Công viên thông minh: Từ 'lá phổi xanh' đến không gian đô thị đa chức năng

Tọa đàm do Hiệp hội Công viên, Cây xanh Việt Nam phối hợp với Viện Nghiên cứu Đô thị và Phát triển Hạ tầng, Công ty TNHH MTV Công viên Cây xanh Hà Nội và các cơ quan chuyên môn tổ chức.

TS. KTS Trần Ngọc Chính, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, Chủ tịch Hiệp hội Công viên, Cây xanh Việt Nam

Phát biểu tại tọa đàm, TS. KTS Trần Ngọc Chính, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, Chủ tịch Hiệp hội Công viên, Cây xanh Việt Nam, cho rằng trong xu thế phát triển đô thị thông minh, bền vững, công viên không còn chỉ được nhìn nhận là những “lá phổi xanh” của đô thị. Hệ thống này cần được phát triển như một dạng hạ tầng xanh kết hợp hạ tầng số, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý, bảo đảm an toàn và cải thiện chất lượng sống của người dân.

Theo PGS.TS Lưu Đức Hải, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đô thị và Phát triển Hạ tầng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Công viên, Cây xanh Việt Nam, mô hình quản lý công viên, cây xanh thông minh có thể dựa trên các trụ cột như số hóa cơ sở dữ liệu GIS, bản sao số, cảm biến IoT, giám sát sức khỏe cây xanh tự động, hệ thống an ninh thông minh và trung tâm điều hành tập trung.

Trong đó, mỗi cây xanh có thể được xây dựng “căn cước số” với các thông tin về vị trí, chủng loại, độ tuổi, kích thước, lịch sử chăm sóc và tình trạng sức khỏe. Cùng với đó, cảm biến độ ẩm đất, thời tiết, cảm biến phát hiện nguy cơ nghiêng, gãy đổ và thiết bị bay không người lái có thể hỗ trợ theo dõi, chăm sóc cây xanh chủ động hơn, nhất là trước các đợt mưa bão.

Việc ứng dụng công nghệ cũng được đặt ra trong quản lý nước và năng lượng. Hệ thống tưới có thể tự động điều chỉnh theo độ ẩm đất và điều kiện thời tiết; nước được xử lý, tuần hoàn để phục vụ tưới cây hoặc vận hành đài phun nước. Năng lượng mặt trời và các giải pháp tiết kiệm điện cũng có thể được tích hợp, hướng tới mô hình công viên sử dụng tài nguyên hiệu quả và thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu.

Đặt người dân vào trung tâm

Một nội dung được các chuyên gia nhấn mạnh là công viên thông minh không chỉ hướng tới tự động hóa quản lý mà phải nâng cao khả năng tiếp cận và trải nghiệm của cộng đồng.

Toàn cảnh Toạ đàm

TS.KTS Lê Thị Bích Thuận, Trưởng ban Khoa học - Công nghệ Hiệp hội Công viên, Cây xanh Việt Nam, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đô thị và Phát triển Hạ tầng, cho rằng công viên, vườn hoa là không gian công cộng quan trọng, nơi người dân ở nhiều lứa tuổi, giới tính và điều kiện kinh tế có thể gặp gỡ, giao lưu, vui chơi và tham gia các hoạt động cộng đồng.

Theo bà, yếu tố “thông minh” cần được kết hợp với thiết kế tiếp cận, hướng tới không gian có thể sử dụng thuận lợi cho tất cả mọi người, trong đó có người khuyết tật, người cao tuổi, trẻ em và phụ nữ mang thai.

Các giải pháp như bản đồ số chỉ dẫn những tuyến đường phù hợp với xe lăn, hệ thống định vị bằng Beacon/Bluetooth hỗ trợ người khiếm thị, biển báo đa phương thức, gạch dẫn hướng, mã QR cung cấp thông tin bằng âm thanh hay ghế nghỉ tích hợp nút gọi khẩn cấp có thể giúp người dân chủ động hơn khi sử dụng công viên.

