Công nghiệp điện ảnh Mỹ - Mô hình thành công và bài học cho Việt Nam

Hội thảo thu hút đông đảo các nhà làm phim trong và ngoài nước.

Hội thảo nằm trong khuôn khổ Liên hoan phim châu Á-Đà Nẵng 2026, được tổ chức nhằm phân tích những yếu tố tạo nên vị thế hàng đầu của điện ảnh Hoa Kỳ, đồng thời gợi mở các kinh nghiệm và giải pháp tham khảo cho quá trình xây dựng hệ sinh thái điện ảnh chuyên nghiệp, hiện đại và bền vững tại Việt Nam.

Tìm hiểu những bài học cho sự phát triển của điện ảnh Việt Nam

Nói về tầm ảnh hưởng của điện ảnh Hoa Kỳ, Tiến sĩ Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến Phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA), Giám đốc DANAFF IV, Đồng Trưởng Ban Tổ chức Liên hoan phim châu Á-Đà Nẵng lần thứ IV cho biết, khi nhắc đến công nghiệp điện ảnh, Hoa Kỳ luôn là một hình mẫu tiêu biểu.

Hollywood không chỉ sản sinh ra những bộ phim nổi tiếng mà còn xây dựng được một hệ sinh thái điện ảnh hoàn chỉnh, nơi sáng tạo nghệ thuật, công nghệ, tài chính, sản xuất, phát hành, marketing và khai thác tài sản trí tuệ được kết nối thành một chuỗi giá trị bền vững. Chính hệ sinh thái đó đã tạo nên sức mạnh cạnh tranh cũng như tầm ảnh hưởng toàn cầu của điện ảnh Hoa Kỳ.

Tiến sĩ Ngô Phương Lan cho biết, hội thảo được tổ chức với mong muốn đi sâu hơn vào những yếu tố đã làm nên thành công của công nghiệp điện ảnh Hoa Kỳ, từ tư duy sáng tạo, tính chuyên nghiệp trong tổ chức sản xuất cho đến chiến lược phát triển ngành. Đó đều là những kinh nghiệm rất đáng tham khảo đối với điện ảnh Việt Nam cũng như điện ảnh châu Á.

“Nghiên cứu mô hình công nghiệp điện ảnh Hoa Kỳ không phải để sao chép một công thức có sẵn, mà để hiểu rõ những yếu tố cốt lõi đã tạo nên một nền điện ảnh mạnh. Trên cơ sở đó, chúng ta có thể lựa chọn, vận dụng những kinh nghiệm phù hợp với điều kiện, nguồn lực và bản sắc riêng của Việt Nam” - Tiến sĩ Ngô Phương Lan nói.

Với tham luận “Thế kỷ toàn cầu của Hollywood: Những điều Việt Nam có thể tiếp thu, tái sáng tạo và biến thành thế mạnh riêng”, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Liên Hằng, Giám đốc Viện Đông Á Weatherhead và Nhà sáng lập Global Vietnam thuộc Đại học Columbia phân tích những yếu tố làm nên sự phát triển mạnh mẽ của điện ảnh Hoa Kỳ. Đó là mô hình công nghiệp điện ảnh đa dạng, linh hoạt, hoạt động phát hành được xây dựng như một chiến lược quốc gia, tận dụng sự phát triển của công nghệ, thu hút và phát triển tài năng.

Từ góc nhìn lịch sử, văn hóa và toàn cầu hóa, bà phân tích quá trình Hollywood trở thành trung tâm của ngành công nghiệp điện ảnh thế giới, đồng thời gợi mở những hướng đi phù hợp cho điện ảnh Việt Nam trong tiến trình hội nhập.

Bổ sung cho chủ đề này, Nhà giáo, nhà nghiên cứu Trần Hinh trình bày tham luận “Mô hình và triết lý đào tạo điện ảnh tại Mỹ: Bài học nào cho điện ảnh Việt Nam?”.

