Đại biểu Nguyễn Như So: Phát triển kinh tế tư nhân là lựa chọn chiến lược

Đại biểu khẳng định trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động, tăng trưởng của Việt Nam vẫn được duy trì, nhưng những điểm nghẽn nội tại đang bộc lộ rõ, như: tỷ lệ nội địa hóa còn thấp khoảng 36,6%, khu vực FDI chiếm 75,5% trong xuất khẩu và 68,2% nhưng liên kết với doanh nghiệp trong nước còn hạn chế; hơn 90% doanh nghiệp tư nhân là nhỏ và siêu nhỏ, chủ yếu ở phân khúc giá trị thấp, cho thấy nền kinh tế vẫn phụ thuộc nhiều vào động lực bên ngoài và chưa hình thành được năng lực nội sinh vững chắc. Vì vậy, phát triển mạnh khu vực kinh tế tư nhân không chỉ là yêu cầu cấp thiết, mà là lựa chọn chiến lược để nâng cao sức chống chịu và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đại biểu Nguyễn Như So phát biểu tại hội trường.

Để đẩy mạnh phát triển kinh tế tư nhân, đại biểu đề xuất cần tái cấu trúc cơ chế dẫn vốn của nền kinh tế để dòng vốn đi đúng địa chỉ, đúng nhu cầu và phục vụ trực tiếp các động lực tăng trưởng. Hiện nay, hệ thống tài chính đang đối mặt với một “nghịch lý kép” là tỷ lệ tín dụng/GDP đã lên tới khoảng 146%, nhưng nền kinh tế vẫn thiếu vốn trung và dài hạn.

Nguyên nhân cốt lõi là sự lệch pha kỳ hạn khi phụ thuộc quá lớn vào nguồn vốn ngắn hạn của hệ thống ngân hàng để tài trợ cho các nhu cầu dài hạn. Việc “lấy ngắn nuôi dài” không chỉ tạo áp lực thanh khoản, mà còn khiến dòng vốn không chảy vào khu vực tạo giá trị gia tăng cao, mà bị hút vào những lĩnh vực an toàn hình thức nhưng hiệu quả thấp. Đây là căn nguyên làm cho hệ số ICOR của Việt Nam duy trì ở mức cao từ 6-7.

Vì vậy, yêu cầu cấp thiết là phải tái cấu trúc cơ chế dẫn vốn, trong đó chính sách tiền tệ cần chuyển mạnh từ “nới lỏng tổng lượng” sang dẫn dòng vốn có mục tiêu, ưu tiên cho sản xuất và các lĩnh vực tạo giá trị thực. Cần giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng bằng cách phát triển thực chất thị trường vốn, đặc biệt là thị trường cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp, để hình thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn đúng nghĩa.

Hình thành thị trường tái cấp vốn thứ cấp thông qua chứng khoán hóa các khoản vay và phát triển thị trường mua bán nợ minh bạch, qua đó giải phóng bảng cân đối ngân hàng và mở rộng khả năng cung ứng tín dụng mới. Chính sách tín dụng cũng cần gắn với tiêu chuẩn chất lượng, hiệu quả đầu tư và các chuẩn mực phát triển bền vững như ESG (gồm 3 tiêu chí: môi trường, xã hội, quản trị doanh nghiệp) và chuyển đổi xanh. Bên cạnh đó, cần nghiên cứu cơ chế “thuế âm” cho R&D (nghiên cứu và phát triển) và đổi mới sáng tạo, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp ngay từ giai đoạn đầu tư.

Đại biểu đề nghị cần khắc phục “độ trễ thể chế”, coi đây là mệnh lệnh phát triển để kết nối hiệu quả đầu tư công - đầu tư tư nhân, lấy đầu tư công làm “vốn mồi” dẫn dắt vốn xã hội. Khi xác định kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng nhất”, thì không thể tiếp tục giao cho khu vực này những vai trò thứ yếu, mà cần trao cơ hội tham gia vào các dự án lớn, nhiệm vụ chiến lược của quốc gia. Thực tế hiện nay hơn 50% doanh thu của 500 doanh nghiệp tư nhân lớn đến từ tài chính và bất động sản, trong khi công nghiệp chế tạo - nền tảng của năng lực cạnh tranh - chỉ chiếm khoảng 10%.