TS.KTS Lê Thị Bích Thuận cũng đề xuất phát triển các khu vui chơi tương tác, sân chơi thích ứng và không gian giác quan, để trẻ em có những nhu cầu khác nhau vẫn có thể tham gia các hoạt động chung. Quan điểm này hướng tới một công viên mà người khuyết tật không bị tách biệt trong một khu vực riêng mà có thể hòa nhập tự nhiên với cộng đồng.

Bên cạnh đó, các ứng dụng di động có thể tích hợp bản đồ công viên, thông tin về cây xanh, hệ sinh thái, tiện ích, lịch hoạt động, đặt sân thể thao hoặc phản ánh sự cố. Khi dữ liệu được kết nối với trung tâm điều hành, người dân không chỉ là đối tượng sử dụng mà còn có thể tham gia giám sát và tương tác với không gian công cộng.

Công viên gắn với văn hóa và kinh tế đêm

Từ góc độ cảnh quan, các chuyên gia cho rằng mặt nước cần được xem là một thành tố quan trọng trong cấu trúc công viên thông minh. Đài phun nước thế hệ mới có thể tích hợp điều khiển kỹ thuật số, ánh sáng LED, âm thanh, trình chiếu trên màn nước và các công nghệ trình diễn hiện đại.

Đại biểu tham luận tại toạ đàm

Nếu được tổ chức phù hợp với cảnh quan và nhu cầu cộng đồng, những không gian này có thể trở thành điểm tổ chức các chương trình nghệ thuật, vui chơi, giải trí vào buổi tối, góp phần tạo thêm sức hút cho đô thị và hình thành các sản phẩm kinh tế đêm.

Cùng với đó, công viên có thể được phát triển theo hướng đa chức năng, gắn các giá trị sinh thái với lịch sử, văn hóa, thể thao và du lịch. Quy hoạch đô thị cần tính đến sự kết nối giữa công viên, vườn hoa, sông, hồ và các không gian công cộng khác, hình thành mạng lưới xanh liên tục thay vì những khoảng xanh đơn lẻ.

Theo các chuyên gia, để mô hình này đi vào thực tế, bên cạnh đầu tư công cần nghiên cứu các cơ chế xã hội hóa và hợp tác công - tư (PPP). Doanh nghiệp có thể tham gia đầu tư công nghệ, tiện ích và các hệ thống trình diễn, đi kèm quyền khai thác dịch vụ trong giới hạn không làm ảnh hưởng đến chức năng công cộng của công viên.

PGS.TS Lưu Đức Hải cho rằng cần từng bước xây dựng bộ tiêu chí đánh giá “Công viên thông minh”, hướng dẫn kỹ thuật về số hóa quản lý cây xanh, đồng thời tích hợp dữ liệu công viên, cây xanh vào hệ thống đô thị thông minh của các địa phương. Đây cũng là cơ sở để chuyển từ phương thức quản lý chủ yếu dựa vào duy tu, chăm sóc thủ công sang quản trị dựa trên dữ liệu.

Theo các nhà chuyên môn, cần đổi mới cách quy hoạch, quản lý và khai thác để công viên trở thành một phần thiết yếu của đô thị. Ảnh: Tuấn Đông

Từ “công viên xanh” đến “công viên thông minh”, vì vậy, không đơn thuần là đưa thêm thiết bị công nghệ vào không gian công cộng. Quan trọng hơn là thay đổi cách quy hoạch, quản lý và khai thác để công viên trở thành một phần hữu cơ của đô thị: vừa góp phần điều hòa vi khí hậu, bảo vệ môi trường, vừa tạo không gian sinh hoạt cộng đồng, phát triển văn hóa, du lịch và kinh tế đêm, hướng tới những đô thị xanh, an toàn và đáng sống hơn.

Từ những trao đổi tại tọa đàm, có thể thấy phát triển công viên thông minh cần được tiếp cận như một bài toán tổng thể, trong đó công nghệ là công cụ, còn mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng không gian sống và phục vụ cộng đồng. Khi hạ tầng xanh được kết nối với hạ tầng số, công viên không chỉ xanh hơn, an toàn hơn mà còn có thể trở thành không gian văn hóa, sinh thái và dịch vụ giàu sức sống của đô thị.

TUẤN ĐÔNG