Nhà nghiên cứu Trần Hinh đưa ra một số mô hình và phương thức đào tạo cho điện ảnh từ kinh nghiệm của Mỹ. Thứ nhất, điện ảnh cũng cần phải tạo ra những triết lý đào tạo cho mình. Đào tạo điện ảnh ở nước ta thời gian qua đã học được từ Mỹ một số mô hình này nhưng chưa đầy đủ.

Thứ hai, việc tạo ra các mô hình đào tạo điện ảnh không nên chỉ trong duy nhất mô hình các trường đào tạo chuyên ngành. Tại Mỹ, mô hình chuyên ngành như Đại học Nghệ thuật điện ảnh Nam California, thực ra nằm trong một trường lớn hơn là Đại học Nghệ thuật, tức bên cạnh đó còn có trường Âm nhạc, Sân khấu. Sinh viên các trường này tuy học trong trường riêng của mình vẫn có thể tham dự các khóa học những trường bên.

Thứ ba, học tập mô hình và triết lý đào tạo điện ảnh tại các trường đại học Mỹ, cũng có nghĩa là nên mở rộng và đạng hóa ngành học này ở nhiều phân tầng và các cơ sở đào tạo khác nhau. Việc đào tạo không nên chỉ thu hẹp trong trường học, mà nên nhân rộng, tận dụng ở bất cứ môi trường học nào có thể. Ngoài ra, một nền điện ảnh hiện đại mới mẻ không chỉ cần những nhà làm phim hiện đại, mà còn rất cần những khán giả “biết xem phim”…

Đạo diễn, nhà sản xuất Phan Gia Nhật Linh.

Cũng ở góc độ đào tạo, tham luận “Đặc điểm mô hình đào tạo điện ảnh của Hoa Kỳ - ưu thế khi được áp dụng tại các quốc gia châu Á, đặc biệt là Việt Nam” của đạo diễn Phan Gia Nhật Linh tập trung phân tích cấu trúc đào tạo, phương pháp giảng dạy và những lợi thế của mô hình điện ảnh Mỹ khi được áp dụng tại các nền điện ảnh đang phát triển.

Từ Hollywood đến Việt Nam - Kinh nghiệm, cơ hội và những thách thức trong bối cảnh mới

Trong khuôn khổ hội thảo, phiên tọa đàm về kinh nghiệm, cơ hội và những thách thức trong bối cảnh mới từ Hollywood đến Việt Nam

Tọa đàm quy tụ các chuyên gia, nhà quản lý và nhà làm phim có nhiều kinh nghiệm hoạt động trong môi trường điện ảnh quốc tế. Chương trình do bà June Tan, Giám đốc phụ trách Sự kiện và Truyền thông số của Hiệp hội Điện ảnh Hoa Kỳ (MPA) khu vực châu Á-Thái Bình Dương điều phối. Với nhiều năm làm việc trong lĩnh vực chính sách, truyền thông và kết nối ngành công nghiệp điện ảnh tại khu vực, bà là cầu nối giữa các hãng phim lớn của Hollywood với thị trường châu Á.

Các nhà sản xuất, chuyên gia trao đổi về kinh nghiệm từ thị trường điện ảnh Mỹ.

Tham gia tọa đàm có ông Trevor Fernandes, Phó Chủ tịch Hiệp hội Điện ảnh Hoa Kỳ (MPA) khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Với kinh nghiệm nhiều năm trong lĩnh vực chính sách điện ảnh, bản quyền và phát triển thị trường, ông mang đến góc nhìn từ các tổ chức đại diện cho những hãng phim hàng đầu thế giới như Disney, Warner Bros., Universal, Paramount hay Sony Pictures. Những chia sẻ của ông được kỳ vọng sẽ giúp làm rõ cách Hollywood xây dựng môi trường phát triển bền vững cho ngành công nghiệp điện ảnh, từ khung pháp lý, bảo vệ bản quyền đến chiến lược mở rộng thị trường quốc tế.

