Vụ án Bảo Tín Minh Châu là thực tế báo động về vi phạm thuế

Thời gian gần đây, tình trạng một số doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh vận hành song song từ 2 hệ thống sổ kế toán trở lên nhằm che giấu doanh thu, trốn thuế đang gây nhiều lo ngại.Ông đánh giá như thế nào về mức độ phổ biến, tính chất và hệ lụy của hành vi này đối với môi trường kinh doanh và nguồn thu ngân sách?

Đầu tiên cần khẳng định việc doanh nghiệp sử dụng song song 2 hệ thống sổ kế toán, một để theo dõi thực tế hoạt động sản xuất kinh doanh và một để cung cấp cho cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng để gian lận thuế hoặc gian lận trong công tác lập, phát hành báo cáo tài chính nhằm mục đích xấu (tham gia thầu, vay vốn ngân hàng ..), thể hiện ý thức trách nhiệm xã hội yếu kém của chủ doanh nghiệp. Đây không chỉ là vấn đề thất thu ngân sách nhà nước mà còn gây ảnh hưởng lâu dài cho nền kinh tế và môi trường kinh doanh. Điểm đáng lo ngại của hành vi này đó là có thể diễn ra có hệ thống, hết sức tinh vi, dễ che dấu và khó phát hiện nếu không có kỹ năng thanh tra, kiểm tra chuyên sâu hoặc nghiệp vụ điều tra của cơ quan chức năng.

Ông Lê Long, Phó cục trưởng Cục Thuế.

Một số vụ án lớn đã bị cơ quan chức năng phát hiện và làm rõ gần đây như: vụ án Công ty Hoàng Long lập 2 sổ sách kế toán, để ngoài sổ sách nhằm che giấu doanh thu, gây thiệt hại về thuế cho nhà nước hơn 241 tỷ đồng; Vụ án xảy ra tại Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu sử dụng 2 hệ thống phần mềm để quản lý và kê khai báo cáo thuế, gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước khoảng 150 tỉ đồng, đã nêu lên thực tế đáng báo động về quy mô, tính chất nghiêm trọng ngày càng gia tăng của hành vi phạm tội này.

Từ góc độ cơ quan thuế, chúng tôi nhận thấy có nhiều nguyên nhân dẫn tới tình trạng trên. Đó là ý thức tuân thủ pháp luật trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của một bộ phận doanh nghiệp còn hạn chế. Một số doanh nghiệp bị chi phối bởi động cơ tối đa hóa lợi nhuận, tìm cách giảm nghĩa vụ thuế phải nộp vào ngân sách nhà nước. Doanh nghiệp còn xem nhẹ, chưa nhận thức đầy đủ về các rủi ro pháp lý, đặc biệt là rủi ro hình sự có thể phải đối mặt, thậm chí có trường hợp chấp nhận đánh đổi để trục lợi. Một số doanh nghiệp khi thực hiện hành vi vi phạm cho rằng các hành vi này dễ che giấu, khó bị phát hiện, từ đó dẫn đến tâm lý chủ quan, coi nhẹ rủi ro.

Trước thực trạng trên, Cục Thuế mới ban hành công văn đề nghị các tổ chức cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử lập danh sách khách hàng đã sử dụng phần mềm sổ kế toán tài chính do tổ chức cung cấp đến hết ngày 31/3, gửi về Cục Thuế trước ngày 8/4, đồng thời phải cập nhật thông tin thay đổi danh sách khách hàng hàng tháng trước ngày mùng 5 hàng tháng.

Ông có thể chia sẻ cụ thể hơn về kết quả bước đầu, cũng như những đánh giá, nhận định rút ra từ dữ liệu này?

Việc thu thập thông tin nêu trên giúp Cục Thuế nắm bắt được số lượng doanh nghiệp, tổ chức, hộ kinh doanh đang sử dụng phần mềm kế toán để từ đó triển khai các giải pháp nhằm hỗ trợ các đơn vị trong công tác thực hiện kê khai, nộp thuế,... đảm bảo thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế đối với ngân sách nhà nước.

(Ảnh minh họa)

Kết quả đến ngày 7/4/2026, Cục Thuế đã nhận được danh sách khách hàng của 42 Tổ chức với thông tin của 12.809 khách hàng đang sử dụng các phần mềm kế toán của Tổ chức. Cục Thuế đang tiếp tục phối hợp với các Tổ chức tổng hợp thông tin trên phạm vi cả nước.

Ngoài ra, Cục Thuế sẽ sử dụng các thông tin, dữ liệu thu thập để rà soát đưa ra các cảnh báo, khuyến nghị đối với các tổ chức, doanh nghiệp, hộ kinh doanh có sử dụng song song nhiều sổ kế toán từ tháng 4/2026 nhằm phục vụ công tác quản lý thuế.

Cục Thuế tin tưởng với vai trò tiên phong và trách nhiệm xã hội, cùng sự đồng hành của các Tổ chức sẽ là tiền đề quan trọng để cùng nỗ lực xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, công bằng và minh bạch, góp phần vào tiến trình chuyển đổi số quốc gia.

Để kiểm soát tình trạng gian lận thuế qua việc doanh nghiệp dùng 2 sổ sách kế toán, cơ quan thuế sẽ triển khai những giải pháp nào, thưa ông?

Để ngăn chặn hiệu quả tình trạng doanh nghiệp sử dụng hai hệ thống sổ sách kế toán nhằm gian lận thuế, Cục Thuế đã và đang triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp, trong đó tập trung vào các nội dung trọng tâm.

Tăng cường kiểm soát chặt dòng tiền – giảm sử dụng tiền mặt. Tăng cường kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế và hệ thống ngân hàng. Kiểm soát các giao dịch có giá trị lớn qua tài khoản.

Ứng dụng công nghệ và phân tích dữ liệu: Sử dụng Big Data, AI để: Phân tích rủi ro, phát hiện dấu hiệu “2 hệ thống sổ kế toán” từ biến động doanh thu bất thường, biên lợi nhuận thấp bất hợp lý . Chuyển từ: “kiểm tra thủ công” “giám sát dựa trên dữ liệu”.

Tăng cường quản lý rủi ro hóa đơn điện tử và phần mềm kế toán: Tiếp tục yêu cầu kết nối dữ liệu bán hàng với cơ quan thuế theo thời gian thực (đối với ngành rủi ro cao), đồng thời đề nghị các đơn vị phần mềm, giải pháp kế toán cung cấp danh sách khách hàng để thực hiện kiểm soát việc doanh nghiệp sử dụng nhiều phần mềm kế toán.

Tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác phối hợp điều tra và xử lý hình sự: Xác định dấu hiệu tổ chức, cá nhân có dấu hiệu gian lận về thuế, trốn thuế để củng cố hồ sơ, kịp thời chuyển hồ sơ sang cơ quan công an khi có dấu hiệu tội phạm.

Đẩy mạnh công tác truyên thông, công khai, minh bạch: Cảnh báo các rủi ro pháp lý khi thực hiện hành vi vi phạm pháp luật thuế; Chương trình hóa đơn may mắn nhằm khuyến khích người tiêu dùng lấy hóa đơn; Có cơ chế thưởng cho người tiêu dùng tố cáo tổ chức, cá nhân bán hàng mà không xuất hóa đơn dẫn đến vi phạm về thuế.

An Nhiên