Công nghệ xanh giúp doanh nghiệp đáp ứng EPR và phát triển bền vững

Quang cảnh sự kiện.

EPR bước sang giai đoạn bắt buộc

Sáng 21/7, Sàn Giao dịch Công nghệ TP Hồ Chí Minh thuộc Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP Hồ Chí Minh (SIHUB, Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh) phối hợp với Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP Hồ Chí Minh tổ chức sự kiện trình diễn, kết nối các giải pháp xử lý chất thải theo hướng kinh tế tuần hoàn.

Sự kiện tập trung cập nhật những quy định mới về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) sẽ được triển khai đầy đủ từ năm 2026, đồng thời giới thiệu nhiều giải pháp giúp doanh nghiệp thu gom, tái chế chất thải, đáp ứng quy định của pháp luật và các yêu cầu về phát triển bền vững.

Ông Võ Ngọc Hải, Phó giám đốc SIHUB (Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh) phát biểu tại sự kiện.

Theo ông Võ Ngọc Hải, Phó Giám đốc SIHUB, EPR đã được quy định trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, tạo cơ sở để chuyển từ mô hình sản xuất - tiêu dùng - thải bỏ sang mô hình tái sử dụng, tái chế tài nguyên. Theo đó, doanh nghiệp không chỉ chịu trách nhiệm khi đưa sản phẩm ra thị trường mà còn phải tham gia thu hồi, tái chế hoặc xử lý sản phẩm sau khi người dân sử dụng.

Ông Hải cho rằng, EPR không chỉ là yêu cầu bắt buộc của pháp luật mà còn là cơ hội để doanh nghiệp đổi mới sản xuất, thiết kế sản phẩm thân thiện với môi trường, nâng cao hình ảnh thương hiệu và mở rộng cơ hội tham gia chuỗi cung ứng quốc tế.

PGS.TS Lê Hoàng Nghiêm, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP Hồ Chí Minh, cho biết việc thực hiện EPR và các tiêu chí về môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp ngày càng trở thành lợi thế cạnh tranh, thay vì chỉ là nghĩa vụ pháp lý.

Theo ông Nghiêm, để chuyển sang mô hình kinh tế tuần hoàn, doanh nghiệp cần ứng dụng khoa học - công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Nhà trường hiện hỗ trợ doanh nghiệp tư vấn chuyển giao công nghệ, xây dựng mô hình tái chế, kiểm kê phát thải khí nhà kính, đánh giá tác động môi trường của sản phẩm và chuẩn bị đáp ứng các quy định mới về phát thải carbon khi xuất khẩu.

PGS.TS Lê Hoàng Nghiêm, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP Hồ Chí Minh, phát biểu tại sự kiện.

TS Thái Phương Vũ, Phó Trưởng khoa Môi trường, cho biết EPR yêu cầu doanh nghiệp chịu trách nhiệm với sản phẩm trong suốt vòng đời, thông qua việc thu hồi, tái chế hoặc đóng góp kinh phí để xử lý chất thải theo quy định.

Theo ông Vũ, Nghị định số 110/2026/NĐ-CP đánh dấu giai đoạn EPR được thực hiện bắt buộc trên phạm vi cả nước. Từ năm 2027, danh mục sản phẩm phải tái chế sẽ tiếp tục được mở rộng và tỷ lệ tái chế cũng sẽ tăng theo lộ trình.

Đối với các sản phẩm như bao bì, dầu nhớt, ắc quy, lốp xe hay thiết bị điện tử, doanh nghiệp có thể tự tổ chức tái chế, thuê đơn vị thực hiện hoặc đóng góp kinh phí theo quy định. Riêng các sản phẩm khó tái chế hoặc có nguy cơ gây ô nhiễm như tã, bỉm, thuốc bảo vệ thực vật hay nhựa dùng một lần, doanh nghiệp phải đóng góp kinh phí để phục vụ công tác xử lý chất thải.

Toàn bộ khoản đóng góp này được Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam quản lý và sử dụng cho các hoạt động tái chế, xử lý chất thải theo quy định.

TS Thái Phương Vũ, Phó Trưởng khoa Môi trường, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP Hồ Chí Minh, chia sẻ về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR).

