Cục Thuế nói gì về thủ đoạn của doanh nghiệp lập 2 hệ thống kế toán để gian lận thuế?

Ông Lê Long, Phó Cục trưởng Cục Thuế trả lời câu hỏi của báo chí tại họp báo Quý I của Bộ Tài chính diễn ra chiều 9/4.

Đó là hành vi gian lận trong lập, phát hành báo cáo tài chính nhằm mục đích xấu (tham gia thầu, vay vốn ngân hàng...), thể hiện ý thức trách nhiệm xã hội yếu kém của chủ doanh nghiệp. “Đây không chỉ là vấn đề thất thu ngân sách Nhà nước (NSNN) mà còn gây ảnh hưởng lâu dài cho nền kinh tế và môi trường kinh doanh. Điểm đáng lo ngại của hành vi này là có thể diễn ra có hệ thống, hết sức tinh vi, dễ che dấu và khó phát hiện nếu không có kỹ năng thanh tra, kiểm tra chuyên sâu hoặc nghiệp vụ điều tra của cơ quan chức năng”, ông Lê Long cho biết.

Lãnh đạo Cục Thuế cũng chỉ ra một số vụ án lớn đã bị Cơ quan chức năng phát hiện và làm rõ gần đây như: Vụ án Công ty Hoàng Long lập 2 sổ sách kế toán, để ngoài sổ sách nhằm che giấu doanh thu, gây thiệt hại về thuế cho nhà nước hơn 241 tỷ đồng; vụ án xảy ra tại Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu sử dụng 2 hệ thống phần mềm để quản lý và kê khai báo cáo thuế, gây thiệt hại cho NSNN khoảng 150 tỷ đồng. Đây là thực tế đáng báo động về quy mô, tính chất nghiêm trọng ngày càng gia tăng của hành vi phạm tội này.

Phó Cục trưởng Lê Long nêu về nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này như ý thức tuân thủ pháp luật, đạo đức kinh doanh hạn chế; doanh nghiệp mang động cơ quyết liệt tối đa hóa lợi nhuận, giảm thiểu nghĩa vụ thuế; doanh nghiệp xem nhẹ, chưa nhận thức đầy đủ rủi ro hình sự sẽ phải đối mặt hoặc chấp nhận đánh đổi; doang nghiệp khi thực hiện hành vi phạm tội cho rằng hành vi dễ che dấu, khó bị phát hiện.

Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hà Nội từng phát hiện Công ty TNHH dược phẩm công nghệ cao NAC có dấu hiệu che giấu doanh thu để trốn tránh việc chấp hành nghĩa vụ thuế đối với Nhà nước.... Ảnh: Cổng thông tin điện tử Công an TP Hà Nội.

Mới đây, Cục Thuế đã ban hành Công văn đề nghị các tổ chức cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử lập danh sách khách hàng đã sử dụng phần mềm sổ kế toán tài chính do tổ chức cung cấp; đồng thời phải cập nhật thông tin thay đổi danh sách khách hàng hàng tháng trước ngày mùng 5.

“Việc thu thập thông tin nêu trên giúp Cục Thuế nắm bắt được số lượng doanh nghiệp, tổ chức, hộ kinh doanh đang sử dụng phần mềm kế toán để từ đó triển khai các giải pháp nhằm hỗ trợ các đơn vị trong công tác thực hiện kê khai, nộp thuế... đảm bảo thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế đối với NSNN”, Phó Cục trưởng Cục Thuế cho biết.

Tính đến ngày 7/4, Cục Thuế đã nhận được danh sách khách hàng của 42 Tổ chức với thông tin của 12.809 khách hàng đang sử dụng các phần mềm kế toán của tổ chức. Cục Thuế đang tiếp tục phối hợp với các tổ chức tổng hợp thông tin trên phạm vi cả nước.

Ngoài ra, Cục Thuế sẽ sử dụng các thông tin, dữ liệu thu thập để rà soát đưa ra các cảnh báo, khuyến nghị đối với các tổ chức, doanh nghiệp, hộ kinh doanh có sử dụng song song nhiều sổ kế toán từ tháng 4/2026 nhằm phục vụ công tác quản lý thuế.

Để ngăn chặn hiệu quả tình trạng doanh nghiệp sử dụng 2 hệ thống sổ sách kế toán nhằm gian lận thuế, Cục Thuế đã và đang triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp như: Tăng cường kiểm soát chặt dòng tiền, giảm sử dụng tiền mặt; kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế và hệ thống ngân hàng, kiểm soát các giao dịch có giá trị lớn qua tài khoản.

