Cơn sốt robot hình người ở Trung Quốc và thực tế phũ phàng

Trong căn phòng có chiếc bàn với laptop, chồng sách, áo đang chờ được gấp, khu vực bếp, quầy trà sữa và cả đống khối xếp hình, nhiều robot với hình dạng khác nhau đang thực hiện nhiệm vụ do con người điều khiển, như nhặt đồ lên, đặt xuống, gấp áo, rồi lặp lại những thao tác đó liên tục.

Đây không phải phim trường mà là nhà máy thu thập dữ liệu cho trí tuệ hiện thân, thực chất là “xưởng dữ liệu”. Cơ sở này nằm trong khu công nghệ cao Trương Giang thuộc thành phố Thượng Hải, Trung Quốc, được điều hành bởi Agibot - công ty robot đang phát triển nhanh chóng.

Trí tuệ hiện thân là hướng phát triển quan trọng của AI, trong đó AI không chỉ tồn tại dưới dạng phần mềm mà được đặt vào một cơ thể vật lý như robot, xe tự lái hay drone (máy bay không người lái) để tương tác trực tiếp với thế giới thực. Khác với các hệ thống AI truyền thống chỉ xử lý dữ liệu văn bản, hình ảnh hoặc giọng nói, trí tuệ hiện thân có khả năng cảm nhận môi trường thông qua cảm biến, sau đó đưa ra hành động thông qua các cơ cấu vận động.

Dữ liệu vốn khan hiếm và là nút thắt quan trọng, không chỉ dùng để huấn luyện các mô hình AI nội bộ mà còn được bán ra, với giá có thể lên tới vài trăm nhân dân tệ mỗi giờ.

Hình thức kiếm tiền không phổ biến này cho thấy cách các công ty robot đang chật vật đa dạng hóa nguồn thu, từ bán phần cứng, dịch vụ dữ liệu đến cho thuê và giải pháp doanh nghiệp. Robot là một trong những lĩnh vực được rót vốn mạnh và nhận hỗ trợ chính sách nhiều nhất ở Trung Quốc những năm gần đây.

Công nghệ không còn là yếu tố bất định lớn nhất, mà chính là mô hình kinh doanh.

“2026 sẽ là năm then chốt khi các nhà tích hợp robot hình người nỗ lực thương mại hóa và xây dựng hệ sinh thái”, theo Zhong Sheng - trưởng bộ phận nghiên cứu công nghiệp Trung Quốc tại tập đoàn tài chính Morgan Stanley (Mỹ). Ông cảnh báo về một cuộc thanh lọc sắp tới.

Nhà tích hợp robot hình người là công ty lắp tất cả bộ phận thành robot hoàn chỉnh và đưa vào sử dụng thực tế.

Vốn ào ạt đổ vào lĩnh vực robot hình người, lợi nhuận vẫn xa vời

Dòng vốn tiếp tục đổ vào lĩnh vực robot hình người đang bùng nổ. Robotera, X Square Robot, Galbot, Engine AI, Galaxea, Spirit AI, Boundless Power và Tars đã công bố các vòng gọi vốn mới khổng lồ trong năm 2026, đẩy định giá một số doanh nghiệp lên tới hàng chục tỉ USD.

Theo nền tảng dữ liệu doanh nghiệp Qichacha, từ đầu năm 2026 đến nay, lĩnh vực này ghi nhận 137 thương vụ tài trợ cho 112 thương hiệu liên quan, với tổng vốn công bố vượt 28,5 tỉ nhân dân tệ.

Tính đến thời điểm hiện tại năm 2026, lĩnh vực đó đã chứng kiến 137 thương vụ huy động vốn trên 112 thương hiệu liên quan, với tổng số vốn được công bố vượt quá 28,5 tỉ nhân dân tệ, theo Qichacha - công ty theo dõi dữ liệu doanh nghiệp Trung Quốc.