Công nghệ giúp doanh nghiệp đáp ứng EPR

Bên cạnh hành lang pháp lý, các chuyên gia cho rằng, công nghệ sẽ đóng vai trò quan trọng giúp doanh nghiệp thực hiện EPR hiệu quả và tiết kiệm chi phí.

TS Trần Thanh Tâm, Phó Trưởng phòng Khoa học Công nghệ và Quan hệ Đối ngoại (Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP Hồ Chí Minh), cho biết Việt Nam phát sinh khoảng 3,1 triệu tấn rác nhựa mỗi năm, nhưng chỉ khoảng 27% được thu gom để tái chế. Mỗi năm vẫn có hàng trăm nghìn tấn rác nhựa trôi ra biển, gây thiệt hại kinh tế rất lớn.

Theo ông Tâm, khi quy định mới có hiệu lực, doanh nghiệp không chỉ phải bảo đảm tỷ lệ tái chế theo quy định mà còn phải kê khai đầy đủ và chứng minh kết quả thực hiện. Nếu vi phạm có thể bị xử lý theo quy định.

Hiện nay, việc thu gom và theo dõi chất thải vẫn chủ yếu thực hiện thủ công, thiếu dữ liệu minh bạch nên gây khó khăn trong việc kiểm chứng và dễ phát sinh tình trạng báo cáo không đúng thực tế.

TS Trần Thanh Tâm, Phó Trưởng phòng Khoa học Công nghệ và Quan hệ Đối ngoại, chia sẻ về các giải pháp công nghệ hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện EPR.

Để giải quyết bài toán này, TS Trần Thanh Tâm giới thiệu ba nhóm công nghệ xử lý chất thải phù hợp với từng loại nhựa, góp phần nâng cao hiệu quả tái chế và giảm chi phí tuân thủ EPR. Giải pháp đầu tiên là tái chế cơ học, áp dụng cho các loại nhựa sạch như PET, HDPE và PP để tạo hạt nhựa tái sinh (PCR). Phương pháp này đòi hỏi công nghệ làm sạch hiện đại nhằm bảo đảm chất lượng vật liệu, nhất là với bao bì thực phẩm.

Với các loại nhựa mềm, bao bì đa lớp hoặc khó phân loại, công nghệ nhiệt phân xúc tác (Pyrolysis) giúp chuyển nhựa thành dầu tái sinh và thu hồi năng lượng. Trong khi đó, đối với nhựa nguy hại hoặc nhựa nhiễm bẩn không còn khả năng tái chế, công nghệ đồng xử lý trong lò nung clinker xi măng (Co-processing) là giải pháp phù hợp.

Theo ông Tâm, doanh nghiệp cũng có thể giảm chi phí thực hiện EPR bằng cách thiết kế bao bì dễ tái chế hơn, chẳng hạn sử dụng một loại vật liệu thay vì nhiều lớp vật liệu khác nhau, dùng chai nhựa trong suốt thay cho chai màu hoặc sử dụng keo dán nhãn dễ tách khi tái chế.

Sự kiện thu hút sự quan tâm của nhiều doanh nghiệp, chuyên gia và đơn vị hoạt động trong lĩnh vực môi trường và công nghệ.

Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu giới thiệu một nền tảng quản lý chất thải bằng công nghệ số, kết nối người dân, đơn vị thu gom, cơ sở tái chế và doanh nghiệp trên cùng một hệ thống. Toàn bộ lượng chất thải được cân, ghi nhận và lưu trữ tự động, giúp theo dõi rõ quá trình thu gom, vận chuyển và tái chế. Hệ thống cũng tự động tổng hợp số liệu, lập báo cáo theo quy định, giúp doanh nghiệp giảm đáng kể thời gian và chi phí cho các thủ tục hành chính.

Theo các chuyên gia, khi EPR bước vào giai đoạn thực hiện bắt buộc, doanh nghiệp cần chủ động đổi mới công nghệ, thiết kế sản phẩm và quy trình sản xuất để vừa đáp ứng quy định pháp luật, vừa nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Bài và ảnh: Lưu Niệm/Báo Tin tức và Dân tộc