Cùng với đó, ứng dụng công nghệ và phân tích dữ liệu: Sử dụng Big Data, AI để phân tích rủi ro, phát hiện dấu hiệu “2 hệ thống sổ kế toán” từ biến động doanh thu bất thường, biên lợi nhuận thấp bất hợp lý; chuyển từ: “kiểm tra thủ công” sang “giám sát dựa trên dữ liệu”; tăng cường quản lý rủi ro hóa đơn điện tử và phần mềm kế toán, tiếp tục yêu cầu kết nối dữ liệu bán hàng với cơ quan Thuế theo thời gian thực (đối với ngành rủi ro cao); đồng thời đề nghị các đơn vị phần mềm, giải pháp kế toán cung cấp danh sách khách hàng để kiểm soát việc doanh nghiệp sử dụng nhiều phần mềm kế toán.

Ngành Thuế cũng sẽ đẩy mạnh công tác truyên thông, công khai, minh bạch; Cảnh báo các rủi ro pháp lý khi thực hiện hành vi vi phạm pháp luật thuế; Chương trình hóa đơn may mắn nhằm khuyến khích người tiêu dùng lấy hóa đơn; Cơ chế thưởng cho người tiêu dùng tố cáo tổ chức, cá nhân bán hàng mà không xuất hóa đơn dẫn đến vi phạm về thuế.

Cần hoàn thiện cơ chế phòng ngừa

Mới đây, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Vũ Minh Châu, Vũ Minh Tú và 2 nhân viên kế toán của Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu để điều tra hành vi vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng với cáo buộc gây thiệt hại 150 tỷ đồng (doanh nghiệp này sử dụng 2 hệ thống phần mềm để theo dõi hoạt động kinh doanh thực tế lý và kê khai báo cáo thuế).

Một số chuyên gia kinh tế cho rằng, việc doanh nghiệp sử dụng hai hệ thống kế toán để quản lý và kê khai thuế đã bộc lộ những khoảng trống trong kiểm soát và tuân thủ pháp luật.

Theo quy định, tất cả nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh phải được ghi chép đầy đủ, chính xác và kịp thời trên một hệ thống sổ kế toán tài chính duy nhất. Việc sử dụng song song 2 hệ thống sổ kế toán nhằm che giấu doanh thu, che giấu quy mô sản xuất, kinh doanh không chỉ làm thất thu NSNN mà còn tạo ra sự bất bình đằng trong môi trường kinh doanh, ảnh hưởng tiêu cực đến kỷ cương pháp luật và niềm tin xã hội đối với việc chấp hành pháp luật

Đề cập về vấn đề này, chuyên gia kinh tế - tài chính Định Trọng Thịnh cho rằng, việc doanh nghiệp sử dụng 2 hệ thống phần mềm riêng biệt để quản lý nội bộ và kê khai thuế cho thấy những vấn đề nghiêm trọng trong công tác quản trị tài chính, đặc biệt tính minh bạch và trung thực của số liệu kế toán. “Đây không còn là sai sót kỹ thuật mà có thể là hành vi có chủ đích nhằm che giấu doanh thu, giảm nghĩa vụ thuế. Điều đó phản ánh ý thức tuân thủ pháp luật còn hạn chế ở một bộ phận doanh nghiệp”, chuyên gia Đinh Trọng Thịnh cho biết.

Theo chuyên gia tài chính Nguyễn Quang Huy, từ vụ việc xảy ra tại Bảo Tín Minh Châu - đây là thời điểm ngành Tài chính cần cân nhắc hoàn thiện các cơ chế phòng ngừa. Chẳng hạn, đối với doanh nghiệp kinh doanh vàng, tùy theo quy mô và mức độ ảnh hưởng, có thể xem xét áp dụng cơ chế kiểm toán độc lập theo hướng bắt buộc hoặc khuyến khích. Đi cùng với đó là nghĩa vụ công bố thông tin ở mức độ phù hợp, nhằm tăng cường tính minh bạch và giúp thị trường có thêm cơ sở để đánh giá.

Song song, cơ quan Thuế và các cơ quan quản lý liên quan có thể triển khai cơ chế kiểm tra, quyết toán định kỳ, chẳng hạn 1 - 2 năm/lần, không chỉ với mục tiêu phát hiện sai phạm mà quan trọng hơn là đóng vai trò như một “hệ thống cảnh báo sớm”, giúp doanh nghiệp kịp thời chấn chỉnh, hạn chế tích tụ thành rủi ro gây tổn thất lớn theo thời gia.

“Một thị trường phát triển bền vững là thị trường có khả năng phòng ngừa tốt, cảnh báo sớm rủi ro cho các chủ thể khi tham gia”, ông Nguyễn Quang Huy nhấn mạnh.

Minh Phương/Báo Tin tức và Dân tộc