'Cơn sang chấn' của Tổng thống Trump

Nước Mỹ dường như tương đối thuận lợi trong cuộc xung đột với Iran. Trong tháng đầu tiên của cuộc xung đột, Mỹ không mất máy bay nào trên bầu trời đối phương. Thiệt hại duy nhất là vụ lực lượng phòng không Kuwait bắn nhầm ba chiếc F-15E hồi đầu tháng ba, nhưng không dẫn đến thiệt hại về người.

Tới ngày 3/4, chuỗi ngày suôn sẻ của Mỹ dường như chấm dứt khi một chiếc F-15E bị bắn rơi trên bầu trời Iran. Một phi công đã được giải cứu còn một người vẫn đang mất tích.

Nếu Iran bắt sống được phi công này, cuộc chiến có thể đứng trước nguy cơ leo thang ngoài tầm kiểm soát trong bối cảnh Iran và Mỹ đang trong giai đoạn then chốt của cuộc xung đột, theo phân tích của Economist.

Sự kiện này khiến Tổng thống Mỹ Donald Trump phải bỏ những ngày nghỉ cuối tuần ở khu nghỉ dưỡng của mình để tập trung giải quyết.

Iran nhắm bắn chiến đấu cơ Mỹ gần eo biển Hormuz Truyền thông nhà nước Iran cho biết hệ thống phòng không đã khai hỏa vào một máy bay A-10 bị coi là “đối phương” tại vùng biển phía nam gần eo biển Hormuz. Cùng ngày, New York Times đưa tin thêm một chiến đấu cơ Mỹ gặp nạn ở khu vực Vịnh, phi công duy nhất đã được giải cứu.

Mối nguy leo thang

Không quân và hải quân Mỹ đã xuất kích hơn 12.000 lần trong năm tuần xung đột. Trong đó, tiêm kích F-15E Strike Eagles - loại máy bay chiến đấu vừa có khả năng tấn công các mục tiêu mặt đất, vừa có khả năng không chiến - đóng góp vai trò quan trọng, thường xuyên thả bom ở khoảng cách gần. Mỗi chiếc F-15E chở theo một phi công và một người điều khiển hệ thống vũ khí.

Trong bối cảnh phần lớn hệ thống phòng không của Iran đã bị phá hủy, tỷ lệ mất máy bay của Mỹ đặc biệt thấp so với các cuộc xung đột khác trong lịch sử quân sự Mỹ. Trong cuộc chiến Vùng Vịnh năm 1991, Mỹ mất 28 máy bay khi làm nhiệm vụ, 19 phi công Mỹ bị Iraq bắt làm tù binh.

Tuy vậy, lưới phòng không của Iran chưa bị vô hiệu hóa hoàn toàn. Một số khí tài phòng không vẫn sẵn sàng tấn công các mục tiêu khi có cơ hội. Về phần mình, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) tuyên bố họ đã bắn rơi máy bay. Các hình ảnh được công bố cho thấy phần cánh, đuôi và ghế thoát hiểm của máy bay. Tehran đã cam kết treo thưởng lớn cho những ai giúp phát hiện viên phi công bị bắn rơi.

Mảnh máy bay Mỹ bị Iran bắn rơi. Ảnh: IRNA.

Nếu Mỹ có thể giải cứu thành công viên phi công thất lạc, vấn đề sẽ không quá nghiêm trọng với Washington. Trong cuộc xung đột năm 1999, Nam Tư (cũ) bắn rơi thành công một máy bay tàng hình của Mỹ nhưng không ảnh hưởng nhiều tới tổng thể chiến cục.

Tuy nhiên, tình hình sẽ khác nếu phi công Mỹ bị Iran bắt giữ. Nếu bắt được tù binh Mỹ, Iran sẽ coi đây là con bài đàm phán tiềm năng. Chỉ riêng việc từ chối tiết lộ thông tin về phi công cũng có thể là lợi thế mà Iran có thể sử dụng.

Việc một phi công bị Iran bắt giữ cũng sẽ khiến dư luận Mỹ dậy sóng, với hệ quả vẫn chưa rõ ràng: Ông Trump hoàn toàn có thể gia tăng cường độ tấn công để buộc Iran trao trả tù binh. Nếu điều này xảy ra, cuộc xung đột sẽ đứng trước nguy cơ leo thang thêm nghiêm trọng.

Vấn đề nhạy cảm trong lòng nước Mỹ

Bị hỏa lực đối phương bắn rơi không phải nguy cơ duy nhất với máy bay Mỹ trên bầu trời Iran. Máy bay cũng có thể gặp sự cố kỹ thuật không thể kiểm soát hoặc va chạm trên không. Tháng 1/1981, hai máy bay Mỹ va chạm trong chiến dịch giải cứu con tin tại Iran, khiến 8 binh sĩ thiệt mạng.

Việc phi công bị đối phương bắn rơi luôn là vấn đề nhạy cảm với nước Mỹ. Khi một phi công Mỹ bị lực lượng Syria tại Lebanon bắt giữ năm 1983, Mỹ đã mất 30 ngày đàm phán để người này được trả tự do. Trong cả hai cuộc chiến năm 1991 và 2003, Iraq đều sử dụng phi công Mỹ phục vụ mục đích truyền thông.

Nước Mỹ chắc chắn cũng không quên vụ bắt cóc con tin tại Đại sứ quán Mỹ tại Tehran năm 1979, khi hàng chục công dân Mỹ bị giam giữ trong hơn một năm. Tới năm 2016, 10 binh sĩ hải quân Mỹ bị IRGC bắt giữ gần đảo Farsi trên vịnh Ba Tư. Dù chỉ bị giam giữ dưới một ngày, các binh sĩ này bị chụp ảnh trong tư thế quỳ, tay đặt trên đầu - hình ảnh gây chấn động dư luận Mỹ.

Tổng thống Donald Trump sẽ đứng trước quyết định khó khăn nếu Iran bắt được tù binh Mỹ. Ảnh: Reuters.

Hồi đầu tháng 3, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Ali Larijani - người sau đó bị sát hại trong một cuộc không kích của Israel - cho biết đã nhận được thông tin một số binh sĩ Mỹ bị Iran bắt làm tù binh. Thông tin này sau đó đã bị quân đội Mỹ bác bỏ.

Trong những tuần qua, giới lãnh đạo Mỹ sử dụng ngôn từ mạnh mẽ nhằm vào Iran. Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ đưa Iran “trở về thời kỳ đồ đá”, trong khi Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth nói sẽ mang đến “cái chết và sự phá hủy từ bầu trời”. Điều này có thể khiến các tù binh Mỹ bị đối xử khắc nghiệt hơn.

Khoảnh khắc tên lửa Iran xuyên thủng 12 đạn đánh chặn Israel Video cho thấy một tên lửa siêu vượt âm Iran vượt qua loạt đánh chặn dày đặc của Israel, khi hệ thống phòng không phóng khoảng 12 đạn liên tiếp nhưng vẫn không thể ngăn mục tiêu lao thẳng xuống khu vực bảo vệ.

Hà Thủy