Ở góc độ sáng tạo và đào tạo điện ảnh, tọa đàm có sự tham gia của Giáo sư Tony Bùi, đạo diễn, biên kịch người Mỹ gốc Việt, giảng viên Đại học Columbia. Ông được biết đến qua bộ phim "Three Seasons" (Ba mùa) - tác phẩm từng giành hai giải thưởng lớn tại Liên hoan phim Sundance và được xem là một trong những dấu mốc quan trọng của điện ảnh Việt Nam đương đại trên trường quốc tế. Ông là người có kinh nghiệm làm việc trong môi trường điện ảnh độc lập của Hoa Kỳ cũng như nhiều năm tham gia đào tạo, cố vấn các dự án điện ảnh châu Á. Tony Bùi chia sẻ góc nhìn về phát triển tài năng, kể chuyện bằng điện ảnh và xây dựng các dự án có khả năng tiếp cận khán giả toàn cầu.

Đồng hành cùng ông là Giáo sư Jack Lechner, nhà sản xuất, nhà văn và giảng viên điện ảnh. Ông từng giữ vai trò điều hành tại Miramax trong giai đoạn hãng phim này góp phần tạo nên nhiều thành công của điện ảnh độc lập Hoa Kỳ. Là người tham gia sản xuất hoặc điều hành phát triển nhiều dự án điện ảnh quốc tế, đồng thời giảng dạy tại Columbia University, Jack Lechner có nhiều kinh nghiệm về phát triển dự án, chiến lược sản xuất, huy động nguồn lực và kết nối điện ảnh với thị trường quốc tế.

Nhà sản xuất Trần Thị Bích Ngọc tại tọa đàm.

Đại diện cho thế hệ đạo diễn thành công của điện ảnh Việt Nam có Charlie Nguyễn, một trong những nhà làm phim góp phần định hình thị trường điện ảnh thương mại Việt Nam hiện đại với các tác phẩm như “Dòng máu anh hùng”, “Để Mai tính”, “Tèo Em” hay “Fan cuồng”. Trưởng thành trong môi trường điện ảnh Hoa Kỳ trước khi trở về Việt Nam làm nghề, Charlie Nguyễn chia sẻ góc nhìn đặc biệt về sự khác biệt giữa hai nền điện ảnh, cũng như những kinh nghiệm trong việc dung hòa tiêu chuẩn sản xuất quốc tế với thị hiếu khán giả Việt Nam.

Bên cạnh đó là đạo diễn Lê Văn Kiệt, nhà làm phim Việt Nam có nhiều năm làm việc tại Hoa Kỳ trước khi trở về nước thực hiện các dự án như “Hai Phượng”, “Kẻ ẩn danh” hay “Thanh Sói”. Kinh nghiệm hoạt động ở cả hai môi trường điện ảnh giúp anh có cái nhìn thực tế về quá trình phát triển dự án, sản xuất phim hành động, tiếp cận thị trường quốc tế và xây dựng các tác phẩm có khả năng cạnh tranh rộng hơn ngoài phạm vi trong nước.

Tọa đàm còn có sự tham gia của Ana Thu Nguyễn, nữ diễn viên người Mỹ gốc Việt đang hoạt động tại Hollywood. Với trải nghiệm làm việc trong môi trường điện ảnh và truyền hình Hoa Kỳ, cô mang đến góc nhìn của người nghệ sĩ về cơ hội nghề nghiệp, tính đa dạng văn hóa trên màn ảnh và vai trò ngày càng lớn của các diễn viên gốc Á trong ngành công nghiệp giải trí toàn cầu.

Trong chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, điện ảnh được xác định là một lĩnh vực mũi nhọn, không chỉ đóng góp vào tăng trưởng kinh tế mà còn góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người và bản sắc văn hóa Việt Nam ra thế giới. Hội thảo là dịp để các chuyên gia, nhà quản lý, nhà sản xuất và những người làm nghề cùng trao đổi cởi mở, chia sẻ kinh nghiệm, mở rộng hợp tác và cùng tìm kiếm những hướng đi thiết thực cho sự phát triển của điện ảnh Việt Nam trong thời gian tới, trong bối cảnh phát triển công nghiệp điện ảnh đang là yêu cầu ngày càng cấp thiết.

LINH KHÁNH