc tấn công của Mỹ vào các cơ sở tên lửa và máy bay không người lái cũng như các địa điểm radar dọc bờ biển Iran, mà Washington cho rằng có liên quan đến các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái vào các tàu thương mại ở eo biển Hormuz.

Đáp trả, Iran đã phát động các cuộc tấn công vào các căn cứ quân sự của Mỹ trên khắp khu vực, đặc biệt là ở các quốc gia vùng Vịnh.

Căng thẳng đỉnh điểm ngày càng làm lu mờ hy vọng bước tiến mới về Bản ghi nhớ được ký kết hồi tháng 6, vốn được coi là bước đệm hướng tới một thỏa thuận toàn diện để lập lại hòa bình ở Trung Đông.

Các nhà phân tích cho rằng cả hai bên đều sẽ không được lợi từ một cuộc xung đột toàn diện kéo dài, khi các cuộc tấn công có thể khiến khu vực này luôn trong tình trạng báo động cao.

Từ những tính toán chiến lược

Mặc dù sự leo thang hiện tại bắt nguồn từ tranh chấp về vận chuyển hàng hải qua eo biển Hormuz, tuy nhiên đằng sau nó phản ánh một loạt các bất đồng sâu sắc và chưa được giải quyết, vốn từ lâu đã gây căng thẳng trong quan hệ giữa Mỹ và Iran.

Các chuyên gia chỉ ra rằng, cốt lõi của sự bế tắc là những khác biệt về chương trình hạt nhân của Iran, các lệnh trừng phạt và an ninh hàng hải ở eo biển Hormuz, cùng với sự cạnh tranh rộng hơn về ảnh hưởng khu vực và quyền kiểm soát các tuyến đường năng lượng chiến lược.

Quân đội Mỹ chuyển hướng tàu thương mại cố phá vỡ lệnh phong tỏa ở Hormuz

Muhammad Ahmad Mursi, Giáo sư khoa học chính trị và quan hệ quốc tế tại Đại học Khoa học và Công nghệ Misr ở Ai Cập cho biết, Washington tìm kiếm sự đảm bảo về việc đi lại an toàn qua eo biển Hormuz chiến lược và chấm dứt các cuộc tấn công của Iran vào các tàu thương mại, trong khi Tehran muốn bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải bảo vệ chủ quyền của mình, nới lỏng các lệnh trừng phạt và giải quyết các tranh chấp về chương trình hạt nhân của nước này.

Ông Mursi nhận định: "Mặc dù Mỹ có thể gây thiệt hại đáng kể cho cơ sở hạ tầng quân sự của Iran, nhưng Iran cũng có khả năng chống chịu một cuộc xung đột kéo dài. Việc chuyển đổi ưu thế quân sự thành chiến thắng chính trị hoặc chiến lược là vô cùng khó khăn. Không có lựa chọn nào khác ngoài ngoại giao".

Theo cựu quan chức Mossad và chuyên gia về Iran, ông Sima Shine, sự leo thang căng thẳng mới nhất cũng phản ánh nỗ lực của cả hai bên nhằm củng cố vị thế đàm phán của mình.

Ông Shine cho biết: "Mỹ đã tìm cách sử dụng áp lực quân sự và kinh tế để Iran trở lại bàn đàm phán và đạt được một thỏa thuận với các điều khoản có lợi hơn cho Washington... Trong khi đó, Iran tìm cách duy trì ổn định chính trị, giữ vững vị thế đàm phán và tránh để áp lực quân sự buộc nước này phải đầu hàng về mặt chiến lược".

Kịch bản khả thi: giảm leo thang xung đột thông qua đàm phán

Nhìn về phía trước, các chuyên gia cho rằng mặc dù cả hai bên đều có khả năng leo thang căng thẳng, nhưng việc kiềm chế ở một mức độ nhất định vẫn là lựa chọn thực tế nhất, xét đến lợi ích chính trị và chiến lược riêng của mỗi bên.

"Kịch bản khả thi nhất là giảm leo thang thông qua đàm phán, mặc dù các cuộc tấn công hạn chế có thể vẫn tiếp diễn" - ông Mursi nói, đồng thời cho biết thêm rằng những cảnh báo và đe dọa gần đây về hành động quân sự tiếp theo từ cả hai phía nhằm mục đích thúc đẩy các cuộc tiếp xúc ngoại giao hơn là gây ra leo thang ngoài tầm kiểm soát.

Ông cảnh báo rằng bất kỳ cuộc xung đột nào lan rộng hơn sẽ làm gia tăng lạm phát, làm gián đoạn thương mại toàn cầu do chi phí vận chuyển và bảo hiểm tăng cao, và gây áp lực lên các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng.

Trung Đông cần đàm phán ngoại giao hơn bom đạn

Đồng quan điểm với Mursi, ông Mustafa Ibrahim, một nhà phân tích chính trị ở Gaza, cho biết "cả hai bên dường như đều không quan tâm đến một cuộc chiến tranh toàn diện" do những tổn thất mà việc leo thang gây ra.

Ông Ibrahim nói thêm: "Một thỏa thuận vẫn có thể đạt được nếu cả hai bên có thể hiểu nhau về các vấn đề then chốt, đặc biệt là việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt, chính sách của Mỹ đối với eo biển Hormuz và các tranh chấp chưa được giải quyết khác".

Ông Omar al-Hassan, cựu Đại sứ Liên đoàn Ảrập tại Anh, tỏ ra ít lạc quan hơn, khi cho rằng cuộc đối đầu đã gây tổn hại cho Mỹ, Iran, các quốc gia vùng Vịnh và toàn bộ thế giới Ảrập.

Ông al-Hassan cho biết, trong khi các nỗ lực hòa giải khu vực đang được tiến hành, để thực sự ngăn chặn tình hình xấu đi hơn nữa, sự tham gia rộng rãi hơn của khu vực và quốc tế là điều không thể thiếu. "Đàm phán là con đường duy nhất," ông nhấn mạnh.

Theo Xinhua, AP

Thu Nguyên