Đại biểu Quốc hội đề xuất loạt giải pháp góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 'hai con số'

Không để vốn mắc kẹt trong đầu cơ

Đại biểu Lê Hoàng Anh (Gia Lai) đặt vấn đề trực diện: Việt Nam đang tăng trưởng, nhưng tăng trưởng dựa trên nền tảng nào và nền tảng đó có đủ vững cho mục tiêu “hai con số” hay không.

Theo Đại biểu, một trong những bất cập lớn nhất hiện nay là dòng tín dụng đang “chảy sai chỗ” trong thời gian dài. Đầu tư tư nhân phụ thuộc tới khoảng 80% vào tín dụng ngân hàng, trong khi lãi suất cho vay ở mức cao khiến chỉ những lĩnh vực có lợi nhuận lớn hoặc mang tính đầu cơ mới có khả năng hấp thụ vốn.

Hệ quả là tín dụng dồn mạnh vào bất động sản. Số liệu cho thấy dư nợ bất động sản tăng tới 132% trong 4 năm, từ 1,955 triệu tỷ đồng năm 2021 lên 4,541 triệu tỷ đồng năm 2025, gấp 2,4 lần tốc độ tăng của công nghiệp. Năm 2025, tín dụng bất động sản lớn gấp 1,81 lần tín dụng công nghiệp và gấp 5,3 lần tín dụng nông, lâm, thủy sản.

Đáng chú ý, chỉ riêng hai năm 2024-2025, tín dụng bất động sản tăng đột biến 37,6%, trong khi tín dụng công nghiệp chỉ tăng 9,4%. Tổng thể, bất động sản và xây dựng chiếm tới 27,4% tổng tín dụng toàn hệ thống.

Trong khi đó, bất động sản đầu cơ không tạo ra giá trị xuất khẩu, không tạo việc làm bền vững. Giá nhà tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đã lên tới 25-30 lần thu nhập bình quân năm, vượt xa mức 4-6 lần được coi là lành mạnh theo thông lệ quốc tế. Theo Đại biểu, điều này không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn tác động đến niềm tin xã hội và tính công bằng dài hạn.

Đại biểu Lê Hoàng Anh.

Từ thực trạng này, Đại biểu Lê Hoàng Anh đề nghị kiểm soát tín dụng bất động sản đầu cơ bằng công cụ thị trường thay vì mệnh lệnh hành chính; áp dụng dự trữ bắt buộc phân biệt theo lĩnh vực để điều hướng dòng vốn vào sản xuất, công nghệ.

Đồng thời, cần triển khai các công cụ tài chính về đất đai: thu phí sử dụng đất theo hiệu quả kinh tế và thời gian đưa đất vào sử dụng; áp dụng phí lũy tiến đối với nhà, đất thứ hai không sử dụng; tăng phí với các dự án chậm triển khai quá 24 tháng. Nguồn thu này cần được đưa vào quỹ nhà ở xã hội, cải tạo chung cư cũ và phát triển hạ tầng thiết yếu.

Theo Đại biểu, đây là giải pháp đánh trực tiếp vào động cơ đầu cơ, buộc đất đai quay về giá trị sử dụng thực, từ đó tạo dư địa cho tăng trưởng thực chất.

Hạ ICOR, nâng hiệu quả đầu tư

Đại biểu Lê Hoàng Anh còn cho rằng, hệ số ICOR cao bắt nguồn từ ba nguyên nhân chính: đầu tư dàn trải; công tác chuẩn bị dự án yếu; và tình trạng vốn ứ đọng, phân bổ chậm. Thực tế có những dự án đã được Quốc hội quyết định chủ trương, đã thi công nhiều tháng nhưng vẫn chưa được bố trí vốn.

Theo Đại biểu, ICOR cao không phải vì thiếu vốn mà vì “thừa dự án, thiếu kỷ luật, thiếu trách nhiệm giải trình”. Nếu tiếp tục bơm thêm vốn vào hệ thống quản trị chưa hiệu quả, ICOR sẽ còn tăng.

Giải pháp được Đại biểu đề xuất gồm: Cắt giảm ít nhất 30% số dự án, nhưng phải cắt đúng các dự án kém hiệu quả, giữ lại các dự án có tính lan tỏa cao; Ban hành hướng dẫn hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội phù hợp từng loại dự án; đặc biệt bắt buộc đánh giá sau 3 năm hoàn thành và công khai kết quả, gắn với trách nhiệm; Ứng dụng chuyển đổi số để quản trị đầu tư công theo thời gian thực, theo dõi tiến độ, giải ngân, cảnh báo vượt dự toán và xác định rõ trách nhiệm từng khâu.

Theo Đại biểu, muốn giảm ICOR thực chất thì phải số hóa toàn bộ vòng đời của đồng vốn đầu tư công, từ quyết định đến thực thi và đánh giá.

Đại biểu Nguyễn Hải Nam.

Bổ sung về vấn đề này, Đại biểu Nguyễn Hải Nam (Thừa Thiên Huế) cho rằng nếu giảm được ICOR xuống khoảng 4,5%, tổng vốn đầu tư cần thiết sẽ ở mức khoảng 40% GDP (tương đương hơn 200 tỷ USD). Điều này cho thấy vai trò then chốt của việc nâng cao hiệu quả đầu tư, không chỉ tăng quy mô vốn.

Đại biểu cũng chỉ ra một điểm nghẽn khác là cấu trúc thị trường tài chính chưa cân đối. Hiện nay, kênh tín dụng ngân hàng chiếm tỷ trọng rất lớn, với dư nợ khoảng 145% GDP - mức cao so với nhiều nước trong khu vực.

Để giảm áp lực và rủi ro hệ thống, cần phát triển mạnh kênh thị trường vốn, đặc biệt là thị trường trái phiếu, Đại biểu đề xuất các giải pháp như hoàn thiện hành lang pháp lý liên quan đến đầu tư, bảo hiểm, tổ chức tín dụng và các nghị định về trái phiếu; nâng cao tính minh bạch, khuyến khích xếp hạng tín nhiệm để hỗ trợ nhà đầu tư đánh giá rủi ro; phát triển nhà đầu tư tổ chức như quỹ đầu tư, quỹ bảo hiểm, quỹ hưu trí; giảm phụ thuộc vào nhà đầu tư cá nhân; thí điểm thành lập quỹ đầu tư quốc gia để tập trung nguồn lực cho các lĩnh vực chiến lược như hạ tầng, công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, năng lượng sạch; thúc đẩy các loại hình trái phiếu mới như trái phiếu xanh, phát hành trái phiếu chính quyền địa phương tại các địa phương có dư địa...

Theo Đại biểu, thị trường trái phiếu là “mảnh ghép quan trọng” trong hệ thống tài chính, giúp cung cấp nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao.

T. Chung