Điểm nhấn là quá trình niêm yết của Unitree. Công ty robot nổi tiếng này gây chú ý với kế hoạch lên sàn giao dịch chứng khoán thuộc Sở Giao dịch Chứng khoán Thượng Hải, dự kiến huy động khoảng 4,2 tỉ nhân dân tệ (614,2 triệu USD).

Dù các hướng kiếm tiền đang mở rộng, phần lớn vẫn ở giai đoạn “kiểm chứng và thử nghiệm”, ngay cả khi lượng robot hình người giao tại Trung Quốc được dự báo sẽ tăng gấp đôi lên 28.000 chiếc trong năm 2026, Zhong Sheng nói.

Robot hình người G1 của Unitree trình diễn động tác kung fu tại Triển lãm Global Sources Hong Kong. Ảnh: Eugene Lee

Tìm mô hình khả thi

Unitree nổi bật khi là công ty robot hiếm hoi báo lãi, với doanh thu 1,71 tỉ nhân dân tệ và lợi nhuận ròng điều chỉnh đạt 600 triệu nhân dân tệ. Mô hình của Unitree khá đơn giản, tập trung vào việc bán robot.

Công ty xuất xưởng 5.500 robot hình người năm 2025, gấp hơn 13 lần năm 2024, với biên lợi nhuận gộp mảng cốt lõi gần 60%. Tuy nhiên, 73,6% doanh thu của Unitree vẫn đến từ khách hàng nghiên cứu và giáo dục.

Trong nỗ lực mở rộng bán lẻ, Unitree đã khai trương cửa hàng vật lý đầu tiên tại Bắc Kinh (thủ đô Trung Quốc) vào cuối tháng 4.

Trong khi đó, UBTech (niêm yết tại Hồng Kông) ghi nhận doanh thu 2 tỉ nhân dân tệ năm ngoái, tăng 53,3%, nhưng vẫn thua lỗ. Lỗ ròng của công ty giảm xuống còn 790 triệu nhân dân tệ, với tỉ suất lợi nhuận gộp là 37,7%.

UBTech đẩy mạnh triển khai robot trong các nhà máy xe điện, pin, điện tử và khu logistics, định vị mình như một phần của quá trình nâng cấp công nghiệp. Tuy nhiên, chi phí nghiên cứu & phát triển lớn và tính chất thử nghiệm của các đơn đặt hàng tiếp tục gây áp lực lên lợi nhuận.

Các robot kích thước đầy đủ của UBTech có giá trung bình 760.000 nhân dân tệ/con, chỉ đạt khoảng 30% năng suất của người lao động trong các nhiệm vụ xử lý thùng hàng vào 2025, trong khi mục tiêu năm nay là 50%, theo Michael Tam - Giám đốc thương hiệu UBTech.

UBTech đặt mục tiêu triển khai 10.000 robot vào năm 2026, gấp 10 lần 2025, và đạt điểm hòa vốn trong vòng hai năm. Việc triển khai thực tế thúc đẩy doanh thu và dữ liệu, củng cố vòng tuần hoàn giữa quy mô, cải tiến mô hình và mở rộng ứng dụng.

“Việc mở rộng sản xuất và triển khai vẫn là thách thức cốt lõi”, Michael Tam nói.

Tập đoàn Lưới điện Quốc gia Trung Quốc được cho là sẽ chi 6,8 tỉ nhân dân tệ để mua robot từ Unitree, UBTech, Deep Robotics, Agibot, Fourier trong năm 2026 để làm nhiệm vụ kiểm tra và các nhiệm vụ rủi ro cao.

Một trong những robot có bánh xe của Agibot đang làm việc tại quầy thanh toán siêu thị. Ảnh: Handout

Có trụ sở tại Thượng Hải và được thành lập năm 2023 bởi các cựu kỹ sư Huawei, Agibot theo đuổi cách tiếp cận rộng hơn.

Hoạt động kinh doanh của Agibot trải rộng từ nhiều dòng robot, các dự án thí điểm doanh nghiệp, cho thuê, nền tảng thu thập và giao dịch dữ liệu mang tên Maniformer, đến đầu tư chuỗi cung ứng. Công ty cũng đóng vai trò nhà sản xuất thiết kế gốc (ODM) cho các thương hiệu robot khác. Deng Taihua, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Agibot, cho biết doanh thu của công ty năm 2025 đạt 1 tỉ nhân dân tệ.