Mặc dù các chủ trương lớn đã được ban hành như Nghị quyết 198 của Quốc hội, Nghị quyết 139 của Chính phủ, nhưng khâu tổ chức thực thi còn chậm, chưa tạo chuyển biến thực chất. Vì vậy, cần thiết kế cơ chế PPP (thỏa thuận hợp tác dài hạn giữa Nhà nước và doanh nghiệp tư nhân) linh hoạt, minh bạch để mỗi đồng vốn ngân sách kéo theo nhiều đồng vốn xã hội; hình thành cơ chế lựa chọn, nuôi dưỡng các doanh nghiệp đầu tàu trong các ngành then chốt. Muốn có nền kinh tế mạnh, phải có doanh nghiệp mạnh; và muốn có doanh nghiệp mạnh, phải giao cho họ việc lớn.

Cùng với đó, cần chú trọng phát triển hạ tầng và logistics là một trụ cột chiến lược của nền kinh tế, bởi đây không chỉ là câu chuyện chi phí, mà là yếu tố định vị năng lực cạnh tranh quốc gia. Hiện nay, chi phí logistics của Việt Nam vẫn ở mức 16-17% GDP, cao hơn so với mức trung bình 10-12% của thế giới, nhiều ngành xuất khẩu đang chịu chi phí logistics lên tới 20-30% giá thành, trở thành một “lớp chi phí ẩn” bào mòn sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam. Với một nền kinh tế có độ mở lớn, kim ngạch thương mại tiệm cận 1.000 tỷ USD, mỗi biến động nhỏ về chi phí logistics đều có thể khuếch đại thành áp lực lớn lên giá thành và lợi nhuận doanh nghiệp.

Vì vậy, cần coi phát triển logistics là một đột phá chiến lược, đẩy mạnh đầu tư hạ tầng đồng bộ, đa phương thức; thúc đẩy chuyển đổi số chuỗi cung ứng; đồng thời phát triển các dịch vụ logistics tích hợp có giá trị gia tăng cao, như 3PL, 4PL, 5PL thay vì chỉ dừng ở vận tải thuần túy. Thiết lập cơ chế đặc thù hỗ trợ doanh nghiệp trong nước đầu tư vào hạ tầng cảng, mua, đóng tàu thủy, thúc đẩy liên kết với khu vực FDI tham gia sâu hơn vào chuỗi logistics toàn cầu.

Đại biểu cũng đề nghị cần kích cầu tiêu dùng nội địa như một “điểm tựa vốn”, thông qua phát triển tài chính tiêu dùng, tài chính số và khai thác “kinh tế bạc” như một đòn bẩy cấu trúc. Trong bối cảnh dư địa đầu tư có hạn, cần chuyển mạnh sang kích hoạt cầu nội địa để tạo động lực tăng trưởng từ bên trong. Tài chính tiêu dùng và tài chính số chính là công cụ để biến thu nhập tương lai thành sức mua hiện tại, qua đó kích thích sản xuất mà không cần gia tăng chi ngân sách tương ứng.

Hiện nay, quy mô tín dụng tiêu dùng của Việt Nam mới khoảng 10-15% GDP, thấp hơn đáng kể so với mức 30-40% ở các nền kinh tế phát triển. Điều này cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn nếu chúng ta thúc đẩy đúng hướng, đặc biệt là mở rộng tín dụng tiêu dùng chính thức, hạn chế tín dụng phi chính thức và nâng cao khả năng tiếp cận tài chính của người dân. Đồng thời, cần nhìn nhận “kinh tế bạc” như một trụ cột mới của tiêu dùng nội địa. Nhóm dân số trên 50 tuổi đang đóng góp khoảng 40% GDP và tiếp tục gia tăng, với nhu cầu chi tiêu ổn định, giá trị cao trong các lĩnh vực y tế, chăm sóc sức khỏe, du lịch và dịch vụ chất lượng, là một “thị trường nội địa quy mô lớn”.

Vì vậy, đại biểu đề nghị cần sớm xây dựng chiến lược phát triển kinh tế bạc, gắn với hệ sinh thái dịch vụ hiện đại, cải cách chính sách lao động linh hoạt để tận dụng nguồn nhân lực kinh nghiệm, biến xu hướng già hóa thành động lực tăng trưởng bền vững.

Mai Phương