Tại nhà máy dữ liệu, một ngày điển hình bắt đầu với các kịch bản được giao, sau đó là hàng giờ lặp lại. Mỗi nhân viên vận hành tạo ra 4 - 5 giờ dữ liệu hữu ích mỗi ngày, với mỗi hành động hoàn thành được ghi lại thành một điểm dữ liệu.

Theo nhân viên Agibot, cơ sở này tạo ra tới 30.000 bản ghi như vậy mỗi ngày. Khách hàng thường là các doanh nghiệp tìm kiếm các bộ dữ liệu chuyên biệt cho từng nhiệm vụ.

“Hiện tại, cách hiệu quả nhất để thúc đẩy đưa sản phẩm vào sử dụng rộng rãi trên thị trường là thông qua cho thuê”, Li Kewei, Giám đốc tiếp thị nền tảng cho thuê robot Sharebot thuộc Agibot, cho biết.

Ra mắt cuối năm 2025, Sharebot kết nối các đối tác trên khắp Trung Quốc, gồm cả những đơn vị có khả năng nhận đơn hàng và phát triển thứ cấp, với robot do Agibot và các thương hiệu khác cung cấp. Các đối tác sẽ thuê robot rồi triển khai chúng để đáp ứng nhu cầu tại từng địa phương. Riêng mảng kinh doanh này đã huy động được hàng trăm triệu nhân dân tệ vào cuối tháng 4.

Lợi nhuận hay quy mô?

Mục tiêu trước mắt không phải lợi nhuận mà là quy mô, Li Kewei nói. Nền tảng hướng tới chuẩn hóa thị trường cho thuê robot vốn phân mảnh, với mục tiêu năm nay đạt 10.000 đơn thuê mỗi tháng và 1.500 nhà cung cấp dịch vụ trên toàn quốc.

Trong khi phần lớn nhà sản xuất robot nội địa vẫn dè dặt với ứng dụng gia đình do độ phức tạp cao, X Square Robot cho biết có kế hoạch đưa robot vào gia đình sớm nhất vào tháng 5. X Square Robot đã huy động khoảng 3 tỉ nhân dân tệ riêng trong năm 2026 và có sự hậu thuẫn của Xiaomi, Meituan, ByteDance, Alibaba.

Hợp tác với nền tảng dịch vụ theo yêu cầu 58.com, X Square Robot cho biết robot của họ sẽ hỗ trợ người dọn dẹp trong các công việc gia đình.

Trong thời gian tới, việc phát triển “bộ não”, tức năng lực cho các mô hình nền tảng, và độ tin cậy của đôi tay linh hoạt sẽ là trọng tâm cho cả môi trường công nghiệp lẫn dịch vụ, theo Morgan Stanley.

Khi Tesla thúc đẩy sản xuất hàng loạt robot Optimus năm nay, cạnh tranh giữa các nhà tích hợp robot sẽ ngày càng khốc liệt.

Các nhà cung cấp linh kiện có khả năng sẽ là những người đầu tiên hưởng lợi từ sự tăng trưởng ban đầu của ngành robot. Tuy nhiên, trong khi lĩnh vực AI đã bắt đầu hội tụ về các mô hình kinh doanh tiêu chuẩn hóa, chẳng hạn tokenomics; thì trí tuệ hiện thân vẫn chủ yếu đang trong giai đoạn kiểm chứng.

Tokenomics là từ ghép giữa token (token kỹ thuật số) và economics (kinh tế học), dùng để chỉ toàn bộ cơ chế kinh tế xoay quanh một token trong hệ sinh thái blockchain hoặc nền tảng số. Mục tiêu của tokenomics là giữ cho hệ sinh thái vận hành ổn định và tạo động lực kinh tế cho người dùng tham gia.

Sơn Vân